Najczęściej zadawane pytania na temat Halal – Haram (Dozwolone – Zakazane)

Religia Islamu zezwoliła na spożywanie mięsa niektórych zwierząt, podczas gdy innych zakazała. Analizując rodzaje zwierząt, które zostały uznane za dozwolone lub zakazane, można zauważyć, że mięso zwierząt korzystnych dla zdrowia człowieka jest dozwolone, a tych, które są szkodliwe – zakazane. Właśnie z tego powodu świnia została zakazana: ze względu na jej sposób odżywiania, wygląd, odrażającą naturę oraz fakt, że w jej organizmie znajdują się szkodliwe elementy, takie jak włosień kręty (larwy wywołujące chorobę zwaną włośnicą), które mogą przenosić się na osoby spożywające jej mięso.

W Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm) świnia jest wspomniana w pięciu wersetach (ajetach). Wersety te brzmią następująco:

„On zakazał wam tylko: padliny, krwi i mięsa świni; i tego, co zostało złożone na ofiarę w imię czegoś innego niż Allaha.” (Sura al-Baqara, 2:173; Sura an-Nahl, 16:115)

„Zakazane wam jest: padlina, krew i mięso świni; to, co zostało złożone na ofiarę w imię czegoś innego niż Allaha…” (Sura al-Ma'ida, 5:3)

„O Muhammadzie, powiedz: ‘W tym, co mi zostało objawione, nie znajduję niczego, co byłoby zakazane dla jedzącego, oprócz padliny, krwi wylanej lub mięsa świni – bo jest to nieczystość – albo tego, co zostało ofiarowane jako akt bezbożności w imię kogoś innego niż Allah…’” (Sura al-An'am, 6:145)

Poniższy werset również wskazuje na odrażającą naturę świni:

„…Ci, których Allah przeklął i na których spoczął Jego gniew, i których zamienił w małpy i świnie, i którzy czczą fałszywe bóstwa (taghut), ci są w najgorszym położeniu i najbardziej oddaleni od prostej drogi.” (Sura al-Ma'ida, 5:60)

Od Dżabira ibn Abdillaha (Câbir b. Abdillah) przekazano, że Wysłannik Allaha, będąc w Mekce w roku jej zdobycia, powiedział:

„Zaprawdę, Allah i Jego Wysłannik zakazali handlu winem, padliną, wieprzowiną i bałwanami.” (Buchari, Buju', 112; Tecrîd-i Sarih Tercümesi VI / 537, 538)

Mięso wieprzowe jest również zakazane w wielu innych religiach. Na przykład w księdze żydowskiej, Torze (Tewrat), w Księdze Powtórzonego Prawa, podczas wyliczania zwierząt, których jedzenie jest zakazane, stwierdza się:

„...i świni, gdyż ma racicę rozdzieloną, lecz nie przeżuwa. Będzie ona dla was nieczysta. Nie będziecie jeść ich mięsa ani dotykać ich padliny.” (Tora, Księga Powtórzonego Prawa, rozdział 14, werset 8)

Allah nakazał ludziom spożywać dobre i czyste pożywienie (ryzyk) i w zamian okazywać wdzięczność. Spożywanie tego, co dozwolone (helal – chelál), jest przyczyną przyjęcia modlitw i aktów czci. Spożywanie tego, co zakazane (haram – charam), prowadzi do ich odrzucenia. Wysłannik Allaha powiedział:

„O ludzie, zaprawdę Allah jest Czysty i przyjmuje tylko to, co czyste. I zaprawdę Allah nakazał wierzącym to samo, co nakazał prorokom. Allah powiedział:

‘O wy, prorocy! Jedzcie z dobrych rzeczy i czyńcie prawe uczynki, Ja wiem dobrze, co czynicie.’ (Sura al-Mu'minun, 23:51).

I powiedział również:

‘O wy, którzy wierzycie! Jedzcie dobre rzeczy, którymi was obdarzyliśmy.’ (Sura Taha, 20:81).”

Następnie Wysłannik Allaha wspomniał o człowieku, który odbył długą podróż, miał potargane włosy, był pokryty kurzem, wznosił ręce ku niebu i wołał: „O Panie, o Panie!”, po czym dodał:

„Jego jedzenie jest haram, jego picie jest haram, jego ubranie jest haram, jest karmiony tym, co haram. Jak więc jego modlitwa mogłaby zostać przyjęta?” (Muslim, Tirmizi, Ahmad ibn Hanbal)

Werset Koranu mówi:

„...On czyni dla nich zakazanymi rzeczy nieczyste.” (Sura al-A'raf, 7:157)

Szkodliwość mięsa wieprzowego dla zdrowia człowieka została również potwierdzona przez medycynę. Dr Glen Shepherd w artykule opublikowanym w gazecie „Washington Post” 31 maja 1952 roku napisał w skrócie:

„Jedna szósta mieszkańców USA i Kanady ma w mięśniach larwy włośnia krętego z powodu spożywania zarażonej wieprzowiny. U większości z nich objawy choroby nie występują. Niektórzy powoli zdrowieją, inni umierają. U części dochodzi do paraliżu lewostronnego. Wszyscy oni spożywali wieprzowinę bez należytej ostrożności. Na tę chorobę nie ma odporności ani leczenia. Ani antybiotyki, ani inne leki i szczepionki nie działają na tego małego i śmiertelnego pasożyta. Jedynym rozwiązaniem jest zapobieganie zakażeniu... Objawy włośnicy przypominają objawy ponad pięćdziesięciu innych chorób. Metody takie jak solenie i wędzenie mięsa nie zabijają larw włośnia. Kontrole w rzeźniach również nie są wystarczające do wykrycia zarażonego mięsa.”

Wielu badaczy twierdzi, że regularne spożywanie wieprzowiny osłabia u człowieka uczucie zazdrości. Uważa się, że świnia jest jedynym zwierzęciem, które nie jest zazdrosne o swoją samicę.

Z drugiej strony, ponieważ świnia zjada wszelkiego rodzaju nieczystości w swoim otoczeniu, wydziela nieprzyjemny zapach, a jej mięso ma niską wartość pod względem składu chemicznego białka. Uważa się za technicznie niemożliwe oczyszczenie mięsa wieprzowego z larw włośnia krętego. Wyraźnie stwierdził to profesor Hirsch, jeden ze światowych autorytetów w dziedzinie higieny.

Tak więc, mięso wieprzowe, którego szkodliwość została częściowo wykazana przez medycynę, było zakazane w niektórych wcześniejszych religiach i jest również zakazane w Islamie. (Tecrîd-i Sarîh Tercümesi, VII, 537 vd.; Yusuf al-Qaradawi, İslâm'da Helal ve Haram, tłum. Mustafa Varlı, Ankara 1970, s. 50-53)

MĄDROŚĆ STOJĄCA ZA ZAKAZEM SPOŻYWANIA WIEPRZOWINY:

WYMÓG PRÓBY (IMTIHAN)

To, czy coś jest dozwolone (helal) czy zakazane (haram), zależy od nakazu Allaha. Jeśli Allah powie o czymś „helal”, staje się to dozwolone; jeśli powie „haram”, staje się zakazane. Religia jest bowiem próbą (imtihan – imtichan), propozycją złożoną ludzkości. Bóg Wszechmogący (Cenab-ı Hak) poddaje ludzi próbie, aby uczynić ich godnymi Raju. Z tego powodu ustanowił pewne nakazy i zakazy. Podstawową zasadą jest przestrzeganie tych nakazów i zakazów. Zasady te przynoszą wiele korzyści zarówno w życiu osobistym, jak i społecznym. Dzięki temu możemy przestrzegać nakazów i zakazów w sposób bardziej świadomy. Jednym z zakazów naszej religii jest spożywanie wieprzowiny. Za tym zakazem kryje się wiele mądrości (hikmet). Poniżej wskażemy tylko kilka z nich.

SUBSTANCJE TOKSYCZNE

Mięso wieprzowe jest bardzo tłuste. Po spożyciu tłuszcz ten przenika do krwi. W ten sposób krew zostaje nasycona cząsteczkami tłuszczu. Ta nadmierna ilość tłuszczu we krwi prowadzi do stwardnienia tętnic (miażdżycy), nadciśnienia tętniczego i zawału serca. Ponadto w tłuszczu wieprzowym znajdują się substancje toksyczne zwane „sutoksynami”. Aby usunąć te toksyny z organizmu, węzły chłonne muszą pracować intensywniej. Prowadzi to, zwłaszcza u dzieci, do zapalenia i obrzęku węzłów chłonnych. Gardło chorego dziecka puchnie w nienaturalny sposób, przypominając wyglądem świnię. Z tego powodu choroba ta nazywana jest „chorobą świńską” (skrofuloza – gruźlica węzłów chłonnych). W zaawansowanym stadium choroby wszystkie węzły chłonne ropieją i puchną. Pojawia się gorączka, ból i rozwija się stan zagrażający życiu.

NADMIERNA ILOŚĆ SIARKI

Tkanka łączna śluzowa, obficie występująca w wieprzowinie, jest bardzo bogata w siarkę. W ten sposób do organizmu dostaje się nadmierna ilość tego pierwiastka. Nadmiar ten osadza się w chrząstkach, mięśniach i nerwach, prowadząc do różnych chorób, takich jak zapalenie stawów, zwapnienie i przepuklina dysku. Przy regularnym spożywaniu wieprzowiny twarda tkanka chrzęstna w organizmie jest zastępowana przez pochodzącą od świni tkankę łączną śluzową. W rezultacie chrząstka mięknie i nie jest w stanie wytrzymać ciężaru ciała, ulegając zgnieceniu. Prowadzi to do deformacji stawów. Ręce osób spożywających wieprzowinę stają się galaretowate, tworzą się warstwy tłuszczu. Na przykład, jeśli osoba spożywająca wieprzowinę jest sportowcem, staje się zmęczona, leniwa i nieaktywna. Z tego powodu niektórzy piłkarze musieli zakończyć swoją karierę.

NADMİERNY WZROST

W organizmie świni występuje również bardzo duża ilość hormonu wzrostu. Prosię, które w chwili narodzin waży kilkaset gramów, w ciągu sześciu miesięcy osiąga wagę stu kilogramów (!). Tak szybki rozwój jest spowodowany nadmiarem hormonu wzrostu. Spożywany wraz z wieprzowiną w dużych ilościach hormon wzrostu prowadzi do obrzęków tkanek i stanów zapalnych w organizmie. Powoduje nienormalny rozrost kości nosa, żuchwy, rąk i stóp oraz otłuszczenie ciała. Najbardziej niebezpiecznym aspektem hormonu wzrostu jest to, że stwarza on podatny grunt dla rozwoju nowotworów. Pracownicy rzeźni potwierdzają, że samce świń po osiągnięciu pewnego wieku zapadają na raka.

