Czym jest Sunna? Jakie jest znaczenie Sunny w Islamie, czy mogliby Państwo to wyjaśnić?
Drogi Bracie / Droga Siostro,
W sensie słownikowym Sunna oznacza „drogę, sposób postępowania, naturę, zasadę, prawo”. W znaczeniu terminologicznym odnosi się do całości słów, czynów i milczących aprobat (takrir) Czcigodnego Proroka (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - a.s.m.). Takrir oznacza milczenie w danej kwestii, co jest równoznaczne z jej nieodrzuceniem.
Szlachetne Hadisy (Hadis-i Şerif) wyjaśniają wersety Koranu. Objaśniają boskie zamysły, które w wersetach zostały przedstawione w sposób zwięzły i esencjonalny. W kwestiach, które nie są poruszone w Koranie, ustanawiają nowe przepisy.
Nakaz „Odprawiajcie modlitwę!” jest sformułowany w sposób ogólny; jego szczegóły zostały pozostawione hadisom. Liczba rakatów (jednostek modlitwy) czy sposób ich odprawiania nie są w wersecie szczegółowo opisane. Gdyby więc nie było Sunny, jak można by było wypełnić nakaz „Odprawiajcie modlitwę!”? Prorok powiedział: „Módlcie się tak, jak ja się modlę.” (Szlachetny Hadis).
Podobnie, szczegóły nakazu „Dawajcie jałmużnę (Zakat)!” również zostały ustalone przez szlachetne hadisy.
Autor Traktatów Światła (Nur Müellifi), Bediüzzaman, używa w odniesieniu do hadisów określenia „pierwsza egzegeza (tafsir) Koranu”. Wyjaśnienia Wysłannika Allaha (a.s.m.) dotyczące wersetów Koranu są „pierwszym tafsirem”, a jego odpowiedzi na pytania prawne (fıkh) są pierwszymi fatwami. Podobnie, jego samodzielne rozumowanie prawne (idżtihad) jest pierwszym idżtihadem. Wysłannik Allaha (a.s.m.), będąc przewodnikiem dla swojej wspólnoty (ummy) w każdej kwestii, był również pionierem w tej dziedzinie.
„A gdyby oni zwrócili się z nią do Posłańca i do tych spośród nich, którzy posiadają autorytet, to ci, którzy potrafią ją wnikliwie zbadać, dowiedzieliby się o niej prawdy.” (Sura an-Nisa, 4:83)
Do każdego celu prowadzi inna droga. Droga do stania się bogatym jest inna niż droga do stania się uczonym. W pierwszym przypadku należy ściśle przestrzegać zasad ekonomii i naśladować tych, którzy odnieśli sukces w tej dziedzinie. W drugim przypadku należy stać się uczniem autorytetów w dziedzinie nauki.
Osiągnięcie boskich prawd jest możliwe tylko poprzez podążanie śladami tych, którzy są autorytetami i mają misję w tej dziedzinie.
„Prawda i rzeczywistość tkwią w proroctwie i są w rękach proroków. Błądzenie, zło i zatracenie znajdują się w tym, co jest mu przeciwne.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Siedemnasta Błyskawica)
Werset Koranu przedstawiający podążanie za Sunną jako warunek miłości do Allaha:
„Powiedz: Jeśli kochacie Allaha, to postępujcie za mną, a Allah was pokocha i przebaczy wam wasze grzechy. Allah jest Przebaczający, Litościwy.” (Sura Al-i Imran, 3:31)
Wysłannik Allaha (a.s.m.) jest wzorowym człowiekiem, którego Allah kocha i z którego jest zadowolony. Miłość do Allaha u kogoś, kto za nim nie podąża, jest skazana na pozostanie jedynie w sferze słów. Skoro taka jest prawda, odwrócenie się od Sunny pod pretekstem działania jedynie w oparciu o wersety Koranu oznacza rezygnację z upodobnienia się do tego, którego Allah kocha.
Jeśli człowiek spróbuje interpretować Szlachetny Koran według własnego zdania, a nie w świetle hadisów, droga, która powstanie, nie będzie drogą Wysłannika Allaha (a.s.m.), lecz osobistą drogą tego człowieka. A dokąd prowadzi taka droga, jest wiadome.
