Najczęściej zadawane pytania na temat Allah

• Logiczna niedorzeczność twierdzenia o istnieniu więcej niż jednego boga

Uczeni teologii islamskiej (Kelâm) przedstawili różne dowody na rzecz jedności Allaha. Najważniejszym z nich jest dowód znany jako Bürhan-ı temanu (dowód wykluczania się), który ukazuje absurdalność twierdzenia o istnieniu więcej niż jednego boga.

Gdybyśmy założyli, że we wszechświecie istnieje dwóch bogów, pod każdym względem sobie równych, jest pewne, że doszłoby między nimi do sporu, a ich pragnienia znalazłyby się w konflikcie.

W wyniku takiego konfliktu, gdyby na przykład jeden z bogów chciał, aby coś zaistniało, a drugi, aby nie zaistniało, rozumowo jest pewne, że doszłoby do jednej z trzech następujących ewentualności:

1. Spełniłaby się wola obu bogów.

2. Nie spełniłaby się wola żadnego z nich.

3. Spełniłoby się pragnienie jednego z bogów, podczas gdy pragnienie drugiego nie.

Każda z tych ewentualności jest rozumowo niedorzeczna i niemożliwa.

Gdyby spełniła się wola obu, doszłoby do sytuacji, w której w jednej chwili coś by zarówno istniało, jak i nie istniało, co oznaczałoby połączenie dwóch przeciwieństw, takich jak byt i niebyt. Jest to logicznie niemożliwe.

Gdyby nie spełniła się wola żadnego z bogów, oznaczałoby to, że w jednej chwili coś byłoby pozbawione zarówno bytu, jak i niebytu, co jest równoznaczne z zanikiem przeciwieństw. To również jest rozumowo i logicznie niedorzeczne.

Ponadto, w takiej sytuacji bogowie, których wola się nie spełniła, okazaliby się bezsilni. A byty bezsilne nie mogą być bogami i nie mogą niczego stworzyć.

Zgodnie z trzecią ewentualnością, jeśli pragnienie jednego z bogów by się spełniło, a drugiego zostało udaremnione, bóg, którego wola nie została spełniona, okazałby się bezsilny (âciz), a ten, kto jest bezsilny, nie może być bogiem.

Co więcej, skoro ustaliliśmy, że obaj bogowie są równi pod względem boskich atrybutów, to jeśli udowodniono by bezsilność jednego z nich, trzeba by przyjąć, że drugi, będący mu równym, również jest bezsilny. W ten sposób wynikałaby bezsilność obu bogów. A byty bezsilne nie mogą być bogami.

Gdy w ten sposób okazuje się, że wszystkie ewentualności są fałszywe, teoria o istnieniu dwóch lub więcej bogów sama z siebie zostaje obalona.

Zatem bóg, który stworzył Wszechświat, jest jeden. Jest nim Allah Najwyższy (Allah Teala), którego istnienie jest odwieczne (ezelî) i wieczne (ebedî), wynika z Jego własnej istoty i który jest posiadaczem absolutnej doskonałości, absolutnej mocy i wielkości.

Przedstawiono również inne dowody na rzecz wiary w Tałhid. Omówmy krótko niektóre z tych, które uważamy za ważne:

• Dowód z „nieznoszącej wspólnika natury władzy”

Najbardziej fundamentalnym i niezbywalnym prawem władzy (hâkimiyet – suwerenność) jest niezależność i samodzielność. Oznacza to odrzucenie interwencji z zewnątrz i udziału we władzy.

Jest rzeczą oczywistą, że nawet bezsilni ludzie, którzy posiadają jedynie słaby cień i drobny przejaw władzy, gwałtownie odrzucają zewnętrzne interwencje, aby chronić swoją niezależność, i jak agresywnie reagują na mieszanie się innych w ich sprawy.

Co więcej, z obawy przed potencjalnym zagrożeniem dla ich władzy, nawet najbardziej kochający i miłosierni królowie kazali zabijać swoje niewinne dzieci i ukochanych braci. To jasno pokazuje, jak absolutną i fundamentalną zasadą jest fakt, że we władzy nie ma miejsca na interwencję z zewnątrz.