CHOROBY SKÓRY

Substancje zawarte w wieprzowinie, takie jak histamina i związki imidazolowe, wywołują uczucie swędzenia skóry. Stwarzają one warunki do rozwoju zapalnych chorób skóry, takich jak egzema, dermatitis i neurodermit. Substancje te zwiększają również prawdopodobieństwo wystąpienia takich schorzeń jak czyraki, zapalenie wyrostka robaczkowego, choroby dróg żółciowych oraz zapalenie żył. Z tego powodu lekarze zalecają pacjentom z chorobami serca, aby nie spożywali wieprzowiny.

PEWNE WSPOMNIENIE

Niemiecki lekarz, prof. dr Reckeweg, w swojej pracy zatytułowanej „Mięso wieprzowe a zdrowie człowieka” (niem. Schweinefleisch und Menschengesundheit), opowiada następującą historię:

„W celach leczniczych udałem się na farmę pewnej rodziny rolniczej, położoną w nieco odległej okolicy. Ojciec cierpiał na przewlekłą artrozę (chorobę zwyrodnieniową stawów) i zapalenie stawu biodrowego. Miał również problemy z wątrobą. Matka miała żylaki na nogach i egzemę z dokuczliwym swędzeniem. Córki w rodzinie cierpiały na niewydolność serca i reumatyzm. Ich syn, choć wydawał się najzdrowszy, skarżył się na niewydolność serca po anginie i na czyraki. Druga córka cierpiała na przewlekłe zapalenie oskrzeli. Inny z synów zapadł na „świńskie owłosienie” (hirsutyzm) i przewlekłe zapalenie opłucnej, a także cierpiał na stale nawracające ropne przetoki.”

„Podczas badania w domu, którego mieszkańców i ich choroby szczegółowo opisałem powyżej, byłem świadkiem dziwnego zdarzenia. Pomiędzy członkami rodziny przechadzała się ogromna świnia, która z niewzruszonym spokojem ocierała swój grzbiet o nisko zwisającą, grubą gałąź drzewa. Powiedziałem do pacjentów: ‘Widzicie tamtą świnię? Substancje, które powodują u niej swędzenie i stany zapalne, spożywacie razem z jej mięsem. Właśnie te substancje są jedyną przyczyną waszych chorób.’”

„Właściciele podobnych gospodarstw w rejonie Schwarzwaldu, których wspomniałem powyżej, posłuchali mojej rady, zrezygnowali ze spożywania wieprzowiny i wyleczyli się z większości swoich chorób. Teraz na pastwiskach wokół tych gospodarstw, podobnie jak w krajach islamskich, pasą się małe stada owiec.”

WIEPRZOWINA A WŁOŚNICA

Jedną z niebezpiecznych chorób przenoszonych na ludzi przez wieprzowinę jest włośnica. Świnie zarażają się tą chorobą, zjadając myszy z włośnicą lub karmiąc się zarażonym mięsem wieprzowym. Jednak włośnica nie powoduje u świń ciężkiej choroby. U ludzi natomiast wywołuje bardzo niebezpieczną i śmiertelną chorobę. Larwy włośnia, spożyte z mięsem wieprzowym, przenikają przez żołądek i jelita do krwi, a stamtąd rozprzestrzeniają się po całym organizmie. Larwy włośnia osiedlają się zwłaszcza w tkankach mięśniowych szczęki, języka, szyi, gardła i klatki piersiowej. Powodują paraliż mięśni odpowiedzialnych za żucie, mowę i połykanie. Mogą również prowadzić do zatorów w naczyniach krwionośnych, zapalenia opon mózgowych i zapalenia mózgu. Niektóre ciężkie przypadki kończą się śmiercią. Najgorszą cechą tej choroby jest brak skutecznej metody leczenia. Włośnica jest szczególnie rozpowszechniona w krajach europejskich. Pomimo rygorystycznych kontroli weterynaryjnych, w Szwecji, Anglii i Polsce odnotowuje się epidemie włośnicy. W naszym kraju [Turcji] przypadki włośnicy nie zostały odnotowane, z wyjątkiem rdzennych chrześcijan.

POŻYWIENIE A TEMPERAMENT CZŁOWIEKA

Zarówno ludzie, jak i zwierzęta pozostają pod mniejszym lub większym wpływem spożywanego pożywienia. Wiadomo na przykład, że zwierzęta mięsożerne, takie jak koty, psy i lwy, są drapieżne, podczas gdy zwierzęta żywiące się trawą, takie jak owce, kozy i wielbłądy, są bardziej łagodne i spokojne. Dotyczy to również ludzi. Stwierdzono, że osoby odżywiające się pokarmami roślinnymi są zazwyczaj łagodnego usposobienia, podczas gdy osoby spożywające mięso i produkty mięsne mają bardziej surowy temperament. Świnia jest zwierzęciem, które nie jest zazdrosne o swoją samicę. Zaobserwowano, że u ludzi odżywiających się wieprzowiną uczucie zazdrości słabnie lub zanika. Jeden z francuskich filozofów, Brillat-Savarin, przywiązywał wielką wagę do tego wpływu diety na temperament, mówiąc: „Powiedz mi, co jesz, a powiem ci, kim jesteś.”

TO, CO DOZWOLONE (HELAL), WYSTARCZA NA POTRZEBY

Nasz Wszechmogący Pan stworzył dla naszej korzyści wiele rodzajów pożywienia. Jednocześnie zakazał spożywania i picia niektórych szkodliwych rzeczy. Czynił to, ponieważ jest On posiadaczem nieskończonej litości i miłosierdzia. Nie nakłada On na swoje sługi ciężarów, których nie byliby w stanie unieść. Jego nakazy i zakazy są czymś, z czym ludzie mogą sobie z łatwością poradzić. Co właściwie człowiek traci, nie pijąc alkoholu i nie jedząc wieprzowiny?

Powyższy tekst został zaczerpnięty z książki prof. dr. Adema Tatlı pt. "Merak Ettiklerimiz-1 / Cihan Yayınları", a autorem artykułu jest prof. dr Selahattin Salimoğlu.

Haram (Haram) – termin oznaczający wszystko to, z czego korzystanie, jak również jedzenie i picie, a także robienie jest przez naszą religię  kategorycznie (kat'i) zabronione. Na przykład są to: picie alkoholu, uprawianie hazardu, cudzołóstwo (zina), zabójstwo, obmawianie (ghiba) i oszczerstwo (iftira).

Jeśli dana rzecz lub czyn został uznany za haram z powodu związanej z nim szkody, zła lub nieczystości, która w nim tkwi, nazywa się to Haram li-aynihi (Haram li-ajnihi) – haram sam w sobie.  Jako przykłady mogą posłużyć wieprzowina czy wino.

Jeśli natomiast coś zostało uznane za haram nie ze względu na swoją naturę czy właściwości, ale z powodu czynnika zewnętrznego, takiego jak sposób zdobycia, nazywa się to Haram li-ghayrihi (Haram li-ghajrihi) – haram ze względu na okoliczności. Na przykład spożywanie  kradzionego chleba albo wydawanie przywłaszczonych pieniędzy.

Są to napoje, które upośledzają zdolność umysłu do zdrowego myślenia i rozumowania, powodując stan zwany upojeniem (sarhoşluk).

Szlachetny Koran (Kur`an-ı Kerîm) zakazał alkoholu i oznajmił, że jest on zakazany (haram): „O wy, którzy wierzycie! Zaprawdę, napoje odurzające (hamr), hazard, bałwany (idole) i strzały wróżebne to obrzydliwość wynikająca z dzieła szatana.” (Sura al-Ma'ida, 5/90). Większość prawników islamskich (fakih) stwierdziła, że słowo hamr (chamr), użyte w wersecie, obejmuje wszystkie napoje odurzające. Hanifici natomiast wyjaśnili hamr w następujący sposób: jest to sfermentowany, musujący i mocny sok z winogron; tylko tego rodzaju napoje noszą nazwę hamr. Inne napoje odurzające nie wchodzą w zakres znaczeniowy słowa hamr. Tego rodzaju napoje są zakazane (haram) na zasadzie analogii (kıyas) z hamr, ponieważ powodują upojenie. Większość prawników islamskich stoi na stanowisku, że każda ilość, zarówno mała, jak i duża, wszystkich napojów odurzających jest zakazana (haram) i wchodzi w zakres pojęcia hamr. (Sahih Muslim, Tłumaczenie i Komentarz, A. Davudoğlu, t. IX, s. 247 i n.).

Picie alkoholu jest zakazane w Islamie, a pewne zakazy w tej kwestii istniały również w poprzednich religiach objawionych (semavî dinler). W świętej księdze Żydów, Torze (Tewrat), uwagę przyciągają następujące zdania: „I rzekł Pan do Aarona tymi słowy: Wina i napoju mocnego nie będziecie pić, ani ty, ani synowie twoi z tobą, gdy będziecie wchodzić do Namiotu Spotkania, abyście nie pomarli. To będzie ustawa wieczna dla waszych pokoleń, abyście rozróżniali między tym, co święte, a tym, co pospolite, i między tym, co nieczyste, a tym, co czyste.” (Tora, Księga Kapłańska, Rozdział 10, wersety 8, 9-11).

W Ewangelii (İncil) na ten temat powiedziano: „A gdy oni jedli, Jezus wziął chleb i odmówiwszy błogosławieństwo, połamał i dał uczniom, mówiąc: Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje. Następnie wziął kielich i odmówiwszy dziękczynienie, dał im, mówiąc: Pijcie z niego wszyscy, bo to jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów. Lecz powiadam wam: Odtąd nie będę już pił z tego owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić go będę z wami nowy w królestwie Ojca mojego².” (Ewangelia wg św. Mateusza, rozdział 26, wersety 26-29).

Wiadomo, że dawni Turcy przed przyjęciem Islamu wyznawali szamanizm. W tej religii, zwłaszcza podczas radosnych uroczystości i ceremonii błogosławieństw, pito różne napoje, takie jak Kumys (Kımız). (Mehmet Aydın, Osman Cilacı, Historia Religii, Konya 1980, s. 97 i n.).

Przed Islamem i w jego początkach, Arabowie z epoki ignorancji (câhiliye) pili alkohol i uważali go za część życia. Islam przywiązuje wielką wagę do ochrony pięciu rzeczy: rozumu, zdrowia, majątku, honoru i religii. Osoba pijąca alkohol staje się niezdolna do ochrony tych pięciu elementów. Pewna organizacja antyalkoholowa założona w Ameryce badała, kto jako pierwszy na świecie zakazał alkoholu. Kiedy okazało się, że pierwszy zakaz został wprowadzony przez Proroka Muhammada, na jego pamiątkę w Nowym Jorku wzniesiono pomnik, który nazwano „Fontanną Muhammada”. (Yeşilay Dergisi, sy. 441, Ağustos 1970).