Celem zrozumienia Koranu jest życie nim i ożywianie go w życiu innych. W tej kwestii największym przewodnikiem jest Wysłannik Allaha (a.s.m.). Przeczytajmy o tej prawdzie w samych wersetach Koranu:
„To, co wam daje Posłaniec, bierzcie; a tego, czego wam zabrania, wystrzegajcie się. I bójcie się Allaha! Zaprawdę, Allah jest straszny w karaniu!” (Sura al-Haszr, 59:7).
„On nie mówi pod wpływem namiętności. To jest tylko objawienie, które mu zostało zesłane.” (Sura an-Nadżm, 53:3–4).
„Kto jest posłuszny Posłańcowi, jest posłuszny Allahowi.” (Sura an-Nisa, 4:80).
Mówiąc o Ittiba as-Sunna (naśladowaniu Sunny), rozumiemy przez to podążanie śladami Wysłannika Allaha (a.s.m.) i dzięki temu utrzymywanie się na prostej drodze w każdej kwestii.
Zadajmy sobie teraz pytanie: Co zrobiłby wierzący, gdyby żył w Epoce Szczęśliwości (Asr-ı Saadet)? Oczywiście, naśladowałby Wysłannika Allaha (asm.) krok w krok w każdej sprawie. Czyż nie?
Otóż, dzisiaj ścisłe przestrzeganie jego Sunny (asm.) ma to samo znaczenie.
W Zbiorze Dzieł Światła (Nur Külliyatı), Sunny są podzielone na trzy główne grupy:
„Źródło Szlachetnej Sunny Najczcigodniejszego Wysłannika (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim) jest potrójne: Jego słowa (akłal), jego czyny (af'al) i jego stany/postawy (ahłal).” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Oznacza to, że święta Sunna Wysłannika Allaha (a.s.m.) składa się ze „świetlistych zdań wypływających z jego błogosławionego języka”, „czynów, które wykonywał” oraz „wzorowej moralności, którą ukazywał światu swoją postawą”.
Muzułmanin rozpoczyna naśladowanie tego Proroka Proroków (a.s.m.) od obowiązków (fard). Nakazy Allaha, będąc obowiązkowymi, są jednocześnie Sunną, ponieważ Wysłannik Allaha (a.s.m.) je wypełniał. Oznacza to, że wierzący, który ściśle przestrzega nakazów Allaha i z troską unika Jego zakazów, wypełnia obowiązkową część Sunny.
Wierzący, który wypełnia obowiązki, kontynuuje swój duchowy rozwój poprzez dobrowolne akty czci (nafila). Przez nafila rozumie się akty czci wykraczające poza to, co jest obowiązkowe (fard) i konieczne (ładżib).
Do grupy dobrowolnych aktów czci należą zarówno modlitwy sunna towarzyszące modlitwom obowiązkowym, jak i wiele innych dobrowolnych modlitw, takich jak modlitwa duha (poranna), modlitwa tahijjat al-masdżid (na powitanie meczetu) czy modlitwa nocna.
„Szlachetne zwyczaje” (Âdât-ı hasene) to z kolei ludzkie czyny Wysłannika Allaha (a.s.m.), takie jak jedzenie, picie czy siadanie. Każdy z nich jest dla ludzi pięknym przykładem. Jeśli wierzący stara się wykonywać te codzienne czynności w sposób, w jaki czynił to Wysłannik Allaha (a.s.m.), odnajduje kolejne źródło duchowej obfitości (feyiz) i zyskuje możliwość osiągnięcia spokoju nawet w sprawach doczesnych.
„Kto uczyni naśladowanie Szlachetnej Sunny swoim zwyczajem, ten zamienia swoje zwyczaje w akty czci i może uczynić całe swoje życie owocnym i nagradzanym.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Jeśli chodzi o Sunny należące do grupy stanów/postaw (ahłal), tworzą one wspaniały obraz, utkany z „bogobojności (takła), miłości (muhabbet), wszystkich gałęzi pięknej moralności, najwznioślejszych cech ludzkich i najsolidniejszych charakterów”.