Skoro cień poczucia władzy u bezsilnych i potrzebujących pomocy ludzi w takim stopniu odrzuca interwencję, nie akceptuje wspólników i za wszelką cenę stara się chronić swoją niezależność, to staje się zrozumiałe, w jakim stopniu Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) – który posiada absolutną władzę na poziomie panowania nad światami, absolutne panowanie na poziomie boskości i absolutną niezależność na poziomie jedyności (ehadiyet) – musi być daleki od posiadania wspólnika, podobnego sobie czy rywala.

Z tego względu niezależność (istiklâliyet) i jedyność (infirad) są niezbywalnymi zasadami absolutnej władzy Allaha.

• Dowód z porządku (Nizam delîli)

Doskonały i niezmienny porządek, widoczny na obliczu wszechświata we wszystkich bytach, od atomów po gwiazdy, zarówno w każdym z osobna, jak i w ogóle, jest największym dowodem i najjaśniejszym argumentem na rzecz Tevhidu. Gdyby bowiem w boskie działania i stwarzanie we wszechświecie ingerował ktoś inny niż jeden Stwórca (Sâni’), ten niezwykle precyzyjny porządek i równowaga zostałyby naruszone, a wszędzie widoczne byłyby ślady chaosu.

• Dowód z tego, że „w jedności jest łatwość, a w mnogości trudność”

Jeśli stworzenie rzeczy przypisze się jednemu artyście i stwórcy, staje się ono tak łatwe, jak stworzenie jednego bytu. Jeśli jednak przypisze się je naturze czy przypadkowi, stworzenie jednej muchy staje się tak trudne jak stworzenie niebios; jednego kwiatu tak trudne, jak stworzenie całej wiosny; jednego owocu tak trudne, jak stworzenie całego ogrodu.

Skoro we wszechświecie w stwarzaniu rzeczy obserwujemy nieskończoną łatwość, staje się jasne, że Stwórca jest jeden i jedyny.

Istota (Zat) Allaha jest jedna, lecz Jego piękne imiona (esmâü'l-hüsnâ / Al-Asma’ ul-Husna – co oznacza „najpiękniejsze imiona”) są liczne.

Allah posiada wiele pięknych imion, które są wspomniane zarówno w Kur'ân-ı Kerîm (Szlachetnym Koranie, świętej księdze islamu), jak i w hâdis-i şerif (hadisach – przekazach dotyczących słów, czynów i przyzwoleń Proroka Muhammada, stanowiących drugie po Koranie źródło wiary i prawa w islamie).

W rzeczywistości, imiona te można podzielić na dwie grupy:

a) Święte wyrażenie „Allah” (lâfz-ı şerifi) jest imieniem własnym, przynależnym wyłącznie istocie Boga Najwyższego (Hak Teâlâ). Nie zostało ono nigdy użyte w odniesieniu do żadnego innego bytu. Jego użycie w takim kontekście nie jest dozwolone (caiz). Imię to nie posiada liczby podwójnej ani mnogiej. Nie może być przetłumaczone na żaden inny język, a żadne inne słowo nie jest w stanie go w pełni zastąpić.

b) Imiona Allaha Najwyższego (Allahu Teâlâ), należące do drugiej grupy, to imiona pochodzące od Jego atrybutów (sifat). W wersetach Koranu i hadisach wspomina się o wielu pięknych imionach Boga Wszechmogącego (Cenâb-ı Hakk). Każde z nich jest związane z Jego atrybutami i od nich pochodzi, jak na przykład: Rahman (Niezwykle Miłosierny), Rahîm (Litościwy), Âlîm (Wszechwiedzący), Hâlik (Stwórca). Te imiona mogą być tłumaczone na inne języki. Na przykład imię Hâlik można oddać jako „stwórca” lub „ten, który stwarza”.