W Szlachetnym Koranie zakaz alkoholu został wprowadzony na zasadzie stopniowości (tedrîc).

W pierwszym wersecie objawionym w Mekce nie ma jeszcze zakazu: „A z owoców palm daktylowych i winorośli czerpiecie napój odurzający i dobre pożywienie. Zaprawdę, w tym jest znak dla ludzi, którzy są rozumni!” (Sura an-Nahl, 16/67).

Później pewnego dnia Umar (Hz. Ömer) przyszedł do Wysłannika Allaha (s.a.s) i powiedział: „O Wysłanniku Allaha! Wiadomo ci, że wino niszczy majątek i odbiera rozum. Poproś Wszechmogącego Allaha, aby wyjaśnił nam jego status.” Gdy Prorok pomodlił się: „O Allahu, daj nam jasne wyjaśnienie w sprawie wina”, zesłany został następujący werset: „Zapytują cię o wino i grę hazardową. Powiedz: W nich jest wielki grzech i pewne korzyści dla ludzi, lecz grzech ich jest większy aniżeli korzyść z nich.” (Sura al-Baqara, 2/219). Po objawieniu tego wersetu, niektórzy Towarzysze Proroka przestali pić alkohol, uznając go za „wielki grzech”, podczas gdy inni kontynuowali picie, mówiąc, że „przynosi ludziom pewne korzyści”.

Pewnego dnia Abd ar-Rahman ibn Auf wydał ucztę, na której obecni byli niektórzy ze Szlachetnych Towarzyszy (ashâb-ı kirâm). Na uczcie podano również alkohol. Gdy nadszedł czas wieczornej modlitwy, jeden z nich został imamem i prowadząc modlitwę, pomylił surę „al-Kafirun”. Wówczas Umar pomodlił się: „O Panie, daj nam więcej wyjaśnień w sprawie alkoholu”, a następnie został objawiony kolejny werset: „O wy, którzy wierzycie! Nie zbliżajcie się do modlitwy, kiedy jesteście pijani, dopóki nie będziecie wiedzieć, co mówicie.” (Sura an-Nisa, 4/43). W ten sposób alkohol został zakazany tylko w porach modlitwy. Ci, którzy go pili, robili to po modlitwie nocnej, a rano, gdy wytrzeźwieli, odprawiali modlitwę poranną.

Innego dnia Utba ibn Malik (r.a) wydał ucztę weselną. Był tam również Sa'd ibn Abi Waqqas. Jedli mięso wielbłąda, pili alkohol, a gdy się upili, zaczęli chełpić się swoim pochodzeniem. Sa'd wyrecytował wiersz chwalący jego plemię i krytykujący Ansarów (mieszkańców Medyny). Jeden z Ansarów rozgniewał się, chwycił kość wielbłąda ze stołu i zranił Sa'da. Sa'd poskarżył się na to Wysłannikowi Allaha (s.a.s). W odpowiedzi na to wydarzenie zostały objawione wersety wprowadzające ostateczny i absolutny zakaz alkoholu: „O wy, którzy wierzycie! Zaprawdę, napoje odurzające, hazard, bałwany i strzały wróżebne to tylko obrzydliwość wynikająca z dzieła szatana. Unikajcie więc tego! Być może, będziecie szczęśliwi. Szatan chce tylko rzucić między was wrogość i nienawiść przez napoje odurzające i hazard i odwrócić was od wspominania Allaha i od modlitwy. Czyż więc nie zaprzestaniecie?” (Sura al-Ma'ida, 5/90-91).

Różne hadisy (hadis) Proroka ukazują zasady stosowania tego zakazu:

• „Każdy środek odurzający to hamr, a każdy środek odurzający jest zakazany (haram). Kto pije wino na tym świecie i umiera, trwając w tym nałogu bez skruchy, ten nie napije się wina z rajskiego źródła Kawsar w życiu przyszłym.” (Muslim, Aszriba, 73).
• „Czego duża ilość odurza, tego i mała ilość jest zakazana (haram).” (el-Askalânî, Bulûgu’l Merâm, tłum. A. Davudoğlu, t. IV, s. 61 i n.).
• Gdy zapytano Proroka (s.a.s) o status wina wytwarzanego w celach leczniczych, odpowiedział: „Zaprawdę, wino nie jest lekarstwem (deva), lecz chorobą (dert).” (el-Askalânî, dz. cyt., t. IV, s. 61).
• „Niektórzy ludzie z mojej wspólnoty (ummy) będą pić alkohol, nadając mu inne nazwy.” (el-Askalânî, dz. cyt., t. IV, s. 61).

Zakaz alkoholu jest potwierdzony przez konsensus wspólnoty muzułmańskiej (icma-ı ümmet). Prawnicy islamscy są w tej kwestii jednomyślni. Jednak wśród mudżtahidów (uczonych uprawnionych do samodzielnej interpretacji prawa) istniały spory co do niektórych rodzajów napojów. Aby rozwiać te wątpliwości, Umar (Hz. Ömer), stojąc na minbarze Wysłannika Allaha, przedstawił zwięzłą definicję: „Alkohol to wszystko, co zaćmiewa umysł.”Zgodnie z tą definicją, wszystko, co powoduje utratę rozumu i sprawia, że człowiek nie jest w stanie odróżnić dobra od zła, uważa się za alkohol. To, czy jest to substancja płynna, czy stała, nie zmienia istoty rzeczy. Opium, heroina i wszystkie podobne narkotyki mają te same właściwości. Osoby ich używające doświadczają zmian w funkcjonowaniu umysłu: widzą to, co dalekie, jako bliskie, a to, co bliskie, jako dalekie; odrywają się od rzeczywistości, zaczynają wyobrażać sobie rzeczy niemożliwe i pływać w morzu snów. Niektóre narkotyki powodują również otępienie ciała, znieczulenie nerwów, prowadzą do załamań psychicznych, upadku moralności, osłabienia woli i czynią jednostkę bezużyteczną dla społeczeństwa.Religia Islamu nakazuje to, co jest pożyteczne dla jednostki i społeczeństwa, a zakazuje tego, co jest szkodliwe. Gdy zakazy Islamu są badane przez medycynę, okazuje się, że służą one dobru jednostki i społeczeństwa. Zakazy takie jak alkohol i wieprzowina zostały przeanalizowane przez naukę i medycynę, a ich liczne szkody materialne i duchowe zostały wyjaśnione przez ekspertów. (zob. Yusuf el-Kardâvî, el-Helâl ve’l-Harâm fi’l-Islâm (To, co dozwolone i zabronione w Islamie), tłum. Mustafa Varlı, Ankara 1970, s. 50-53, 75-88).

Islam zakazał nie tylko picia alkoholu, ale także handlu nim między muzułmanami. Prorok (s.a.s) powiedział: „Prorok (s.a.s) przeklął w związku z alkoholem dziesięć osób: tego, kto go wyciska; tego, dla kogo jest wyciskany; tego, kto go pije; tego, kto go nosi; tego, dla kogo jest noszony; tego, kto go podaje; tego, kto go sprzedaje; tego, kto czerpie zysk z jego sprzedaży; tego, kto go kupuje; i tego, dla kogo jest kupowany...” (Tirmizi, Buju', 59; Ibn Madża, Aszriba, 6).

Po objawieniu w surze al-Ma'ida wersetów wprowadzających ostateczny zakaz alkoholu, Wysłannik Allaha powiedział, odnosząc się do ich stosowania: „Zaprawdę, Allah zakazał alkoholu. Kto usłyszał ten werset i ma przy sobie alkohol, niech go nie pije i nie sprzedaje...” (Muslim, Musaqat, 67; zob. Buchari, Maghazi, 51; Buyu, 105, 112; Muslim, Buyu, 93; Fara'id, 8; Ibn Madża, Tidżarat, 11; Ahmad ibn Hanbal, t. II, s. 213, 362, 512, t. III, s. 217, 324, 326, 340; Ibn Kasir, Muchtasar Tafsiru Ibn Kasira (Skrót Tafsiru Ibn Kasira), Bejrut (b.d.), t. I, s. 544-547).

Na przestrzeni dziejów dominowały różne koncepcje dotyczące karania, a cele kar były określane w świetle tych koncepcji. Na Zachodzie, w dawnych czasach (mniej więcej do XVIII wieku), celem kar było wyłącznie zastraszanie, zemsta i publiczne napiętnowanie. Palenie na stosie, krzyżowanie, odcinanie kończyn, łamanie kości, piętnowanie rozżarzonym żelazem itp. były w tamtych czasach powszechnymi formami kar.

Ponadto, w tamtych czasach brakowało również proporcjonalności między przestępstwem a karą. Kara śmierci mogła być stosowana nawet za najprostsze przestępstwa. W angielskim prawie karnym do XVIII wieku karę śmierci stosowano za około 200 różnych przestępstw. Francuskie prawo karne przewidywało karę śmierci za 215 różnych przestępstw. Większość z nich była przestępstwami mniejszej wagi.

Z czasem cel zemsty indywidualnej zaczął być zastępowany przez cel zemsty społecznej i boskiej. W zemście społecznej dominowały cele zastraszania i odstraszania; w zemście boskiej natomiast celem było zadośćuczynienie (kaffara) za popełnione przestępstwo. Od XVIII wieku zachodni myśliciele zaczęli zwalczać cel zemsty w karach i starali się zastąpić go innymi celami w systemie karania.

CELE KARY W ISLAMIE

W islamskim prawie karnym celem kary nie jest dręczenie przestępcy (zulm), torturowanie go ani zemsta na nim. Prorok Muhammad (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - asm) został bowiem posłany jako miłosierdzie dla światów, a nie po to, by siać terror i ustanawiać tyranię.

Jak wynika z tekstów źródłowych religii (nass - czyli wersetów Koranu i hadisów) oraz wypowiedzi uczonych prawników (mudżtahid), cele, do których dąży Islam w systemie wymiaru sprawiedliwości są następujące:

1. Prewencja generalna (Suçu umumî önleme)

W stosowaniu kary w prawie islamskim za podstawę przyjmuje się jej przykładny i odstraszający charakter, który ma zapobiegać popełnianiu przestępstw. Oznacza to, że kary islamskie mają cechy, które zniechęcają do popełnienia przestępstwa, zanim do niego dojdzie, oraz stanowią przestrogę dla innych, osłabiając w nich skłonność do przestępczości.

Z tego powodu w Islamie surowe kary są wykonywane publicznie, na oczach ludu. Publiczne wykonywanie kary jest ściśle związane z psychologią człowieka.

