Jakie są atrybuty Allaha i na ile kategorii się dzielą?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Boskie atrybuty (İlâhî sıfatlar) dzielą się na dwie grupy: esencjalne (zatî) i substantywne (sübutî).

Atrybuty Esencjalne (Zatî sıfatlar):

1. Vücûd (Łudżud) – Byt, Istnienie

2. Kıdem (Qidam) – Przedwieczność (brak początku)

3. Beka (Baqa’) – Wieczność (brak końca)

4. Vahdaniyyet (Al-Łahdanijja) – Jedyność (brak wspólnika)

5. Kıyam binefsihî (Qijam bi-nafsihi) – Samoistność (istnienie samo z siebie, bez potrzeby wsparcia)

6. Muhalefetün-lil-havâdis (Muchalafa lil-haładis) – Odmienność od stworzeń (niepodobieństwo do bytów stworzonych pod względem istoty i atrybutów)

Atrybuty esencjalne Allaha są przynależne wyłącznie Jemu i nie są w żaden sposób współdzielone z żadnym innym bytem. Na przykład atrybut przedwieczności (kıdem), czyli brak początku (ezeli), nie może dotyczyć żadnego innego bytu poza Allahem. Atrybuty esencjalne nie mają związku z innymi bytami.

Vücûd (Łudżud) – Byt, Istnienie

Ten atrybut oznacza, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) istnieje. Istnienie Allaha Najwyższego nie jest zależne od żadnego innego bytu, lecz wynika z Jego własnej istoty (zât). Oznacza to, że Jego istnienie jest samoistne i jest koniecznym atrybutem Jego istoty. Z tego powodu Bóg Najwyższy (Hak Teâlâ) został nazwany Vâcibü'l-Vücûd (Ładżib al-Łudżud – Byt Konieczny; Ten, którego istnienie jest koniecznością). Niektórzy teologowie scholastyczni (Kelâm âlimleri) nazwali atrybut Vücûd mianem sıfat-ı nefsiyye (sifat an-nafsijja – atrybutem istoty samej w sobie).

Przeciwieństwo Vücûd, czyli adem (nieistnienie, niebyt), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Twierdzenie, że Allah nie istnieje, wymagałoby zaprzeczenia istnieniu wszechświata i wszystkich bytów w nim zawartych, ponieważ to On jest Tym, który wszystko stwarza i powołuje do istnienia.

Kıdem (Qidam) – Przedwieczność

Kıdem oznacza, że istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma początku. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Przedwieczny (kadîm) i Odwieczny (ezelî). Oznacza to, że nie jest tak, iż pierwotnie nie istniał, a dopiero potem powstał.

Niezależnie od tego, jak daleko cofniemy się w przeszłość, nie można sobie wyobrazić chwili ani czasu, w którym Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) by nie istniał. W rzeczywistości to On jest Tym, który stworzył czas i przestrzeń. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Istotą Majestatyczną (Zât-ı Zülcelâl), wolną od ograniczeń czasu i przestrzeni, odwieczną i przedwieczną.

Przeciwieństwo Kıdem, czyli hudûs (hudus – powstanie w czasie, bycie stworzonym w określonym momencie), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Beka (Baqa’) – Wieczność, Trwanie Wieczne

Beka oznacza, że istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma końca; że On istnieje wiecznie.

Tak jak istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma początku, tak samo nie ma końca ani kresu. On jest zarówno Przedwieczny (kadîm) i Odwieczny (ezelî), jak i Wieczny (bâki) i Trwający na Zawsze (ebedî). Istotnie, dla bytu, którego przedwieczność jest ustalona, wieczność również staje się koniecznością.

Przeciwieństwo Beka, czyli fena (fana’ – przemijanie, posiadanie końca), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Muhalefetün lil-havâdis (Muchalafa lil-haładis) – Odmienność od Stworzeń

Oznacza to, że Allah nie jest podobny do bytów, które powstały później.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) ani w swojej istocie (zât), ani w swoich atrybutach (sıfatlar) nie jest podobny do bytów, które sam stworzył.