Wiara muzułmanina (mümin) w odniesieniu do Allaha opiera się na przekonaniu, że Jego istota jest uświęcona, niepodobna do żadnej innej istoty czy rzeczy, oraz że jest On opisany poprzez wzniosłe atrybuty. Allah sam nazwał siebie poprzez Esmâü'l-Hüsnâ (Al-Asma’ ul-Husna), czyli najpiękniejsze imiona (zobacz: Sura al-A'raf, 7:180; al-Isra’, 17:110; Taha, 20:7; al-Haszr, 59:24). Na czele tych dziewięćdziesięciu dziewięciu imion stoi imię „Allah”. Żadne z pozostałych imion, pod względem znaczenia i treści, nie może zastąpić imienia „Allah”.

Imiona Allaha Najwyższego (Allahu Teâlâ) nie ograniczają się do dziewięćdziesięciu dziewięciu. Posiada On również inne imiona, które pojawiają się w wersetach Koranu i hadisach. Jednakże w hadisie przekazanym przez at-Tirmizî oraz Ibn Mâce (Ibn Madża) – wielkich uczonych i zbieraczy hadisów – wymieniono dziewięćdziesiąt dziewięć z tych imion. Te imiona to:

Allah, er-Rahmân, er-Rahîm, el-Melik, el-Kuddûs, es-Selâm, el-Mü’min, el-Müheymin, el-Azîz, el-Cebbâr, el-Mütekebbir, el-Hâlık, el-Bâri’, el-Musavvir, el-Gaffâr, el-Kahhâr, el-Vehhâb, er-Rezzâk, el-Fettâh, el-Alîm, el-Kâbıd, el-Bâsıt, el-Hâfıd, er-Râfi, el-Muiz, el-Müzill, el-Basîr, es-Semi’, el-Hakem, el-Adl, el-Lâtîf, el-Habîr, el-Halîm, el-Azîm, el-Gafûr, eş-Şekûr, el-Aliyy, el-Kebîr, el-Hafîz, el-Mukît, el-Hasîb, el-Celîl, el-Kerîm, er-Rakîb, el-Mücîb, el-Vâsi’, el-Hakîm, el-Vedûd, el-Mecîd, el-Bâis, eş-Şehîd, el-Hakk, el-Vekîl, el-Kaviyy, el-Metîn, el-Veliyy, el-Hamîd, el-Muhsî, el-Mübdî, el-Muîd, el-Muhyî, el-Mümît, el-Hayy, el-Kayyûm, el-Vâcid, el-Mâcid, el-Vâhid, es-Samed, el-Kâdir, el-Muktedir, el-Mukaddim, el-Muahhir, el-Evvel, el-Âhir, ez-Zâhir, el-Bâtın, el-Vâli, el-Müteâlî, el-Berr, et-Tevvâb, el-Müntakim, el-Afüvv, er-Raûf, Mâlikü’l-Mülk, Zü’l-Celâli ve’l-İkrâm, el-Muksit, el-Câmi’, el-Ganiyy, el-Muğni, el-Mâni’, ed-Dârr, en-Nâfi’, en-Nûr, el-Hâdi, el-Bedî’, el-Bâkî, el-Vâris, er-Reşîd, es-Sabûr.

ALLAH

To święte imię (ism-i şerif) jest imieniem własnym Boga Najwyższego (Cenâb-ı Hakk). Z tego względu obejmuje ono w sobie wszystkie piękne cechy i Boskie atrybuty wyrażane przez inne imiona. Pozostałe imiona wyrażają jedynie swoje własne, specyficzne znaczenia. Dlatego żadne inne imię nie może zastąpić imienia „Allah”.

Imię to nie może być nadawane nikomu innemu poza Allahem. Nie ma natomiast przeszkód, aby inne imiona były nadawane ludziom, jak na przykład Kadir czy Celâl. Jednakże, gdy nadaje się je ludziom, pięknym zwyczajem jest dodanie na początku słowa „abd”, oznaczającego "sługa". Przykładem są imiona takie jak Abdülkadir (Abd al-Qadir – Sługa Wszechmocnego) czy Abdülkerim (Abd al-Karim – Sługa Hojnego).

er-RAHMÂN (ar-Rahman) – Niezwykle Miłosierny

• Ten, który w wieczności przeszłej (Ezel) pragnął dobra i miłosierdzia dla wszystkich stworzeń.