Cel przykładności i prewencji jest najlepiej realizowany poprzez publiczne ogłoszenie i wykonanie kary. Dzięki temu w społeczeństwie podtrzymywane jest stałe poczucie nienawiści i potępienia dla przestępstwa. Nikt nie chce znaleźć się w sytuacji przestępcy ani doświadczyć upokorzenia na oczach publiczności. To uczucie osłabia skłonność do popełniania przestępstw.

2. Prewencja szczególna (indywidualna) (Hususi önleme)

Kary islamskie mają również na celu resocjalizację (islah) przestępcy. Kara jest stosowana, aby poprawić moralność przestępcy, zdyscyplinować go i zreformować w taki sposób, aby nie popełnił przestępstwa ponownie.

W Islamie karanie jest jak wychowywanie dziecka przez ojca lub leczenie pacjenta przez lekarza. Nie ma na celu dręczenia, torturowania ani  dokonania  dozemsty na przestępcy.

3. Ekspiacja (Kaffara)

Kara za przestępstwo jest ekspiacją (kaffara – zadośćuczynienie, pokuta), której wymaga absolutna sprawiedliwość. Kara zapewnia absolutną sprawiedliwość poprzez zadośćuczynienie za przestępstwo. W ten sposób strona poszkodowana (mağdur) zostaje usatysfakcjonowana i uspokojona, a w społeczeństwie zapewniony zostaje spokój i porządek. Z tego powodu Wysłannik Allaha (asm) powiedział w jednym z hadisów:

„Kara wymierzona na ziemi w imię sprawiedliwości jest dla mieszkańców ziemi lepsza niż deszcz padający przez trzydzieści poranków.” (Ibn Hanbal, Musnad, II / 402)

Odpłata złem za zło jest wymogiem sprawiedliwości. W Koranie poruszono tę kwestię w następujący sposób:

„Zapłatą za zło jest zło jemu podobne. Ale ten, kto przebaczy i doprowadzi do zgody, będzie miał nagrodę u Allaha. Zaprawdę, On nie miłuje niesprawiedliwych!” (Sura Asz-Szura, 42/40)

Jak widać, ukaranie przestępcy w stopniu, na jaki zasłużył, jest wymogiem sprawiedliwości. Jednocześnie przebaczenie przestępcy przez ofiarę stanowi inny dobry uczynek.

W karaniu warunkiem jest również proporcjonalność (mümaselet). Oznacza to, że wymierzona kara musi być równoważna i adekwatna do popełnionego przestępstwa. Kara, która jest zbyt surowa w stosunku do przestępstwa, staje się źródłem niesprawiedliwości i niepokoju w społeczeństwie,  nie prowadzi zaś do  sprawiedliwości.

Ekspiacyjny charakter kary jest również wielką łaską i miłosierdziem dla samego przestępcy. Według większości prawników islamskich (fakih), kara odbyta na tym świecie za dane przestępstwo gładzi grzechy z nim związane i znosi potrzebę ponoszenia za nie kary w życiu ostatecznym.

Prorok (asm) powiedział:

„Kto popełni jedno z przestępstw i zostanie za nie ukarany, to ta kara jest dla niego ekspiacją (kaffara).” (Ömer Nasuhi Bilmen - Hukuki İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye K., I / 33)

Ponieważ w systemie karania za podstawę przyjmuje się cel resocjalizacji (islah), w sytuacji, gdy przestępca po popełnieniu czynu okaże skruchę (pişmanlık), w miarę możliwości dąży się do nieorzekania kary. W takim przypadku bowiem najważniejszy cel kary został już osiągnięty.

Prorok (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - asm), gdy pewien człowiek osobiście do niego przyszedł i przyznał się do kradzieży, powiedział mu: „Nie sądzę, że ukradłeś.”(1)

Podobnie, gdy jeden z Towarzyszy o imieniu Maiz, z wielką skruchą przyszedł do Wysłannika Allaha i wyznał, że popełnił cudzołóstwo (zina), Prorok rzekł mu:

„Zastanów się dobrze. Może nie popełniłeś cudzołóstwa, a jedynie pocałowałeś lub zrobiłeś coś podobnego.”

W ten sposób chciał skłonić go do wycofania swojego przyznania się do winy. Maiz jednak obstawał przy swoim wyznaniu i ostatecznie został ukarany karą za cudzołóstwo.(2)

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w obu tych przypadkach wina nie została ostatecznie udowodniona. Nikt bowiem nie wiedział ani nie widział, że przestępstwo zostało popełnione. Przestępca, żałując swojego czynu, sam się do niego przyznaje i go wyznaje. Gdyby nie jego przyznanie się, z prawnego punktu widzenia nie byłoby możliwe postawienie mu zarzutu.

Dlatego Wysłannik Allaha (asm), widząc ich szczery żal za popełnione czyny, nie chciał, aby ich wina została prawnie udowodniona (sübut bulmak) na podstawie ich własnych zeznań. Uznał za wystarczające, aby sami okazali skruchę i poprosili Boga o przebaczenie (tövbe ve istiğfar).

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku, gdy przestępstwo zostało udowodnione za pomocą dowodów i świadków, bez potrzeby przyznania się sprawcy. W takim przypadku skrucha przestępcy nie jest brana pod uwagę.

W przypadku kar hadd (kary hadd – kary o stałym wymiarze, określone w Koranie i Sunnie za najcięższe grzechy) bowiem, za podstawę bierze się interes wspólnoty (społeczeństwa), a nie sytuację samego przestępcy. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się tak ciężkich przestępstw w społeczeństwie i aby nie stały się one przyczyną zgorszenia (fitna) i niepokoju, kara za prawnie udowodnione przestępstwo jest wykonywana bez względu na stan sprawcy.

Wyjątkiem od tej reguły jest kisas (kisas – prawo talionu, zasada odwetu). W przypadku kisas, opiekunowie prawni lub spadkobiercy ofiary (maktülün velileri) mają prawo do przebaczenia sprawcy. Koran zachęca do takiego przebaczenia.

Natomiast w przypadku przestępstw podlegających karze ta'zir (ta'zir – kary, których wymiar pozostawiono do uznania sędziego), w większym stopniu bierze się pod uwagę sytuację samego przestępcy. Jeśli sędzia dostrzeże u sprawcy oznaki poprawy, może karę uchylić lub złagodzić. Oczywiście, w międzyczasie należy również uwzględnić interes publiczny (kamunun menfaati).

Przypisy:

(1) Ahmad ibn Hanbal, Baqi Musnad al-Ansar, 21480

(2) Muslim, Hudud, 22; asz-Szaukani, Najl al-Autar, t. VII, s. 95,109; az-Zajla'i, Nasb ar-Raja, t. III, s. 314 i n.

Jeśli jakaś kwestia została uczyniona zakazaną (haram – charam), to jest ona zakazana, ponieważ Allah tak postanowił. Inne powody nie są główną przyczyną, dla której dany czyn uznany jest za grzech. Na przykład, mięso wieprzowe jest szkodliwe dla zdrowia ludzkiego i zakazane z powodu wirusów, które zawiera. Jednak nawet gdyby ta szkodliwość została wyeliminowana, mięso to nadal pozostałoby zakazane. Usunięcie szkody nie czyni danej rzeczy dozwoloną (helal – chelál). Ponieważ ta szkoda jest tylko tym, co jesteśmy w stanie dostrzec. Jest tak, gdyż spośród wielu szkód jedynie te umiemy rozpoznać, a tymczasem  Istnieje wiele innych szkód, których nie widzimy, poza tym głęboka mądrość (hikmet – hikmet, czyli głębszy sens i cel) stoi za wprowadzeniem zakazu   w tej kwestii.

Każda zakazana rzecz przynosi człowiekowi szkodę. Jednak jak wiele z tych szkód jesteśmy w stanie spostrzec ? Nasza niewiedza nie czyni danej kwestii nieszkodliwą. W przeszłości nie wiedziano o szkodliwości wieprzowiny, jednak szkoda ta została odkryta wraz z postępem nauki. Zgodnie z tą logiką, ludzie w dawnych czasach powinni byli sprzeciwiać się temu zakazowi, ponieważ nie znali jego przyczyny. Takie rozumowanie nie jest jednak prawidłowe. Jesteśmy zobowiązani do posłuszeństwa (itaat – itaat) wobec tego, co zostało nam nakazane, a w miarę postępu nauki, gdy odkrywane będą widoczne korzyści płynące z naszego posłuszeństwa Allahowi, nasza pewność wiary (yakin – jakin) powinna wzrastać.

Nauka wciąż jest niezdolna (aciz) do  pełnego zrozumienia mądrości (hikmet) stojącej za nakazami Allaha; są one pojmowane z czasem. Cudzołóstwo i rozpusta (Zina) niosą ze sobą ogromne szkody zarówno dla życia osobistego człowieka, jak i dla społeczeństwa. Zostało to potwierdzone przez psychologów i socjologów.

Zina (zina – cudzołóstwo, rozpusta, czyli wszelkie pozamałżeńskie stosunki seksualne) jest w Islamie oraz we wszystkich poprzednich religiach objawionych (semâvî dinler) uznawana za czyn zakazany (haram) i niezwykle haniebny. Należy do wielkich grzechów. Ponieważ jest to zbrodnia przeciwko honorowi (ırz) i linii rodu (nesep), kara za nią będzie najbardziej surowa z kar hadd (l.mn. hudud – kary określone w Koranie i Sunnie za najcięższe grzechy).

W Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm) zostało powiedziane:

„I nie zbliżajcie się do cudzołóstwa (Zina)! Zaprawdę, jest to czyn szpetny i zła droga.” (Sura al-Isra, 17:32).

„I ci, którzy nie wzywają wraz z Allahem żadnego innego boga; i nie zabijają człowieka, którego Allah uczynił świętym, chyba że zgodnie z prawem; i nie dopuszczają się cudzołóstwa (Zina). A kto to czyni, spotka go kara. Zostanie mu podwojona kara w Dniu Zmartwychwstania i pozostanie w niej na wieki, okryty hańbą.” (Sura al-Furkan, 25:68-69).

U boku władcy (sułtana) potrzebna jest zarówno łaska i miłosierdzie po jego prawicy, jak i surowość i dyscyplina po jego lewicy. Nagroda jest wymogiem miłosierdzia, a dyscyplina wymaga kary.

Pozostawienie buntowników bez kary, podobnie jak niezdolność do nagrodzenia posłusznych, nie przystoi majestatowi władcy; oba przypadki są wyrazem bezsilności i słabości. Bóg Wszechmogący jest wolny od takich niedoskonałości.