Cokolwiek byśmy o Allahu nie pomyśleli, On jest inny niż wszystko, co przychodzi nam na myśl i co sobie wyobrażamy. Ponieważ wszystko, co przychodzi na myśl, jest hâdis (hadis – stworzone, powołane do bytu z niebytu). Natomiast Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest boską i uświęconą istotą, której istnienie jest konieczne (vücûdu vâcib), która jest przedwieczna (kadîm) i wieczna (bâkî), niezależna od czegokolwiek (müstağnî), wolna od wszelkich braków i posiadająca wszystkie atrybuty doskonałości.

Nie ma wątpliwości, że tak wzniosła Istota nie jest podobna do bytów, które pierwotnie nie istniały, a potem powstały, by ostatecznie ponownie przeminąć.

Jak zresztą Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hak) sam opisał swoją istotę w Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm):

„Nie ma nic podobnego do Niego! A On jest Słyszący, Widzący” (Sura Asz-Szura, 42:11).

Nasz Prorok (asm – aleyhissalatu wassalam – pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim), potwierdzając to znaczenie, powiedział:

„Cokolwiek przychodzi ci na myśl, Allah Najwyższy jest od tego odmienny”.

Kıyam Bi-nefsihî (Qijam bi-nafsihi) – Samoistność

Oznacza to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) istnieje sam przez siebie, nie potrzebując żadnego innego bytu ani żadnej przestrzeni.

Wszystkie byty (mevcudat) powstały później. Z tego powodu potrzebują Stwórcy oraz przestrzeni. W przeciwieństwie do nich istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ), Stwórcy wszystkiego, wynika z Jego własnej istoty, a Jego byt nie potrzebuje absolutnie niczego.

Gdyby Allah również potrzebował innego bytu, aby móc istnieć, sam byłby stworzeniem (mahlûk) i nie byłby Stwórcą (Hâlik) oraz początkiem wszystkiego.

Tymczasem to On jest Stwórcą i Twórcą wszystkiego. Wszystko poza Nim jest stworzeniem. A Stwórca nigdy nie potrzebuje swojego stworzenia.

Vahdaniyet (Al-Łahdanijja) – Jedyność

Vahdaniyet oznacza, że Allah jest jeden.

Vahdaniyet jest najważniejszym z atrybutów doskonałości Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ). Atrybut ten wyraża bowiem, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest jeden w swojej istocie (zât), w swoich atrybutach (sıfatlar) i w swoich czynach (fiiller); oraz że w swoim panowaniu i działaniu nie ma żadnego wspólnika.

Przeciwieństwa tego atrybutu, czyli wielość (taaddüd) i posiadanie wspólnika (teşerrük), są w odniesieniu do Allaha niemożliwe (muhal).

W religii islamu, a nawet we wszystkich prawdziwych religiach (hak dinler), doktryna Tevhid (Tevhid / Tałhid), czyli wiara w jedność Allaha, stanowi fundament zasad wiary i wszystkich przekonań religijnych. Jeśli w sercu nie ma wiary w jedność Boga, żadne inne przekonanie ani żaden czyn nie są przyjęte przez Allaha. Z tego powodu islam w pierwszej kolejności przedstawił ludzkości wiarę w Tevhid i wezwał wszystkich ludzi do uznania jedności Allaha oraz do oczyszczenia Go z przypisywania Mu wspólników (şerîk) i podobnych (nazîr). Jest to również najważniejszy punkt, który odróżnia prawdziwe religie od fałszywych (bâtıl dinler). Fałszywe religie również akceptują istnienie Allaha, lecz błądzą w kwestii Boskich atrybutów, zwłaszcza atrybutu jedyności (vahdaniyet), przypisując Mu istoty podobne i wspólników.

Z tego względu po przyjęciu istnienia Allaha najważniejszą prawdą staje się wiara w Jego jedność (Tevhid). Bez wiary w Tevhid wiara w Allaha traci swoje znaczenie i wartość.

Niektóre z wersetów w Koranie, które podkreślają jedność Allaha i wiarę w Tevhid, to:

„Powiedz: On - Allah - jest Jeden” (Sura Al-Ichlas, 112:1).

„Czy jest jakiś stwórca, poza Allahem?” (Sura Fatir, 35:3).