• Ten, który oferuje niezliczone dobra wszystkim istotom, które stworzył, nie rozróżniając, czy je miłuje, czy nie.

• Ten, który daje wszelkie zaopatrzenie (rızık / rizk – środki do życia, pożywienie) niezbędne do życia.

er-RAHÎM (ar-Rahim) – Litościwy

• Okazujący przeogromne miłosierdzie.

• Ten, który nagradza tych, którzy dobrze wykorzystują Jego dary, obdarzając ich jeszcze większymi i wiecznymi dobrami.

Z imienia Rahmân (ar-Rahman) rozumie się, że Allah odwiecznie pragnął dobra i miłosierdzia dla wszystkich swoich stworzeń. Natomiast imię Rahîm (ar-Rahim) wyraża przejaw szczególnego miłosierdzia dla tych spośród stworzeń, którzy posiadają wolną wolę, a zwłaszcza dla wiernych (mü’minler / mu’minun).

el-MELİK (al-Malik) – Król, Władca

• Prawdziwy Właściciel i absolutny Władca wszelkiego stworzenia.

el-KUDDÛS (al-Kuddus) – Najświętszy

• Wolny i daleki od błędu, nieuwagi, słabości i wszelkiego rodzaju niedoskonałości; absolutnie czysty.

• Allah jest wolny (münezzeh) od wszystkiego, co mogą pojąć zmysły, ukształtować wyobraźnia czy zaprojektować myśl. Jest godzien wszelkiego uświęcenia.

• Powszechna prawda o czystości, naturalnie występująca we wszechświecie, jest również manifestacją (tecellî / tadżalli – objawienie, odzwierciedlenie Boskiego atrybutu) imienia KUDDÛS Boga Najwyższego.

es-SELÂM (as-Salam) – Pokój, Dawca Pokoju

• Ten, który jest wolny od wszelkich wad, niedoskonałości i zniszczenia.

• Ten, który prowadzi swoje sługi ku bezpieczeństwu, z dala od wszelkich niebezpieczeństw.

• Ten, który pozdrawia swoje szczęśliwe sługi w Raju (Cennet / Dżanna – islamskie określenie Raju).

el-MÜ’MİN (al-Mu’min) – Dawca Wiary i Bezpieczeństwa

• Ten, który zapala światło wiary (îman / iman – głęboka wiara w sercu) i budzi ziarno przewodnictwa (hidayet / hidaja – Boże przewodnictwo po słusznej drodze).

• Ten, który daje poczucie bezpieczeństwa tym, którzy u Niego szukają schronienia, chroni ich i uspokaja.

el-MÜHEYMİN (al-Muhajmin) – Obrońca, Strzegący

• Strzegący i ochraniający.

• Allah zna uczynki, zaopatrzenie (ryzk) i czas śmierci (edżel) stworzonych przez siebie istot i utrzymuje pod kontrolą bieg ich życia. Jedynie On jest tym, który widzi i strzeże całego istnienia, rozwija je i prowadzi do ostatecznego celu.

el-AZÎZ (al-Aziz) – Potężny, Zwycięski

• Zwycięski, którego nie można pokonać.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada absolutną siłę i dominację. Porażka w Jego przypadku jest wykluczona.

• Moc Allaha Najwyższego jest wszechogarniająca, jednakże, zgodnie ze swoją mądrością (hikmet / hikma – mądrość, zwłaszcza Boska), może On odroczyć karę dla złoczyńców. Nie spieszy się z karaniem ludzi, którzy trwają w złu, dając im szansę na poprawę.

el-CEBBÂR (al-Dżabbar) – Zmuszający do Swej Woli, Naprawiający

• Naprawiający to, co złamane; uzupełniający braki.