Chcemy bardzo jasno podkreślić, że przepisy takie jak radżm (ukamienowanie) w Islamie są surową sankcją karną o charakterze odstraszającym. Jednym ze wspólnych celów ludzkości i wszystkich religii objawionych jest zapewnienie ciągłości rodu. Cudzołóstwo (zina) jest najpodlejszą, bezprawną drogą, która degeneruje i miesza rody – z perspektywy różnych kryteriów prawnych i ludzkich. Ta rozpusta (fuhuş), będąc ciężkim przestępstwem, jest jednocześnie atrakcyjnym mechanizmem popełniania grzechu dla nieokiełznanych dusz. Nie możemy oczekiwać od uniwersalnej religii, jaką jest Islam, że nie podejmie ona odstraszających środków w celu zapobiegania tak podłemu przestępstwu. Wymierzenie kary przestępcy nie jest sprzeczne z miłosierdziem i miłością, a jest wymogiem sprawiedliwości.

Koran, w cudowny sposób, zamiast nakazu „Nie cudzołóżcie!”, używa wyrażenia: „I nie zbliżajcie się do cudzołóstwa!”, zabraniając nie tylko wejścia przez bramę tego zła, ale nawet zbliżania się do niej. Wyrażenie „Nie zbliżajcie się do cudzołóstwa” jest bowiem bardziej elokwentne (belîğ) i jaśniejsze niż forma „Nie cudzołóżcie!”. Powiedzenie człowiekowi „nie zbliżaj się” do czegoś jest bardziej sugestywne i skuteczne niż powiedzenie „nie rób” czegoś. Zwrot „nie zbliżajcie się do cudzołóstwa” oznacza powstrzymywanie się od rzeczy, które mogą prowadzić do cudzołóstwa, takich jak dotykanie, całowanie, patrzenie, mruganie, które mogą być jego początkiem. Uleganie przyczynom również prowadzi do cudzołóstwa. A cudzołóstwo jest czynem bardzo złym i wielkim grzechem. Ponadto cudzołóstwo jest złą drogą, ponieważ odsłania zasłonę przemijającej namiętności, prowadzi do mieszania się rodów, skłania do czynów zakazanych, narusza prawa innych, niszcząc rodzinę, burzy filary społeczeństwa, szerzy anarchię, otwiera wrota cierpienia i powoduje rozprzestrzenianie się chorób przenoszonych drogą płciową.

Szejk al-Islam Alusi, odnosząc się do tego, że jest to śmierć dla potomstwa, powiedział: „Cudzołóstwo zawęża i sterylizuje rody. Ten, którego pochodzenie nie jest ustalone, jest w świetle prawa jak martwy. (Âlûsî, Ruhu'l-Meânî, Daru'l-Fikr, 8/67.) A jakąż aktywność i inicjatywę w kwestiach związanych z prawem islamskim mogą mieć umarli?”

Po zakazaniu wszystkich czynów prowadzących do cudzołóstwa, prawo islamskie traktuje przestępstwo cudzołóstwa jako naruszenie interesu publicznego i godności osoby, i odpowiednio je karze, zaostrzając sankcje karne, aby zapobiec jego popełnianiu. Rzeczywiście, przestępstwo cudzołóstwa wstrząsa u podstaw i zagraża porządkowi rodzinnemu. A rodzina jest fundamentem społeczeństwa. Jeśli takie przestępstwo stałoby się dozwolone, rozpusta rozprzestrzeniłaby się na ogromną skalę, co doprowadziłoby do upadku rodziny, zepsucia społeczeństwa i degeneracji pokoleń. Prawo islamskie stawia przetrwanie społeczeństwa ponad wszystko i przywiązuje do tego ogromną wagę.

W związku z tym, prawo islamskie, aby ustrzec przed straszliwymi konsekwencjami cudzołóstwa i chronić społeczeństwo, ustanowiło najsurowszą karę i zakazało wszelkich jego form. Co więcej, w przypadku cudzołóstwa popełnionego przez osoby zamężne/żonate, uznało za niewłaściwe, aby taka osoba dalej żyła, traktując ją jako najgorszy przykład.

Prawnicy islamscy (fakiowie) są zgodni (ittifak), że wolnej, niezamężnej/nieżonatemu osobie, która popełniła cudzołóstwo, niezależnie od tego, czy jest to mężczyzna, czy kobieta, wymierza się sto batów. Albowiem Allah Wszechmogący powiedział: „Cudzołożnicy i cudzołożnikowi wymierzcie każdemu z nich sto batów. I niech nie powstrzymuje was od tego litość w religii Allaha, jeśli wierzycie w Allaha i w Dzień Ostatni. A przy ich karaniu niech będzie obecna grupa wierzących.” (Sura an-Nur, 24/2).

Prawnicy islamscy, przytaczając różne dowody, są również zgodni co do tego, że osoba zamężna/żonaty, która popełniła cudzołóstwo, niezależnie od płci, podlega karze ukamienowania (recm).

Kara hadd, do której zalicza się recm, jest udowadniana na dwa sposoby: poprzez przyznanie się do winy (ikrar) (gdy osoba popełniająca cudzołóstwo sama to wyzna i potwierdzi) oraz przez świadków (4 mężczyzn). Warunki wymierzenia kary to: 1. Zdrowie psychiczne, 2. Osiągnięcie dojrzałości płciowej, 3. Działanie z własnej woli, 4. Świadomość, że czyn jest zakazany.

Jak widać, Islam na każdym etapie tej złej drogi staje naprzeciw człowieka, starając się go odciągnąć od tego ohydnego czynu i zalecając życie w legalnej atmosferze, w granicach czystości i skromności (iffet).

Jednakże, bez względu na to, jak silny jest system i jak solidne są jego prawa, jeśli jednostka nie zostanie doprowadzona do czystości sumienia, która pozwoli jej zaakceptować ten system i te prawa, niewiele zostanie osiągnięte. Dlatego, obok bardzo solidnych i niezmiennych zasad, jednostki muszą być wychowywane w środowisku umożliwiającym ich przestrzeganie, a ich sumienia muszą być oczyszczone, aby nakazy i zalecenia nie pozostawały w próżni. Koran, poprzez wiele swoich wersetów, prowadzi człowieka do punktu, w którym uświadamia sobie: „Gdziekolwiek jesteś, kiedykolwiek i cokolwiek robisz, zawsze jesteś pod nadzorem (murakaba) Boga Wszechmogącego”, i warunkuje go do planowania i życia w takiej atmosferze.

Chociaż nie zwracamy się do tych, którzy zadają pytania w formie zarzutu, to naszym braciom i siostrom, którzy przekazują nam te pytania, możemy powiedzieć, co następuje: Prawa ustanowione przez Allaha są odzwierciedleniem Jego nieskończonej wiedzy (ilim) i mądrości (hikmet). Z zasady każde prawo ma swoją własną, unikalną wartość. Żadne boskie prawo nie jest poświęcane na rzecz innego bez absolutnej konieczności.

Na przykład, istnienie wojny nie czyni alkoholu i wieprzowiny dozwolonymi (helal – chelál). Osoba stawiająca taki zarzut powinna wiedzieć, że picie przez nią alkoholu w domu nie pomoże zakończyć wojny ani nie przyniesie pokoju. Jeśli myśli w kategoriach humanistycznych, to oddawanie się przyjemnościom przy stole z alkoholem, podczas gdy inni giną na wojnach, jest nieludzkie i nie mieści się w granicach żadnego rozumu ani sumienia (vicdan).

Podobnie, czy jedzenie wieprzowiny przez kogokolwiek, podczas gdy ludzie giną na wojnie, w jakikolwiek sposób przyczynia się do pokoju?

Co więcej, Allah zajmował się i zajmuje kwestią wojen. Tak, Allah poprzez Szlachetny Koran i swojego Wysłannika, Proroka Muhammada, nakazuje nam, abyśmy nie walczyli i dążyli do pokoju.

Oto kilka stosownych wersetów (ajetów):

„O wy, którzy wierzycie! Wchodźcie wszyscy w pokój i nie postępujcie śladami szatana! Zaprawdę, on jest dla was wrogiem oczywistym.” (Sura al-Baqara, 2:208)

„…Jeśli jednak oni (wasi wrogowie, niewierni) odejdą od was i nie będą z wami walczyć, i zaproponują wam pokój, wtedy Allah nie daje wam przeciwko nim żadnej drogi (pozwolenia na atak).” (Sura an-Nisa, 4:90)

„Z tego to powodu przepisaliśmy synom Izraela: ‘Kto zabił człowieka, który nie popełnił zabójstwa lub nie szerzył zgorszenia na ziemi, czyni tak, jakby zabił wszystkich ludzi. A kto uratował jedno życie, czyni tak, jakby uratował życie wszystkich ludzi.’ Nasi posłańcy przyszli do nich z jasnymi dowodami. A potem wielu z nich, mimo to, popełniało na ziemi występki i zbrodnie.” (Sura al-Ma'ida, 5:32)

Wersetem, który po raz pierwszy, po około 15 latach od pierwszego objawienia, zezwolił muzułmanom na walkę, jest następujący werset z Koranu: „Pozwolono walczyć tym, którzy zostali zaatakowani – ponieważ doznali niesprawiedliwości. Zaprawdę, Allah jest wszechwładny, by im udzielić zwycięstwa.” (Sura al-Hadżdż, 22:39)

Wierni przez 15 lat – 13 lat w Mekce i 2 lata w Medynie – doznawali od niewiernych wszelkiego rodzaju ucisku i prześladowań. Mimo to nie otrzymali pozwolenia na walkę, ponieważ Islam jest religią pokoju. Samo słowo Islam pochodzi od rdzenia „silm”, które oznacza pokój. Dlatego też, udzielając pierwszego pozwolenia na walkę, Allah użył bardzo łagodnych, a nie surowych sformułowań. Na przykład:

a. Na początku wersetu, zamiast surowego nakazu, jak „Walczcie natychmiast!”, użyto łagodnego sformułowania „Pozwolono” (İzin verildi). Wyrażenie „pozwolono walczyć” zamiast „nakazano walczyć” jest w istocie pełne miłosierdzia i bardzo subtelne.

b. Podobnie, użycie strony biernej czasownika – „pozwolono walczyć” zamiast formy czynnej „pozwoliłem wam walczyć” – ma na celu wskazanie, jak bardzo niepożądana jest wojna w Islamie, o ile nie jest się do niej zmuszonym.

c. Ograniczenie pozwolenia na walkę dla muzułmanów nie do dowolnego momentu, ale dopiero po tym, jak druga strona wypowiedziała im wojnę, jest jasnym dowodem na to, że wojna nie jest w Islamie celem samym w sobie. Wskazuje na to fragment wersetu: „Pozwolono walczyć tym, którzy zostali zaatakowani.”

d. Ponadto, uzasadnienie pozwolenia na walkę w wersecie słowami „ponieważ doznali niesprawiedliwości” (zulme mâruz kaldılar) wskazuje, że nie ma i nie powinno być mowy o tym, by muzułmanie bez powodu – z pobudek imperialistycznych – rozpoczynali wojnę przeciwko swoim wrogom.