„Nie ma z Nim żadnego innego boga! Bo wówczas każdy bóg zabrałby to, co stworzył i jeden z nich wyniósłby się ponad drugiego.” (Sura Al-Mu’minun, 23:91).

„Gdyby na nich (na niebie i ziemi) byli bogowie, poza Allahem, to one uległyby zniszczeniu.” (Sura Al-Anbija, 21:22).

Atrybuty Substantywne (Sübutî sıfatlar):

1. Hayat (Hajat) – to, że Allah jest żywy

2. İlim (Ilm) – to, że Allah wie wszystko odwiecznie

3. İrade (Irada) – to, że Allah jest wolny i niezależny we wszystkim, co chce uczynić

4. Kudret (Qudra) – to, że Allah ma moc nad wszystkim

5. Sem (Sam’) – Słuch; Allah wszystko słyszy

6. Basar (Basar) – Wzrok; Allah wszystko widzi

7. Kelâm (Kalam) – Mowa; Allah mówi bez potrzeby organów czy dźwięku

8. Tekvin (Takłin) – Stwarzanie, powoływanie do bytu; Allah stwarza z niczego.

Atrybuty substantywne Allaha w przeciwieństwie do Jego atrybutów esencjalnych nie są całkowicie odrębne od innych bytów i nie wykraczają w pełni poza świat widzialny (şahadet alemi). Na przykład atrybut Życia (Hayat), choć jego istota i natura są zupełnie inne, występuje również u ludzi. Podobnie jak Allah posiada wolę (irade), tak i człowiek ją posiada. Oczywiście, między tymi dwiema wolami istnieje różnica. Wola Allaha jest nieskończona i absolutna, podczas gdy wola człowieka jest ograniczona i uwarunkowana. Wola ludzka powstała w wyniku woli Allaha. Wszystkie pozostałe atrybuty substantywne w podobny sposób mają cechy wspólne z aniołami, dżinnami i ludźmi.

Hayât (Hajat) – Życie

Oznacza to, że Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) posiada życie, jest opisany atrybutem życia.

Ten atrybut, który jest konieczny w odniesieniu do Boga Wszechmogącego, nie jest tymczasowym i materialnym życiem, obserwowanym u stworzeń i wynikającym z połączenia materii z duchem, lecz jest odwieczny (ezelî) i wieczny (ebedî). Jest to prawdziwe życie, które jest źródłem wszelkiego innego życia.

Atrybut życia jest ściśle powiązany z innymi atrybutami doskonałości, takimi jak Wiedza (İlim), Wola (İrâde) i Moc (Kudret). Jest konieczne, aby istota posiadająca te atrybuty posiadała również życie. Nie można sobie bowiem wyobrazić, by martwy byt posiadał takie doskonałości jak wiedza, wola czy moc.

Dlatego też atrybut życia bywa definiowany jako odwieczny atrybut, który umożliwia Bogu Wszechmogącemu posiadanie takich atrybutów jak wiedza, wola i moc.

Przeciwieństwo atrybutu życia, czyli memât (mamat – bycie martwym), jest w odniesieniu do Allaha niemożliwe (muhal).

İlim (Ilm) – Wiedza

Oznacza to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wie wszystko, a Jego wiedza wszystko obejmuje.

Najświętsza Istota (Zât-ı Akdes), która stworzyła ten wszechświat w najpiękniejszy sposób i w najdoskonalszym porządku, i która nim zarządza, musi znać stworzony przez siebie byt w najdrobniejszych szczegółach. Jak bowiem można stworzyć coś, czego istota, pożytek, potrzeba i mądrość nie są znane? Zatem, aby stwórca mógł coś stworzyć, warunkiem jest, by najpierw posiadał wiedzę, a następnie stwarzał zgodnie z wymogami tej wiedzy. Ponadto, nagradzanie tych, którzy posiadają wiarę (îman) i czynią dobre uczynki (sâlih amel), oraz karanie buntowników i tych, którzy kroczą złą drogą, jest możliwe tylko poprzez znajomość ich uczynków w najdrobniejszych detalach.