Serce przepełnione miłością i bojaźnią Bożą również należy do Sunny z grupy stanów.
„Wśród was, ja jestem tym, który najbardziej kocha Allaha. I ja najbardziej się Go boję.” (Szlachetny Hadis).
Uczony Muslim podsumowuje znaczenie Sunny w następujący sposób:
„Cokolwiek Wysłannik Allaha (a.s.m.) powiedział lub uczynił, w jakimkolwiek czasie i w jakiejkolwiek sytuacji, uczynił to jako prorok. Każdy jego czyn i każdy krok jest daleki od błądzenia i zła. Wszystkie jego słowa i czyny pozostawały na linii wytyczonej przez Boga Wszechmogącego, w granicach, które On wskazał. Dlatego wszyscy ludzie powinni brać za przykład każdą chwilę życia Czcigodnego Proroka. Jego (a.s.m.) życie jest żywym Szlachetnym Koranem i zbiorem Boskich zasad.”
W Koranie i księgach hadisów znajduje się wiele wersetów i hadisów, które jednoznacznie stwierdzają, że podążanie za Sunną jest nieodłączną podstawą religii. Oto niektóre z nich:
Wersety:
„O wy, którzy wierzycie! Bądźcie posłuszni Allahowi i bądźcie posłuszni Posłańcowi i tym spośród was, którzy posiadają autorytet (ulü'l-emr). A jeśli się o coś spieracie, to zwróćcie się z tym do Allaha i Posłańca, jeśli wierzycie w Allaha i w Dzień Ostatni. To jest lepsze i piękniejsze w ostatecznym wyniku.” (Sura an-Nisa, 4/59).
Egzegeci Koranu (tefsir alimleri) zinterpretowali nakaz „zwróćcie się z tym do Allaha i Posłańca” jako „zwróćcie się do Koranu i Sunny”.
Czcigodny Bediüzzaman w swoim komentarzu do innego wersetu mówi:
„Ten werset mówi: Jeśli wierzycie w Allaha (Celle Celaluhu), to z pewnością będziecie Go kochać. A skoro kochacie Allaha, to będziecie postępować w sposób, który On kocha. A ten sposób, który On kocha, to upodobnienie się do istoty, którą Allah kocha. A upodobnienie się do niej to podążanie za nią. Kiedy za nią podążycie, Allah również was pokocha. Wy już kochacie Allaha, a to po to, by Allah również was pokochał.”
„Wszystkie te zdania są jedynie zwięzłym i krótkim sensem tego wersetu. Oznacza to, że najważniejszym i najwznioślejszym celem dla człowieka jest dostąpienie miłości Boga Wszechmogącego. Ten werset, swoim jednoznacznym tekstem (nass), pokazuje, że droga do tego najwyższego celu (matlab-ı a'lâ) prowadzi przez naśladowanie Umiłowanego przez Boga (Habibullah) i podążanie za jego Szlachetną Sunną.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Maududi na temat poddania się Sunnie pisze:
„Oddalenie się od Sunny Czcigodnego Posłańca (a.s.m.) nawet o centymetr może spowodować, że będziemy mniej kochani przez Allaha i Jego Posłańca. Pierwszym warunkiem miłości jest bezwarunkowe poddanie się. Kto kocha Wysłannika Allaha, powinien mu się całkowicie poddać i być mu posłusznym.”
Przy tej okazji uważam za pożyteczne przytoczyć kilka fragmentów ze Zbioru Risale-i Nur dotyczących podążania za Sunną:
„Źródło Szlachetnej Sunny Najczcigodniejszego Wysłannika (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim) jest potrójne: Jego słowa (akłal), Jego czyny (af'al) i Jego stany/postawy (ahłal). Te trzy części również dzielą się na trzy kategorie: obowiązki (feraiz), czyny dobrowolne (nałafil) i jego szlachetne zwyczaje (âdât-ı hasene). W części obowiązkowej (fard i ładżib) istnieje przymus naśladowania; za jej zaniechanie grozi kara i cierpienie. Każdy jest zobowiązany do jej przestrzegania. W części dobrowolnej, na mocy zalecenia (emr-i istihbabî), wierni są również zobowiązani, jednak za jej zaniechanie nie ma kary. Za jej wykonywanie i naśladowanie są wielkie nagrody, a jej zmiana i modyfikacja jest nowinką religijną (bid'a), błędem i wielkim grzechem. Naśladowanie go pod względem szlachetnych zwyczajów, chwalebnych zachowań, mądrości, korzyści, życia osobistego, gatunkowego i społecznego jest wysoce zalecane, ponieważ w każdym jego zwykłym geście kryje się wiele korzyści życiowych, a poprzez naśladowanie te maniery i zwyczaje nabierają statusu aktu czci.”