Pierwszą bitwą stoczoną po tym pozwoleniu była bitwa pod Badr. Politeiści wyruszyli z Mekki aż pod Badr w pobliżu Medyny, a ostatnie zdanie powyższego wersetu, które jest swego rodzaju proroctwem (gaybi bir haber) i cudem (mucize), „Allah jest wszechwładny, by im udzielić zwycięstwa”, ziściło się, a niewierni ponieśli klęskę.

Jeśli zaś pytanie „Dlaczego Allah nie zajmuje się wojną?” oznacza „Dlaczego Allah nie powstrzymuje wojen?”, odpowiedź jest bardzo prosta:

Allah stworzył ten świat jako pole próby (imtihan meydanı) i poddaje na nim ludzi egzaminowi. Aby egzamin był sprawiedliwy, dał ludziom wolną wolę (özgür bir irade) oraz siłę, z których mogą korzystać według własnego uznania. Aby mogli istnieć zarówno ci, którzy zdają egzamin, jak i ci, którzy go oblewają, obie strony zostały poddane próbie na równych zasadach.

Z tego powodu Allah nie krępuje rąk tym, którzy czynią dobro, tak samo jak nie krępuje rąk i nóg tym, którzy czynią zło. W przeciwnym razie Allah mógłby odebrać rozum pijącym alkohol i już nigdy im go nie zwrócić, sprowadzając ich do poziomu zwierząt, a tych, którzy jedzą wieprzowinę, mógłby zamienić w świnie. Złamałby kręgosłupy okrutnym mordercom, którzy podnoszą przeciwko Niemu sztandar buntu, i wyrwałby ich bluźniercze języki.

Wynika z tego, że Jego nieingerencja w działania ciemiężycieli jest konieczna dla zachowania integralności próby.

Tak jest;

Tak jak Raj potrzebuje ludzi, tak i Piekło ich potrzebuje.

Raj nie jest tani, a Piekło nie jest zbyteczne.

Prawdziwe ludzkie sumienie mówi: „Niech żyje Raj!” dla uciśnionych (mazlumlar), a dla ciemiężycieli (zalimler): „Niech żyje Piekło!”.

Sama obecność na tym świecie, na polu próby, ciemiężycieli i uciśnionych, fakt, że oprawcy żyją w chwale, a ich ofiary umierają w upokorzeniu, jest wyraźnym dowodem na istnienie Wielkiego Sądu (mahkeme-i kübra) w Dniu Zgromadzenia (mahşer), który ukaże nieskończoną sprawiedliwość Allaha.

Czym są odsetki (Faiz) i dlaczego są one zakazane (haram)?

Nikt z nas nie ma wątpliwości, że odsetki (Faiz) są z perspektywy Islamu zakazane. Powód, dla którego są one zakazane jako boskie przykazanie, jest jasny: jest tak „Ponieważ Allah ich zakazał”. Podobnie jak to jest w przypadku obowiązku (fard) postu czy dawania jałmużny (zekat), przyczyna istnienia tego zakazu to „nakaz Boży” (emr-i ilahî). Jest to jedyne uzasadnienie naszych aktów służby Bogu (ubudijjet – ubudijjet, postawa sługi wobec Boga). Niemniej jednak, za tym nakazem idą również konkretne korzyści i mądrości (maslahat – maslachat). Jest to całkowicie normalne, ponieważ Ten, który wydał nakaz, najlepiej zna „przyrodzoną” (fitri – fitri) naturę wszechrzeczy i wie, jak wszystko powinno wyglądać.

Na przykład, wiemy, że post, który zachowujemy, ponieważ Allah tak nakazał, i jałmużna, którą dajemy, przynoszą wiele korzyści indywidualnych i społecznych. Ale nigdy nie pościmy w celu stosowania diety, ani nie dajemy jałmużny (zekat) tylko po to, by zrównoważyć dystrybucję ( podział) dochodów w społeczeństwie. Podobnie, ktoś, kto płaci podatki w ramach swojego obowiązku obywatelskiego, nie jest zwolniony z obowiązku zekatu, a ten, kto odkrył fizyczne korzyści modlitwy i wykonuje ćwiczenia aerobowe, nie odprawia modlitwy (namaz). Jak widać w tych przykładach, jeśli punkt wyjścia dla aktu służby Bogu (ubudijjet) przesunie się z „nakazu” na „korzyść” (maslahat), wówczas zniknie podstawa do posłuszeństwa dla kogoś, kto widząc nakaz, (słusznie zresztą) nie dostrzega korzyści.

Niemniej jednak, dla kogoś, kto wykonuje swoje akty służby z powodu nakazu Allaha, wspomniane korzyści mogą być źródłem pewności i zaufania. W tym sensie można powiedzieć, że są one potrzebne. Ponieważ każdy nakaz, choć nie jest to absolutną koniecznością, ma pewne korzyści (maslahat) i mądrości (hikmet). A zatem: pościmy, ponieważ Allah tak nakazał. I post ma pewne korzyści. Podobnie odsetki są zakazane (haram), ponieważ Allah ich zakazał. Jeśli przyjmiemy, że każdy nakaz Allaha jest formą „wychowania do postawy sługi” (ubudiyet terbiyesi), możemy, pomimo długiego wstępu, powrócić do naszego pytania: Dlaczego odsetki są zakazane?

Nasza odpowiedź jest już  znana: Ponieważ Allah ich zakazał. Jeśli pójdziemy za tym tokiem myślenia, zrozumiemy, że w przypadku nieprzestrzegania zakazu odsetek, nasza postawa sługi (ubudijjet) zostanie zaburzona. Oznacza to, że nasza służba Bogu osłabnie. Gdy w jedności Służba Bogu (Ubudijjet) – Panowanie Boga (Rububijjet) jedno słabnie, drugie rośnie. Miejsce opuszczone przez Zamiast postawy sługi (ubudijjet) poddamy się złudzeniu, że posiadamy włądzę. (Rububijjet vehmi). A miejsce ułudy panowania  zajmie świadomość służby Bogu. Jest jasne, że niepobieranie i niedawanie odsetek świadczy o postawie sługi (ubudijjet). Podobnie można powiedzieć, że nieprzestrzeganie tego nakazu nosi w sobie znamiona roszczenia do panowania (Rububijjet – rububijjet, atrybut boskości). Możemy to zrozumieć z perspektywy „nakazu”, czyli w kontekście posłuszeństwa i nieposłuszeństwa. Dlatego z perspektywy „islamskiej” (prawa) odsetki są zakazane. Jednakże, gdy odsłonimy tło tego zakazu, możemy zrozumieć, dlaczego są one zakazane nie tylko z perspektywy „islamskiej”, ale także „z perspektywy wiary” (İmanî). Przyjrzyjmy się więc ponownie procesowi pobierania odsetek:

Osoba fizyczna lub prawna pożycza innej osobie pewną kwotę pieniędzy jako kapitał. Nie jest to jednak niewinna pożyczka. Pożyczkodawca dokonuje serii „ustaleń” (belirleme). Mowa o określonym czasie i określonej kwocie, która zostanie dodana do pożyczonej sumy. Pożyczkodawca czegoś „żąda” i jego żądanie „zostaje spełnione”. Nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Krótko mówiąc, lichwiarz (faizci) jest siebie bardzo „pewny”. Z drugiej strony, rolnik, który zasiał pszenicę na swoim polu, czy kupiec na targu, nie dokonał żadnych ustaleń co do swojego zysku. Ani czas, w którym zarobi, ani kwota, którą zarobi, nie są znane. Dlatego często się modli (dua). Gdy dokona pierwszej sprzedaży (siftah), dziękuje Dawcy zaopatrzenia (Rızk – ryzk). W rezultacie, nadejście zaopatrzenia nieustannie przywołuje w jego pamięci Tego, który je zsyła. Działa w ramach kręgu przyczyn (sebepler dairesi). Wie jednak, że te przyczyny nie zawsze wystarczają, aby zbiory były takie, jak oczekiwał, lub aby towar sprzedał się tak, jak się tego spodziewał. Dlatego postrzega swój wysiłek jako przyczynę konieczną, ale niewystarczającą do uzyskania zaopatrzenia. Nie jest siebie całkowicie „pewny”.

Między tymi dwoma obrazami istnieje bardzo istotna różnica. W pierwszym, krąg przyczyn staje się znacznie silniejszy i grubszy. Ktoś określił – bez określania  swojego zaopatrzenia (ryzk) –  swój dochód (determinizm).

Odsetki, zapewniając tę możliwość determinowania, oddalają pożyczkodawcę od stanu służby Bogu (ubudijjet). Gdyż zasłona przyczyn (esbap perdesi) staje się przerażająco gruba, a ci, którzy się na niej opierają, upojeni poczuciem, że mogą robić, co chcą, popadają w złudzenie panowania (rububijjet vehmi). Innymi słowy, odsetki skutecznie wciągają człowieka w stan nieświadomości (gaflet), w którym przypisuje on skutki przyczynom (zamiast  Bogu). Jest to stan zamknięty na postawę służby (ubudijjet), która jest „stanem wibracji” (titreşim hâli). Człowiek jest wierzącym (mü’min) w takim stopniu, w jakim czuje, że znajduje się gdzieś pośrodku między strachem a nadzieją, życiem a śmiercią, głodem a sytością. Odsetki uniemożliwiają uświadomienie sobie tej relacji. I być może w tym tkwi znaczenie tego zakazu.

Nie ma wątpliwości, że zakaz odsetek w Islamie ma szczególne znaczenie. Waga tematu wynika z faktu, że odsetki, surowo potępione w Koranie i hadisach, są jednym z kluczowych pojęć we współczesnej (nieislamskiej) gospodarce. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że współczesna ekonomia jest „sterowana” za pomocą polityki i praktyk odsetkowych.

Ogromne rozmiary, jakie osiągnęły dziś rynki pieniężne i kapitałowe, są powszechnie znane. Z drugiej strony, bardzo trudno jest znaleźć firmę lub przedsiębiorcę, który działa wyłącznie w oparciu o własne środki kapitałowe, a tym bardziej polega wyłącznie na własnym kapitale przy zakładaniu nowego biznesu. Mimo że odsetki odgrywają kluczową rolę we współczesnym zarządzaniu i makroekonomii, faktem jest, że w naszej religii są one absolutnie zakazane (haram) i obłożone najsurowszymi sankcjami. Naturalnie, sytuacja ta stawia muzułmanów w Turcji i na całym świecie wobec dylematu i skłania ich do bierności we współczesnym życiu zawodowym i społecznym, gdzie niemal symbiotyczne relacje z instytucjami finansowymi są koniecznością. Powodem tego jest fakt, że temat odsetek nie jest w literaturze i publikacjach islamskich omawiany w sposób wystarczająco powszechny i kompleksowy, a niedostatecznie poinformowani, pobożni ludzie (mütedeyyin), z obawy przed popełnieniem błędu i grzechu, wolą trzymać się z dala od instytucji i produktów finansowych. Celem tego artykułu jest wniesienie skromnego wkładu w oświecenie naszego społeczeństwa, które jest wrażliwe na kwestię odsetek, występujących pod różnymi postaciami i nazwami.

