Co oznacza zasada „Wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane” (İlim Maluma Tabidir)? Wyjaśnienie na przykładach

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Wcześniej stwierdziliśmy, że aby zrozumieć kwestię przeznaczenia (kader), należy bardzo dobrze zrozumieć dwie kwestie. Jedną z nich była ponadczasowość (ezeliyet) Allaha. Omówiliśmy to zagadnienie szczegółowo i zrozumieliśmy, że Allah swoją wiedzą obejmuje jednocześnie wszystkie czasy – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Dzięki swojej ponadczasowości wie, co uczynimy, zanim jeszcze to zrobimy.

Teraz przeanalizujemy drugi z tych dwóch punktów, które należy bardzo dobrze zrozumieć, czyli zasadę „wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane”. Gdy i ten punkt zostanie dobrze pojęty, zobaczycie, jak zrozumiałe staje się zagadnienie przeznaczenia, które uchodzi za nierozwiązywalną zagadkę, i że nie zawiera ono żadnych pytań bez odpowiedzi. Aby pojąć kwestię przeznaczenia, musimy zrozumieć zasadę „wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane” równie dobrze, jak zagadnienie ponadczasowości. Dlatego podamy aż dziesięć przykładów dotyczących tej zasady. Po tych dziesięciu przykładach już nigdy nie przyjdzie wam do głowy pytanie: „Jeśli Allah napisał, że będę grzeszył, to jaka jest moja wina?”.

PRZYKŁAD 1

• Wiedza (ilim): To forma czegoś w umyśle.

• To, co poznawane (malum): To rzeczywisty, zewnętrzny stan tej rzeczy.

Weźmy na przykład jabłko. Obraz jabłka w moim umyśle to wiedza, a to, co poznawane, to kształt samego jabłka. Czy jabłko jest takie, ponieważ ja je w ten sposób poznałem? Czy też ja je tak poznałem, ponieważ jabłko jest takie? Innymi słowy, czy moja wiedza jest zależna od kształtu poznawanego jabłka? Czy też poznawane jabłko jest zależne od mojej wiedzy? Ujmując to prościej: gdybym postrzegał jabłko jako arbuz, czy jabłko zamieniłoby się w arbuz? Oczywiście, że nie, ponieważ kształt poznawanego jabłka nie zależy od mojej wiedzy. Nie przybrało ono tego kształtu dlatego, że ja je w ten sposób poznałem. Przeciwnie, ja je tak poznałem, ponieważ jabłko ma taki właśnie kształt. Zatem wiedza, czyli obraz jabłka w moim umyśle, jest podporządkowana temu, co poznawane, czyli rzeczywistemu stanowi jabłka.

PRZYKŁAD 2

Załóżmy, że w mojej kasie jest 500 lir. I ja wiem, że w mojej kasie jest 500 lir. Otóż to, że wiem o istnieniu 500 lir w mojej kasie, to wiedza. A to, co poznawane, to 500 lir w mojej kasie. Zadajmy znowu to samo pytanie: Czy w mojej kasie jest 500 lir dlatego, że ja o tym wiem? Czy też ja o tym wiem, ponieważ w mojej kasie jest 500 lir? Innymi słowy, czy moja wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane, czy też to, co poznawane, czyli pieniądze w kasie, jest podporządkowane mojej wiedzy?

Oczywiście, wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane. Oznacza to, że w kasie nie ma 500 lir dlatego, że ja o tym wiem; przeciwnie, ja o tym wiem, ponieważ w kasie jest 500 lir. Gdyby było odwrotnie, czyli gdyby to, co poznawane, było podporządkowane wiedzy, to gdybym sądził, że w kasie jest 500 milionów lir zamiast 500, to tyle pieniędzy musiałoby się tam znaleźć. A tak się nie dzieje. Powodem jest to, że nie to, co poznawane, jest podporządkowane wiedzy, lecz wiedza temu, co poznawane.

PRZYKŁAD 3

Wyobraźmy sobie, że siedzimy na wysokim wzgórzu. Pod wzgórzem biegnie zakręcający tor kolejowy. Ponieważ znajdujecie się na samym szczycie, widzicie cały tor, zarówno jego prawą, jak i lewą stronę. I nagle widzicie dwa pociągi jadące naprzeciw siebie po tym samym torze. Widząc, że za 2 minuty się zderzą, zapisujecie w swoim notatniku: „Te dwa pociągi zderzą się za 2 minuty”. I pociągi zderzają się po dwóch minutach.