Przeciwieństwami wiedzy są cehil (dżahl – ignorancja), gaflet (ghafla – nieuwaga, zapomnienie) i unutkanlık (unutkanlyk – zapominalstwo). Wszystkie te cechy są w odniesieniu do Boga Najwyższego (Hak Teâlâ) niemożliwe (muhal).

İrâde (Irada) – Wola

Oznacza wolę Allaha, aby coś było takie, a nie inne; określanie i ustanawianie wszystkiego zgodnie z własną wolą.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada doskonałą wolę. Stworzył ten wszechświat zgodnie ze swoją odwieczną wolą.

Wszystko, co wydarzyło się i co wydarzy się w tym wszechświecie, stało się lub stanie się z woli i postanowienia Allaha. Wszystko, czego On zechce, z pewnością się stanie, a to, czego nie zechce, nigdy nie zaistnieje. Na ten temat w Koranie powiedziano:

„...Allah stwarza to, co chce. Kiedy On postanowi jakąś rzecz (czyli zechce jej), to mówi tylko: »Bądź!«, i ono się staje.” (Sura Al Imran, 3:47).

W hadisie (hadis-i şerif) zostało powiedziane: „To, co Allah zechciał, stało się, a to, czego nie zechciał, nie stało się”.

Poza atrybutem woli (irâde) nie istnieje odrębny atrybut o nazwie meşîet (maszi'a), ponieważ irade i meşîet mają to samo znaczenie. Zresztą, słowo meşîet jest używane w Koranie i hadisach w znaczeniu woli (irâde).

Kudret (Qudra) – Moc

Kudret oznacza zdolność Boga Najwyższego (Hak Teâlâ) do wpływania na byty i dysponowania nimi zgodnie ze swoją wolą (irâde) i wiedzą (ilm); posiadanie mocy do czynienia i tworzenia wszystkiego.

Największym dowodem na to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada nieskończoną moc i ma władzę nad wszystkim, jest ten wszechświat, który widzimy, oraz zawarte w nim piękno i niezmienny porządek.

Semî' ve Basar (Sam’ ła Basar) – Słuch i Wzrok

Oznacza, że Allah wszystko słyszy i wszystko widzi.

Atrybuty Słuchu (Semî') i Wzroku (Basar) również należą do odwiecznych i wiecznych atrybutów doskonałości Allaha.

Dla słyszenia i widzenia Allaha pojęcia takie jak odległość-bliskość, skrytość-jawność, ciemność-światłość nie stanowią żadnej przeszkody.

On słyszy szepty w naszych duszach, modlitwy płynące z serca i umysłu. Odpowiada na nie zgodnie ze swoją mądrością (hikmet).

To, że Bóg Najwyższy (Hak Teâlâ) jest Semî' (Sami – Wszystkosłyszący) i Basîr (Basir – Wszystkowidzący), jest wielokrotnie wspominane w Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm).

Ponieważ atrybuty Słuchu i Wzroku są atrybutami doskonałości, ich przeciwieństwa, czyli ślepota (a'mâlık) i głuchota (sağırlık), należą do niedoskonałych cech, które są niemożliwe (muhal) w odniesieniu do Istoty Stwórcy (Zât-ı Bârî).

Kelâm (Kalam) – Mowa

Oznacza mowę Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) bez potrzeby użycia liter czy dźwięku.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada atrybut mowy (kelâm). Atrybut ten jest odwieczny (ezelî) i wieczny (ebedî). Z tego powodu Allah nazywany jest Mütekellim (Mutakallim – Mówiący). Szlachetny Koran (Kur'ân-ı Kerîm) jest również określany mianem Kelâmullah (Kalamullah – Mowa Allaha).

Objawienia (vahiyler), które Allah przekazał swoim prorokom, boskie księgi (İlâhî kitablar), które im dał, oraz inspiracje (ilhamlar), które zsyła na swoje stworzenia – wszystko to jest manifestacją (tecellî) Jego atrybutu Mowy.

Tekvin (Takłin) – Stwarzanie, Akt Stwórczy

Oznacza powoływanie do bytu i stwarzanie. Tekvin jest wyjaśniany jako wyprowadzanie z niebytu rzeczy, która nie istniała (mâdum), i powoływanie jej do istnienia.

Poznaj Islam