DEFINICJA ODSETEK (FAİZ)

Według ekonomistów, w gospodarce wolnorynkowej odsetki pełnią kluczową funkcję, określając podział zasobów między oszczędności a konsumpcję. Oszczędności, za pośrednictwem mechanizmu odsetkowego, są kierowane do bardziej wydajnych obszarów. W sytuacjach, gdy zasoby maleją, inwestycje o stosunkowo niższej rentowności są eliminowane. Według powszechnej definicji, odsetki to opłata należna w zamian za wynajem pieniądza. W węższym znaczeniu jest to opłata za wynajem stosowana w odniesieniu do pożyczonych funduszy i ustalana przez rynek. W tym kontekście kształtuje się ona w zależności od podaży i popytu na rynkach finansowych. Nazywa się to również „odsetkami od długu”.

Odsetki są dochodem o charakterze nieosobowym, niezależnym od właściciela pieniędzy. Zazwyczaj wskazuje to, że stopa procentowa kształtuje się zgodnie z warunkami rynkowymi, a osoba pożyczająca pieniądze nie odgrywa w tym procesie roli. Rzeczywiście, w dzisiejszych czasach osobiste relacje między klientami a instytucjami finansowymi stopniowo zanikają, a miliony ludzi nigdy nie poznają właścicieli ani zarządców banków, którym powierzają swoje pieniądze. Oznacza to, że relacje osobiste między instytucjami a ludźmi niemal całkowicie zniknęły. Z innej perspektywy, odsetki są wynagrodzeniem za odroczenie konsumpcji dóbr i usług lub kosztem jej przyspieszenia. Innymi słowy, zapewniają one połączenie między teraźniejszością

W przypadku długów, których przedmiotem jest zapłata określonej sumy pieniędzy, odsetki są świadczeniem wylliczanym w zależności od okresu, w którym wierzyciel był pozbawiony tych pieniędzy, oraz od określonej stopy procentowej. Ta definicja, oceniająca zjawisko z prawnego a przyszłością.punktu widzenia, wskazuje na dwa elementy warunkujące powstanie odsetek: czas i stopę procentową. W wielu definicjach odsetki postrzegane są jako opłata za korzystanie z pieniędzy. Nie jest to w pełni poprawne. Aby pożyczkodawca (mukriz) miał prawo do odsetek, nie jest wymagane, aby dłużnik faktycznie korzystał z pieniędzy. Warunkiem koniecznym i wystarczającym do powstania odsetek jest to, że wierzyciel był pozbawiony pewnej sumy pieniędzy przez określony czas. Aby wierzytelność przynosiła odsetki, własność pieniędzy musi przejść na dłużnika, a zwrot po określonym czasie musi być warunkiem umowy. Według innej popularnej i ogólnie przyjętej definicji, odsetki są dochodem dla pożyczkodawców i kosztem  ponoszonym przez pożyczkobiorców.

W terminologii islamskiej odsetki wyjaśniane są za pomocą pojęcia „riba”. Riba (riba) oznacza: nadwyżkę, dodatek, wzrost (przyrost, pomnożenie). W ten sposób zakaz objął każdą nadwyżkę pobieraną w zamian za pożyczkę, bez rozróżnienia, czy jest to gotówka, czy towar. Riba oznacza również nielegalny, zakazany zysk (haram kazanç). Według innej definicji z prawa islamskiego, „odsetki to nadwyżka zastrzeżona w umowie kupna-sprzedaży”.

RODZAJE ODSETEK (FAİZ ÇEŞİTLERİ)

W teorii i praktyce istnieje wiele rodzajów odsetek, które podlegają różnym klasyfikacjom. Ograniczymy się do omówienia ich w stopniu, który pomoże w dobrym zrozumieniu zjawiska odsetek.

• Odsetki proste (Basit Faiz): Zazwyczaj odsetki są płacone na koniec okresu kredytowania wraz z kapitałem. Nazywa się je odsetkami prostymi; są łatwe do obliczenia i nie mają skomplikowanego charakteru. Nie ma różnicy między ogłoszoną, uzgodnioną stopą procentową a rzeczywistą. Jednakże, choć na papierze, gdy mowa jest o odsetkach, ma się na myśli odsetki proste, jednak praktyka rzadko podąża w tym kierunku.
• Odsetki składane (Bileşik Faiz / Mürekkep Faiz): To one windują odsetki, powiększają kapitał jak szkodliwy mikrob i wprawiają dłużnika w osłupienie. W skrócie oznaczają one naliczanie odsetek od odsetek. Na przykład, w przypadku rocznego kredytu handlowego, odsetki są pobierane 4 razy w roku, zanim dług zostanie spłacony w terminie zapadalności. Dlatego stopa procentowa ogłoszona przez bank klientowi jako, powiedzmy, 60%, w rzeczywistości wynosi 75%. W przypadku zadłużenia na karcie kredytowej, gdzie kapitał i odsetki są podzielone na miesięczne raty, odsetki składane osiągają znacznie wyższy poziom. Żaden bank (ani instytucja finansowa) nie informuje klienta kredytowego o stopie procentowej składanej. Co ciekawe jednak, te same banki, sprzedając obligacje skarbowe, zawsze informują, a nawet eksponują, odsetki składane od zysku zapewnianego klientowi. Odsetki składane mogą prowadzić do bardzo niebezpiecznych konsekwencji dla dłużnika. Podobnie jak kula śnieżna zamienia się w lawinę, mogą one, czasem bez wiedzy dłużnika, postawić go w obliczu ogromnego ciężaru zadłużenia.
• Odsetki dyskontowe (İskonto Faizi): Polegają na obliczeniu odsetek i odliczeniu ich z góry od kapitału, a następnie wypłaceniu pozostałej kwoty netto. Zazwyczaj jest to mylące dla dłużnika. Na przykład, 6-miesięczne odsetki dyskontowe, podane przez bank, firmę faktoringową lub innego wierzyciela jako 40% rocznie, w rzeczywistości wynoszą 56% rocznie.
• Odsetki za zwłokę (Temerrüt Faizi): Jest to zastosowanie wyższej stopy procentowej wobec dłużnika, który nie jest w stanie spłacić długu na czas. Opiera się na założeniu, że dłużnicy zawsze działają w złej wierze i celowo nie spłacają długu.Gdy nakładane jest  zobowiązanie do zapłaty odsetek za zwłokę, nie bada się przy tym, czy dłużnik ponosi winę. Wierzyciel nie musi udowadniać swojej szkody, aby mieć prawo do odsetek za zwłokę, a dłużnik nie może się od nich uwolnić, udowadniając swoją niewinność.
• Odsetki za opóźnienie (Gecikme Faizi): Jest to rekompensata za domniemaną szkodę poniesioną przez wierzyciela, który nie otrzymał należności w terminie. Mają one charakter odszkodowania mającego na celu pokrycie szkody poniesionej przez wierzyciela. Wierzyciel nie musi udowadniać szkody; opóźnienie w spłacie długu jest wystarczającym powodem.
• Odsetki karne (Cezai Faiz): Stosowane wobec dłużnika, który nie przestrzega umowy. Mogą dotyczyć nie tylko długów pieniężnych, ale wszelkiego rodzaju zobowiązań.
• Odsetki ustawowe (Kanunî Faiz): Powstają z mocy prawa, niezależnie od woli stron. Nawet jeśli strony nie zawrą w umowie klauzuli odsetkowej, przeciwko stronie, która nie spłaci długu pieniężnego, powstaną odsetki ustawowe.
• Odsetki umowne (Akdî Faiz): Nawet jeśli w przepisach nie ma postanowienia o możliwości naliczania odsetek dla danego rodzaju wierzytelności, strony mogą za obopólną zgodą uzgodnić odsetki i zawrzeć je w umowie.

ODSETKI W PROCESIE HISTORYCZNYM

Odsetki pojawiały się od najdawniejszych czasów wraz z transakcjami pożyczkowymi. Wykopaliska w naszym kraju [Turcji] ujawniły, że asyryjscy kupcy w 2000 r. p.n.e. sprzedawali ludności Anatolii złote i srebrne monety, cynę i pszenicę na kredyt z odsetkami w wysokości 100%. Odsetki, stare niemal jak historia ludzkości, stale przyciągały uwagę zarówno duchownych, jak i filozofów i ekonomistów. We wszystkich religiach i we wszystkich systemach prawnych odsetki były przedmiotem interwencji władzy państwowej. Dodawanie do długu głównego kwot wynikających z umów pożyczki i innych umów, zapewnianie wierzycielowi nieuzasadnionego zysku i skutki, które stawiały dłużnika w trudnej sytuacji ekonomicznej, zawsze były uważane za szkodliwe zarówno z moralnego, jak i społecznego punktu widzenia. Od starożytności odsetki były uznawane za kwestię doktryn religijnych sprawiedliwości i moralności, oraz potępiane na ich  gruncie.

Wielki grecki filozof Arystoteles w swojej słynnej książce „Polityka” pisze: „Najbardziej godna nienawiści jest lichwa, ponieważ zysk z niej pochodzi bezpośrednio z istoty samego pieniądza i jest sprzeczny z celem, który doprowadził do jego powstania. Pieniądz został bowiem stworzony do wymiany, a odsetki pomnażają ilość pieniądza… dlatego jest to najbardziej sprzeczny z naturą sposób zarabiania pieniędzy.”

Według świętego Tomasza z Akwinu: „Nie ma możliwości oddzielnej sprzedaży pieniądza i jego użytkowania. Skoro nie można oddzielić i sprzedać użytkowania od samej rzeczy, żądanie odsetek za użytkowanie jest w rzeczywistości niesprawiedliwością, a nawet kradzieżą. Oznacza to bowiem dwukrotną sprzedaż tej samej rzeczy (użytkowania wraz z samą rzeczą). Jeśli odsetki są ceną czasu, nikt nie jest w stanie żądać odsetek. Czas jest bowiem wspólny dla wszystkich ludzi i należy tylko do Boga. Zatem pobieranie odsetek jest zarówno kradzieżą, jak i zbrodnią przeciwko Bogu, który dał ludziom czas za darmo.”

Zarówno w prawie rzymskim, jak i w starożytnej Grecji, choć z różnymi podejściami, dążono do ograniczenia, a nawet zakazania odsetek.