„Tak, skoro za zgodą przyjaciół i wrogów, Prorok Muhammad (A.S.M.) osiągnął najwyższe stopnie doskonałości moralnej. I skoro, za powszechną zgodą, jest on najsłynniejszą i najwybitniejszą postacią w dziejach ludzkości; i skoro, dzięki świadectwu tysięcy cudów, cywilizacji islamskiej, którą stworzył, i jej doskonałości, oraz potwierdzeniu prawd Mądrego Koranu, którego był głosicielem i tłumaczem, jest on najdoskonalszym człowiekiem (insan-ı kâmil) i najdoskonalszym przewodnikiem (mürşid-i ekmel); i skoro, dzięki naśladowaniu go, miliony ludzi doskonałości osiągnęły kolejne stopnie doskonałości i dostąpiły szczęścia w obu światach – z pewnością Sunna tej osoby i jej czyny są najpiękniejszymi wzorami do naśladowania, najpewniejszymi przewodnikami do podążania i najsolidniejszymi prawami do przyjęcia jako zasady. Szczęśliwy ten, kto ma wielki udział w tym naśladowaniu Sunny. Kto nie naśladuje Sunny i czyni to z lenistwa, ponosi wielką stratę; kto uważa ją za nieważną, popełnia wielką zbrodnię; a krytyka, która sugeruje zaprzeczenie, jest wielkim błędem.” (tamże).
„Przyjacielu! Kroczyłem przez ciemności podszeptów (szatana) i złudzeń, i zobaczyłem, że Sunny Wysłannika Najczcigodniejszego (A.S.M.) pełnią rolę gwiazd, lamp. Każda Sunna lub przepis prawa islamskiego (szariatu) świeci jak słońce na mrocznych drogach błędu. Jeśli człowiek na tych drogach zboczy z tych Sunn choćby na jotę, stanie się igraszką dla szatanów, wierzchowcem dla złudzeń, celem dla lęków i strachów, i będzie dźwigał ciężary wielkie jak góry.” (Mesnevi-i Nuriye, Dodatek do Kropli).
„Szlachetna Sunna to adab (dobre maniery, etykieta). Nie ma w niej ani jednej kwestii, pod którą nie kryłoby się światło i adab! Wysłannik Najczcigodniejszy (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim) rzekł:
„Kto jest posłuszny Allahowi i Jego Posłańcowi, będzie z tymi, których Allah obdarzył Swoją łaską: z prorokami, z ludźmi prawdomównymi, z męczennikami i z ludźmi sprawiedliwymi. A jakże wspaniali są oni towarzysze!”
„Kto jest posłuszny Posłańcowi, jest posłuszny Allahowi.”
„Mój Pan wychował mnie, dając mi najlepsze wychowanie (adab).”
Tak, kto z uwagą studiuje biografię Proroka (as-Sira an-Nabałijja) i zna Szlachetną Sunnę, ten z pewnością zrozumie, że Bóg Wszechmogący zebrał w swoim Umiłowanym wszystkie rodzaje adabu. Kto porzuca jego Szlachetną Sunnę, porzuca adab.
„Zaprawdę, w Posłańcu Allaha macie piękny wzór – dla każdego, kto się spodziewa Allaha i Dnia Ostatniego i kto często wspomina Allaha.”
Wszechmogący Allah tymi wersetami utkał znaczenie Proroka (a.s.m.) i jego Szlachetnej Sunny niczym złotą nicią.