Gdybyście teraz powiedzieli maszynistom, którzy przeżyli wypadek: „Oto mój notatnik. Zapisałem w nim, że się zderzycie, zanim jeszcze do tego doszło.”

Czy maszyniści mieliby prawo powiedzieć wam: „To przez ciebie mieliśmy wypadek. Gdybyś nie napisał, że będziemy mieli wypadek, nie zderzylibyśmy się. Zderzyliśmy się, bo ty tak napisałeś. Ty jesteś przyczyną tego wypadku.” Oczywiście, że nie mogliby. Ponieważ wasz zapis, czyli wiedza, jest podporządkowany temu, co miało się wydarzyć, czyli temu, co poznawane.

Innymi słowy: Wy napisaliście to, ponieważ widzieliście, że się zderzą, a nie oni zderzyli się, bo wy tak napisaliście. Będąc na wzniesieniu, widzieliście to, czego oni nie mogli zobaczyć – że jadą po tym samym torze.

Wasz zapis jest tylko stwierdzeniem faktu. Nie jest przymusem ani przyczyną wypadku. Gdyby wypadek zdarzył się z powodu waszego zapisu, musiałoby być również możliwe coś innego: napisalibyście o tych dwóch pociągach: „Nie zderzą się”, a one, mimo że jechały po tym samym torze naprzeciw siebie, nie zderzyłyby się. Gdyby to, co poznawane, było podporządkowane wiedzy, na świecie nie byłoby żadnych wypadków. Ktoś zapisałby w swoim notatniku: „Dziś nie będzie żadnego wypadku” i zapobiegłby im. A tak się nigdy nie dzieje. Podsumujmy ten przykład:

1. Oni nie mieli wypadku dlatego, że wy napisaliście, że go będą mieli; przeciwnie, wy to napisaliście, ponieważ oni mieli go mieć. Czyli wasza wiedza i zapis są podporządkowane temu, co poznawane – wypadkowi, który mieli spowodować.

2. Wasz zapis nie zwalnia ich z odpowiedzialności. Albowiem to oni byli przyczyną powstania tego zapisu.

Dokładnie tak samo, to, że Allah wie, co uczynimy, i zapisuje tę wiedzę w naszej księdze przeznaczenia, to „Wiedza”. Czemu jest podporządkowana ta wiedza? Oczywiście, naszym czynom i temu, co mamy zrobić, czyli temu, co poznawane. Oznacza to, że Allah tak wiedział, ponieważ my mieliśmy tak postąpić. Nie jest tak, że my postępujemy w określony sposób, ponieważ Allah tak wiedział.

(Pozostałe 7 przykładów i podsumowanie w ten sam sposób ilustrują tę samą zasadę, używając analogii kalendarza i słońca, odległości między miastami, dowódcy z kamerą, rozkładu jazdy pociągów, doświadczonego sędziego, doświadczonego nauczyciela oraz proroctw Proroka).

Wniosek z dziesięciu przykładów

Z tych dziesięciu przykładów zrozumieliśmy, że „Wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane.” Przeanalizujmy teraz tę zasadę w odniesieniu do przeznaczenia (kader):

• To, że Allah wie, co uczynimy, i zapisuje tę wiedzę w naszej księdze przeznaczenia, to wiedza.

• Czemu jest podporządkowana ta wiedza?

  • Oczywiście, naszym czynom i temu, co mamy zrobić, czyli temu, co poznawane.

  • Oznacza to, że Allah tak wiedział, ponieważ my mieliśmy tak postąpić.

  • Nie jest tak, że my postępujemy w określony sposób, ponieważ Allah tak wiedział.

Zatem możemy powiedzieć: Człowiek, który zrzuca winę na przeznaczenie, nie jest świadomy dwóch rzeczy.

1. Nie zna ponadczasowości (ezeliyet) Allaha i tego, co ona oznacza.

2. Nie zna zasady „Wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane”.

Gdy te dwie kwestie zostaną zrozumiane, wszystkie pytania dotyczące przeznaczenia znajdują swoje odpowiedzi.

Do tej pory w naszym dziele staraliśmy się wyjaśnić, że nie wykonujemy naszych czynów pod przymusem, dlatego że zostały one zapisane w księdze przeznaczenia; przeciwnie, to, co mieliśmy uczynić, zostało zapisane w naszej księdze przeznaczenia.

W kolejnych częściach naszego dzieła przeanalizujemy pytania dotyczące przeznaczenia i ich odpowiedzi w formie odrębnych rozdziałów.

Poznaj Islam