W oryginalnej formie judaizmu odsetki były zakazane. Później, w trosce o relacje wewnątrz narodu Izraela, zakaz ten został zniekształcony i przyjęto, że obowiązuje on tylko między Żydami, a pobieranie odsetek od nie-Żydów jest dozwolone.

W religii chrześcijańskiej stosunek do odsetek przechodził różne etapy. Jezus Chrystus pośrednio odrzucał transakcje odsetkowe, nauczając swoich uczniów, aby czynili dobro poprzez bezinteresowną pomoc. Kościół przez długi czas upierał się przy zakazie, ale później, pod presją życia społecznego i gospodarczego, a zwłaszcza wraz z pojawieniem się kapitalizmu, powoli zaczął akceptować pożyczki na procent. Jan Kalwin spojrzał na odsetki nie tylko z perspektywy konsumpcji, ale także wziął pod uwagę produkcję i zezwolił na pożyczanie pieniędzy na procent w tym celu.

Według merkantylistów, odsetki są czynszem od kapitału. Merkantyliści, traktując odsetki na równi z dzierżawą gruntów i czynszem za nieruchomości, stwierdzili, że „odsetki są czynszem od kapitału”.

Według fizjokratów, odsetki należne za pożyczenie pewnej sumy pieniędzy nie mogą być niższe niż renta, jaką przyniosłaby ziemia, którą można by za te pieniądze kupić.

Klasyczni ekonomiści, tacy jak Adam Smith i David Ricardo, postrzegali odsetki jako wynagrodzenie, które pożyczkobiorca płaci wierzycielowi za zysk, jaki osiągnie z pożyczonych pieniędzy. U klasycznych ekonomistów, którzy wychodzili z założenia, że kapitalista i przedsiębiorca to ta sama osoba, odsetki i zysk były traktowane łącznie i mylone ze sobą. Proces industrializacji, w którym żyli, uzasadniał to założenie.  Karol Marks, o którym wiemy, że studiował Koran, określił odsetki jako sprzeczne z naturą i niemoralne. John Maynard Keynes, odchodząc od klasycznych ekonomistów, argumentował, że odsetki nie są konieczne dla oszczędności. Według niego odsetki nie zachęcają do inwestycji, a wręcz je hamują.

ZAKAZ ODSETEK (FAİZ) W ISLAMIE

W Koranie zakaz odsetek został wprowadzony stopniowo (tedricen) i znalazł wyraz w różnych wersetach. Werset 279 z Sury al-Baqara jest krótki, ale treściwy: „A jeśli się nawrócicie i wyrzekniecie odsetek, to należy się wam wasz kapitał. W ten sposób ani nie będziecie wyrządzać krzywdy, ani sami krzywdy nie doznacie.” (ne zülüm etmiş ne de zulme uğramış olursunuz).

Ponadto, Prorok Muhammad w swoim Kazaniu Pożegnalnym (Veda Hutbesi) powiedział: „Wszelkie rodzaje lichwy (riba) z czasów Dżahilijji (dżahilijja – Epoka Ignorancji, okres przedislamski) zostały zniesione, a wasz kapitał należy do was. W ten sposób ani nie będziecie wyrządzać krzywdy, ani sami krzywdy nie doznacie.”

Istota przesłania zawartego w wersecie i hadisie jest następująca:

i) W zamian za pożyczoną wartość nie można pobierać żadnej nadwyżki; jednocześnie wierzyciel ma prawo do odzyskania pożyczonego kapitału w całości. Zgodnie z pierwszym i bezpośrednim znaczeniem, transakcja pożyczki nie może być dokonywana w celu zapewnienia sobie nadwyżki. Z innych hadisów dowiadujemy się, że materiał stanowiący nadwyżkę nie musi być tego samego rodzaju co pożyczony towar (lub pieniądze). Oznacza to, że jeśli przedmiotem pożyczki jest, powiedzmy, towar A, to fakt, że nadwyżka jest oddawana w postaci towaru B, nie zmienia istoty rzeczy.

Z przeciwnego znaczenia wersetu i hadisu wynika, że wierzyciel ma prawo do odzyskania pożyczonego kapitału w całości, bez uszczerbku. Chociaż wydaje się to bardzo naturalne, zwrot dokładnie tego, co zostało pożyczone, nie zawsze jest możliwy. Na przykład, w bankach europejskich depozyty na żądanie nie tylko nie przynoszą zysku (nema), ale podlegają potrąceniu opłat za ich przechowywanie przez bank. Oznacza to, że kapitał jest zwracany nie w całości, ale z potrąceniem. W krajach byłego Związku Radzieckiego, w tym w republikach tureckich i obecnej Federacji Rosyjskiej, przy próbie wypłaty depozytu, właścicielowi zwraca się go po potrąceniu 10-15%. Chociaż takie traktowanie deponenta (mudi) może wydawać się oparte na wzajemnej zgodzie, w rzeczywistości tak nie jest. Nie ulega bowiem wątpliwości moc, z jaką banki, wobec których często odczuwa się lęk pomieszany z respektem, skutecznie narzucają swoje warunki jednostkom.

Również jednym z obszarów działalności zachodnich gigantów, jakimi są banki inwestycyjne, jest zarządzanie osobistymi funduszami bogatych i ich pomnażanie. Jednak w okresach bessy na giełdzie, instytucje te często deklarują straty i zwracają mniej, niż otrzymały. Wiadomo, że również w naszym kraju [Turcji] fundusze inwestycyjne, które stały się dość popularne, niekiedy przynoszą straty inwestorom, którzy im zaufali.

W Islamie natomiast wierzyciel jest chroniony w kwestii odzyskania swojego kapitału w całości. W tym kontekście, dłużnik, który nie spłaca długu na czas, jest uważany za tego, który wyrządza krzywdę (zulmetmiş sayılır). Według egzegetów Koranu (tefsirci), wierzyciel nie może być zmuszany do przyjęcia swojego kapitału w pomniejszonej kwocie. Istnieją nawet interpretacje (tefsir), zgodnie z którymi w przypadku niespłacenia długu, wierzyciel (pod warunkiem, że nie było to zastrzeżone na początku) może zażądać od dłużnika, oprócz pierwotnej należności, odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku nieterminowej spłaty.

PRZYCZYNY ZAKAZU ODSETEK

Drugim kluczowym punktem, na który wskazują powyższy werset i hadis (wraz z innymi), jest to, że riba (odsetki) jest źródłem niesprawiedliwości (haksızlık). W przypadku pobierania dodatkowej nadwyżki (riba) w zamian za pożyczkę, nieuniknione jest, doznanie niesprawiedliwości bądź to przez wierzyciela, bądź przez dłużnika. Życie finansowe w naszym kraju i na świecie jest pełne przykładów potwierdzających tę tezę. Zresztą banki w świecie zachodnim, gdzie zostały wynalezione, są definiowane jako „instytucje, które trzymają parasol nad klientami w słoneczną pogodę, a zwijają go, gdy zaczyna padać deszcz”.

Nasza najnowsza historia jest pełna dramatycznych wydarzeń, w których zarówno pożyczkodawca, jak i pożyczkobiorca krzywdzili siebie nawzajem, a w końcu innych niewinnych ludzi. W latach 80-tych, za pomocą dokumentu kupionego za 7,5 miliona lirów, nie wiadomo skąd pojawili się „bankierzy”, którzy w małych biurach zbierali od naszego narodu ogromne sumy w zamian za odsetki. Emerytury, pensje: wszystko to było przedmiotem inwestycji   bankierów z powodowanych chęcią zysku; wielu ludzi sprzedawało nawet swoje mieszkania, w których mieszkali, i przenosiło się na wynajem, aby tylko przekazać pieniądze bankierom. W końcu, z powodu bezgranicznych oszustw bankierów i naiwności (a po części chciwości) posiadaczy pieniędzy, sprawy wymknęły się spod kontroli do tego stopnia, że aby podtrzymać piramidę finansową (saadet zinciri), pożyczano pieniądze na procent nawet na jeden dzień. Ostatecznie bankierzy zniknęli wraz z zebranymi pieniędzmi. Od tych, których schwytano, niczego nie udało się odzyskać. Jednak niektórzy bankierzy zostali straceni, a większość skazano na więzienie. Podczas tych wydarzeń, które przeszły do historii gospodarczej jako „katastrofa bankierska”, naród był bezwstydnie ograbiany na oczach państwa.

Wiemy, że w każdej prowincji naszego kraju, a zwłaszcza w Stambule, wielu rzemieślników i kupców zbankrutowało z powodu zadłużenia u lichwiarzy (tefeci). Czasami słyszymy też o tych, którzy po zadłużeniu się po uszy, za jedyne wyjście uznawali zabójstwo lichwiarza. Morderstwo Nesima Malkiego w 1996 roku to kolejne uderzające wydarzenie pokazujące, że dłużnicy nie zawsze są niewinni.

Gdy wybuchł kryzys w 1994 roku, banki następnego ranka wysłały swoim klientom krótką notatkę informującą, że podjęły decyzję o zastosowaniu 700% odsetek do ich rachunków kredytowych. W ciągu kilku dni wiele fabryk i zakładów pracy musiało zostać zamkniętych. Rząd w pośpiechu wprowadził nieograniczoną gwarancję depozytów, która stała się tarczą chroniącą tych, którzy ulegli chciwości odsetkowej, kosztem tych, którzy nie mieli pieniędzy w banku.

Podczas kryzysów gospodarczych w listopadzie 2000 i lutym 2001 roku, odsetki od kredytów nagle wzrosły do 3000%. Niezliczone firmy zbankrutowały i zakończyły swoją działalność handlową. Z drugiej strony, niektórzy biznesmeni, zamiast inwestować kredyty z banku w działalność, przelewali je na swoje osobiste konta. Sami właściciele banków nie widzieli nic złego w wyprowadzaniu środków (hortumlamak) z własnych banków. W rezultacie 22 banki upadły, ich właściciele trafili do więzienia, a ich godność została zszargana. Wszystkie straty kryzysu zostały poniesione przez społeczeństwo, czyli przez naród.

Podsumowując, mądrość (hikmet) zakazu odsetek polega na tym, że są one źródłem niesprawiedliwości albo dla wierzyciela, albo dla dłużnika, albo, jak pokazują powyższe przykłady, dla obu stron, a w końcu szkodzą innym grupom społecznym, które nie zasługują na taki los.

W dzisiejszych czasach, gdy instrumenty i instytucje finansowe są bardzo zróżnicowane, zjawisko odsetek pojawia się pod różnymi maskami w niemal każdym zjawisku gospodarczym. Naszym zdaniem, w takim środowisku, przy ustalaniu, czy dana transakcja finansowa (mâlî işlem) wchodzi w zakres zakazu odsetek, naszym kryterium powinno być to, czy dana transakcja naraża w  jakikolwiek  sposób dłużnika na niesprawiedliwość ze strony wierzyciela lub społeczeństwa.