Hadisy podkreślające nierozerwalny związek między Koranem a Sunną:
Abu Dałud przekazał od Irbada ibn Sariji: Pewnego dnia Wysłannik Allaha (S.A.) poprowadził nas w modlitwie, a następnie zwrócił się do nas i wygłosił tak wymowną mowę, że serca zadrżały, a oczy zalały się łzami. Jeden ze słuchaczy powiedział: „O Wysłanniku Allaha! To brzmi jak mowa kogoś, kto się żegna. Co nam zatem zalecasz?” Wysłannik Allaha rzekł: „Zalecam wam, abyście bali się kary Allaha i mieli nadzieję na Jego miłosierdzie, a także byście słuchali i byli posłuszni waszym przełożonym, nawet jeśli byłby to czarny niewolnik. Wiedzcie, że ci z was, którzy będą żyć po mnie, zobaczą wiele sporów. Wówczas trzymajcie się mojej Sunny i Sunny Kalifów Prawidłowo Prowadzonych. Trzymajcie się tylko tego. Strzeżcie się innych dróg. Stanowczo wystrzegajcie się nowinek w religii, gdyż każda nowinka w religii jest bid'a, a każda bid'a jest błędem. A każdy rodzaj błędu prowadzi człowieka do ognia.”
Muslim przekazał od Dżabira (r.a.): Gdy Wysłannik Allaha (a.s.m.) przemawiał – niczym dowódca ostrzegający przed nadejściem wroga wieczorem lub rano – jego oczy czerwieniały, głos się podnosił, a gniew wzrastał. Pewnego razu wyciągnął palec wskazujący i środkowy i powiedział: „Zostałem posłany, gdy odległość między mną a Godziną (Sądu) jest jak odległość między tymi dwoma palcami. Zaprawdę, najlepszą mową jest Księga Allaha, a najlepszą drogą jest droga Muhammada. Najgorszymi sprawami są bezpodstawne nowinki w religii. Każda nowinka w religii to bid'a, a każda bid'a to błąd.”
Buchari i Muslim przekazali od Anasa (r.a.): Wysłannik Allaha (a.s.m.) powiedział: „Żaden z was nie uwierzy prawdziwie, dopóki nie będę mu droższy niż jego ojciec, jego dziecko i wszyscy ludzie.”
Czcigodny Prorok powiedział: „Niech miłosierdzie Allaha Wszechmogącego spocznie na moich zastępcach.” Gdy zapytano: „Kim są wasi zastępcy?”, odpowiedział: „Tymi, którzy ożywiają moją Sunnę i nauczają jej sług Allaha Wszechmogącego.”
„Gdyby Mojżesz, syn Imrana, żył w moich czasach, nie miałby innego wyjścia, jak tylko pójść za mną” – tymi słowami Pan Wysłanników (Seyyidi'l-Mürselin) w zwięzły sposób ukazał zarówno wzniosłość i świętość Sunny, jak i obowiązek podążania za nim.
Oznacza to, że skoro nawet dla proroka posiadającego Księgę, jak Czcigodny Mojżesz (as), nie było innego wyjścia, jak tylko podążać za najdoskonalszym ze wszystkich doskonałych, naszym Prorokiem (a.s.m.), to dla nas, zwykłych i grzesznych członków jego ummy, podążanie za Sunną tak wzniosłego Proroka jest ogromnym szczęściem i błogosławieństwem.
„Jeśli porzucicie Sunnę waszego Proroka, popadniecie w błąd.”
„Kto podąża za swoimi namiętnościami, a nie za tym, co przyniosłem, nie jest prawdziwym wierzącym.”
„Kto porzuca moją Sunnę, tego przeklinam ja i Allah.”
„Kto odwraca się od mojej Sunny, ten nie podążył moją drogą.”
„Czyn, który nie jest zgodny z naszą drogą, jest odrzucony.”
To tylko kilka z wersetów i hadisów na ten temat. W Koranie i księgach hadisów jest wiele wersetów i hadisów, które jednoznacznie stwierdzają, że trzymanie się Sunny jest nieodłączną podstawą religii. Skoro tak jest, twierdzenie „Działajmy tylko według Koranu” jest niepoważne. Szczerzy muzułmanie nie powinni słuchać takich twierdzeń.
Poznaj Islam