• Ten, którego moc i autorytet wystarczają, by zmusić do spełnienia Jego woli.

el-MÜTEKEBBİR (al-Mutakabbir) – Największy, Dumny

• Okazujący swoją wielkość we wszystkim i w każdym wydarzeniu.

• Wielkość i majestat przynależą wyłącznie Allahowi. Żaden byt we wszechświecie, którego istnienie i nieistnienie zależą od jednego rozkazu i woli Allaha, nie może prawdziwie zasługiwać na ten atrybut.

el-HÂLIK (al-Chalik) – Stwórca

• Ten, który określa i ustanawia istnienie każdej rzeczy oraz stany i wydarzenia, których doświadczy ona w trakcie swego bytu, a następnie powołuje ją do istnienia z nicości zgodnie z tym postanowieniem.

• Znaczenie tego świętego imienia obejmuje dwa aspekty:

  1. Określenie i postanowienie (takdir – predestynacja, Boże postanowienie), jaka ma być dana rzecz.

  2. Powołanie tej rzeczy do bytu zgodnie z tym postanowieniem.

el-BÂRİ’ (al-Bari) – Twórca, Kształtujący z Niczym Niezwiązanego Wzoru

• Stwórca, który tworzy rzeczy oraz ich części składowe i organy w doskonałej wzajemnej harmonii.

• Każdy organ, mechanizm życiowy i pierwotny element każdej rzeczy są stworzone w harmonii z innymi pod względem jakości i ilości, a jego funkcja i pożytek są również stworzone w zgodzie z ogólną harmonią wszechświata.

el-MUSAVVİR (al-Musałłir) – Kształtujący, Formujący

• Ten, który każdej rzeczy nadaje kształt i specyficzną cechę; który stwarza w różnych formach.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) nadał każdej rzeczy formę i unikalną właściwość. Wszystko posiada właściwy sobie kształt i wygląd zewnętrzny, przez co nie jest identyczne z innymi.

• Na przykład: wśród ludzi nie ma dwóch osób, które byłyby całkowicie identyczne.

el-GAFFÂR (al-Ghaffar) – Wielce Przebaczający

• Ten, którego przebaczenie (Mağfiret – zakrycie grzechów i ochrona przed nimi) jest przeobfite.

• Allah zakrywa grzechy wiernych (mü’minler / mu’minun). Chroni również przed grzechami te swoje sługi, których zechce ochronić. Jest to dla nich jedno z największych dobrodziejstw.

el-KAHHÂR (al-Qahhar) – Wszechzwyciężający, Podporządkowujący Sobie Wszystko

• Ten, który jest zwycięski i panuje nad wszystkim w taki sposób, że może uczynić wszystko, co zechce.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Wszechzwyciężający (Kahhâr), pod każdym względem nadrzędny i zawsze zwycięski. Swoją siłą i mocą otacza każdą rzecz od wewnątrz i od zewnątrz. Nic nie może wydostać się spod Jego panowania. Wobec Niego wszystko chyli czoła. Jego potędze (Kahr / qahr – miażdżąca siła, podporządkowanie) nie mogą się oprzeć ani ziemie, ani niebiosa. Swoją potęgą zniszczył i unicestwił wiele zbuntowanych i zbłąkanych społeczności (ümmet / umma – wspólnota) i narodów.

el-VEHHÂB (al-Łahhab) – Hojny Dawca

• Ten, który nieustannie obdarowuje różnorodnymi dobrami.

• Ten, który zawsze, wszędzie i wszystko daje w wielkiej obfitości, nie oczekując niczego w zamian.

er-REZZÂK (ar-Razzaq) – Zaopatrzyciel

• Ten, który obdarza stworzenia tym, czego potrzebują i co jest dla nich pożyteczne.

• Zaopatrzenie (Rızık / Rizq) to wszystko, z czego Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) pozwala korzystać swoim stworzeniom, zwłaszcza tym żyjącym. Pojęcie to nie ogranicza się jedynie do jedzenia i picia. Zaopatrzeniem (rizq) nazywa się wszystko, z czego odnosi się korzyść.

• Materialne zaopatrzenie (Maddî rızık): to wszelkiego rodzaju pożywienie i napoje, odzież i przedmioty użytkowe, pieniądze, klejnoty, rodzina i dzieci, zdolność ciała do pracy, wiedza, majątek, bogactwo itp.

• Duchowe zaopatrzenie (Mânevî rızık): to pokarm dla duszy i serca. Na czele z wiarą (îman / iman), wszystkie uczucia związane z życiem duchowym człowieka oraz to, co zaspokaja potrzeby tych uczuć, jest duchowym zaopatrzeniem.

el-FETTÂH (al-Fattah) – Otwierający

• Ten, który otwiera wszelkie zamknięte rzeczy, usuwa i ułatwia trudności.

• Rozkwitanie roślin, kiełkowanie nasion i ziaren, otwieranie bram zaopatrzenia (ryzk) i miłosierdzia (rahmet) – wszystko to jest manifestacją (tecellî / tadżalli) świętego imienia Fettâh.

el-ALÎM (al-Alim) – Wszechwiedzący

• Ten, który wie wszystko doskonale.

• Allah wie wszystko w pełnym tego słowa znaczeniu. On jest Tym, który doskonale zna wnętrze i zewnętrze, subtelność i jawność, początek i koniec każdej rzeczy. Zna to, co się wydarzyło, w ten sam sposób, w jaki zna to, co się dopiero wydarzy. Dla Niego nie ma rozróżnienia na to, co było i co będzie, co ukryte i co jawne.

el-KÂBID (al-Qabid) – Trzymający, Ograniczający

• Ten, który trzyma, ogranicza zaopatrzenie.

el-BÂSIT (al-Basit) – Rozszerzający, Dający Obfitość

• Ten, który otwiera, rozszerza.

• Wszystkie byty znajdują się w garści mocy Allaha. Któremu słudze zechce, odbiera bogactwo i majątek, które mu podarował, dzieci i rodzinę, radość życia czy spokój ducha. Taki człowiek z bogatego staje się biedny, pogrąża się w żałobie po stracie dziecka albo popada w wewnętrzny niepokój, cierpienie i udrękę.

• Te stany są manifestacjami (tecellîler) imienia Kâbid.

• Któremu słudze zechce, Allah daje zupełnie nowe życie, radość, obfitość zaopatrzenia (ryzk), a to z kolei jest manifestacją (tecelliyat) imienia Bâsıt.

el-HÂFID (al-Chafid) – Poniżający, Zniżający

• Ten, który zrzuca z góry na dół, poniża.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ), którego sługę zechce, strąca w dół. Człowieka posiadającego chwałę i honor czyni zhańbionym i godnym pogardy.

er-RÂFİ’ (ar-Rafi) – Wywyższający

• Ten, który podnosi w górę, wywyższa.

• Tak jak Allah poniża, kogo zechce, tak samo wywyższa, kogo zechce. Obdarza chwałą i honorem. Niektóre serca rozświetla światłem wiary (îman / iman) i duchowego poznania (irfan – głęboka, duchowa wiedza, gnoza), dając im świadomość wzniosłych prawd.

• Ludzie, których Allah wywyższa, są najczęściej anielskiej natury, uprzejmi w mowie, zakrywają wady i błędy innych, uzupełniając ich braki; są to osoby szlachetne i taktowne, które pomagają innym swoim majątkiem, ciałem, wiedzą i radą. Dopóki nie zejdą z tej prawej drogi, Allah nie odbierze im tego dobrodziejstwa.

el-MU’IZZ (al-Mu'izz) – Dawca Honoru i Chwały

• Ten, który obdarza honorem, nadaje chwałę i godność.

el-MÜZİLL (al-Muzill) – Poniżający

• Ten, który sprowadza do stanu poniżenia (Zillet), czyni wzgardzonym i nędznym.

es-SEMİ’ (as-Sami) – Wszystkosłyszący

• Ten, który doskonale słyszy.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) słyszy. Słyszy słowa w naszych sercach i wszystko, co może być usłyszane. Odległości nie stanowią przeszkody dla Jego słyszenia. Słyszenie jednej rzeczy nie przeszkadza Mu w słyszeniu innych. Słyszy każde wydarzenie z jednakową wyrazistością.

el-BASÎR (al-Basir) – Wszystkowidzący

• Ten, który doskonale widzi.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) nieustannie widzi wszystko, co każdy czyni w ukryciu i jawnie, oraz co zamierza uczynić. Ciemności nie mogą stanowić przeszkody dla Jego widzenia. Podobnie jak ciemność, również takie rzeczy jak bliskość/oddalenie czy wielkość/małość, które są przeszkodami dla ludzkiego wzroku, nie zasłaniają Jego widzenia.

el-HAKEM (al-Hakam) – Sędzia, Rozstrzygający

• Ten, który wydaje wyrok, przywraca sprawiedliwość.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Sędzią (Hâkim); On wydaje wyrok w każdej sprawie i wykonuje go bezbłędnie. To On jest Tym, który wydaje wyrok nad sędziowaniem sędziów i panowaniem władców. Tak jak żadna rzecz i żadne wydarzenie nie mogą zaistnieć bez Jego wyroku, tak samo nie ma żadnej siły, żadnego rządu, żadnej władzy, która mogłaby unieważnić Jego wyrok, opóźnić go czy przeszkodzić w jego wykonaniu.

el-ADL (al-Adl) – Sprawiedliwy

• Absolutnie sprawiedliwy.

• Sprawiedliwość (Adalet) jest przeciwieństwem tyranii i niesprawiedliwości (Zulüm). Słowo „zulüm” zawiera w sobie znaczenie krzywdzenia, zadawania bólu. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Sprawiedliwy (Âdil). Nie miłuje tyranów (zâlimler). Nie miłuje również tych, którzy z tyranami przestają, a nawet tych, którzy jedynie z daleka ich podziwiają i darzą sympatią.

el-LÂTÎF (al-Latif) – Subtelny, Przenikliwy

• Ten, który zna wszystkie zawiłości najsubtelniejszych spraw; który tworzy najdelikatniejsze rzeczy w sposób niemożliwy do pojęcia.

• Ten, który dostarcza swoim sługom różnorodne korzyści poprzez subtelne i niedostrzegalne drogi.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Subtelny (Lâtîf). Zna najdrobniejsze rzeczy, ponieważ to On jest ich Stwórcą. Tworzy najsubtelniejsze, ukryte rzeczy w sposób, którego nie można pojąć.

el-HABÎR (al-Chabir) – Wszechświadomy

• Ten, który jest świadomy wewnętrznej natury i ukrytych aspektów każdej rzeczy.

• Allah jest świadomy wszystkich rzeczy i wydarzeń, od najmniejszych do największych. Żadne wydarzenie nie ma miejsca bez Jego wiedzy.

el-HALÎM (al-Halim) – Pobłażliwy, Cierpliwy

• Hilm (pobłażliwość, cierpliwość) to powstrzymanie się od ukarania winnych, mimo posiadania mocy, by to uczynić; to łagodne traktowanie grzeszników i odraczanie ich kary.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Pobłażliwy (Halîm). Nie karze natychmiast każdego, kto popełni grzech. Nie spieszy się z gniewem i złością, daje zwłokę (mühlet / muhla – odroczenie, okres łaski) tym, na których jest zagniewany. W tym okresie przebacza tym, którzy żałują swoich czynów i okazują skruchę (tövbe / tałba – pokuta, nawrócenie). W sprawie tych, którzy trwają w grzechu, ostateczny wyrok należy już do Niego.

el-AZÎM (al-Azim) – Wielki, Majestatyczny

• Posiadacz wszelkiej wielkości.

• Azamet oznacza wielkość, majestat. Prawdziwa wielkość przynależy wyłącznie Allahowi. Na ziemi, w niebie, w całym istnieniu absolutna i doskonała wielkość należy tylko do Niego, a każda rzecz jest świadkiem Jego wielkości. Jest niemożliwe, aby Allah miał w tym atrybucie jakiegokolwiek równego sobie.

el-GAFÛR (al-Ghafur) – Bardzo Przebaczający, Okrywający Grzechy

• Ten, którego przebaczenie (mağfiret) jest ogromne.

• Przebaczenie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) jest wielkie bez względu na to, jak wielkie i liczne są winy sługi, On je zakrywa, nie ujawnia ich, by nie poniżyć winowajcy.

• Niektóre rzeczy, niewidoczne dla ludzi, widzą mieszkańcy świata anielskiego (melekût âlemi / alam al-malakut – duchowa, anielska sfera istnienia). Święte imię Gafûr oznacza, że wady i grzechy są ukrywane również przed ich wzrokiem.

eş-ŞEKÛR (asz-Szakur) – Nagradzający, Odwzajemniający Dobro

• Ten, który za dobre uczynki, wykonane dla Jego upodobania, odpłaca wielkimi nagrodami.

• Wdzięczność (Şükür / szukr) oznacza odpłacanie dobrem za dobro. Okazywanie wdzięczności Allahowi Najwyższemu (Allah Teâlâ) jest obowiązkiem sługi wobec Niego.

Z kolei Şekûr (Szakur) oznacza Tego, który w zamian za niewielką służbę (kulluk – oddawanie czci, służba Bogu) obdarza bardzo wysokimi stopniami; Tego, który w zamian za uczynki (amel) dokonane w ciągu policzonych dni (tj. podczas życia na ziemi), daruje w świecie życia przyszłego (âhiret âlemi / alam al-achira – w eschatologii islamskiej świat pośmiertny, życie wieczne) nieskończone dobrodziejstwa. Nikt oprócz Allaha nie jest prawdziwym posiadaczem tego atrybutu w tym znaczeniu.

el-ALİYY (al-Alijj) – Najwyższy, Wywyższony

• Ten, który pod każdym względem i ponad wszystko jest wywyższony.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest wzniosły, najwyższy.

• Prawdziwe znaczenie wywyższenia jest następujące:

  1. Jest niemożliwe wyobrażenie sobie bytu wyższego niż Allah.

  2. Nie ma On sobie równego, wspólnika ani pomocnika.

  3. Jest daleki od wszystkiego, co nie przystoi Jego majestatowi.

  4. Jest nadrzędny w mocy, wiedzy, osądzie, woli i we wszystkich innych atrybutach doskonałości (kemâl sıfatları / sifat al-kamal – atrybuty Bożej doskonałości).

el-KEBÎR (al-Kabir) – Wielki

• Ten, od którego nie można sobie wyobrazić nikogo większego pod względem wielkości.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest posiadaczem majestatu (kibriyâ / kibrija’ – wielkość, duma, majestat). Jest wielki pod każdym względem, a doskonałość Jego istnienia nie ma granic. Wszelka wielkość należy wyłącznie do Niego.

el-HAFÎZ (al-Hafiz) – Ochroniarz, Strzegący

• Ten, który zapisuje wykonane czyny z najdrobniejszymi szczegółami; który chroni wszystko przed klęskami i nieszczęściami aż do wyznaczonego czasu.

• Allah natchnął każde stworzenie zmysłem, dzięki któremu wie, co jest dla niego szkodliwe. Jest to jedna z manifestacji (tecelliyat) imienia Hafîz. Zwierzę, bez potrzeby analizy chemicznej, wie, które rośliny są dla niego szkodliwe i ich nie zjada.

• Zapisywanie uczynków sług i ochrona ich przed utratą jest również jedną z manifestacji (tecellîler) imienia Hafîz. Z tego względu imię to jest ściśle związane z ponownym wskrzeszeniem w życiu ostatecznym (âhiret / al-achira) i rozliczeniem z uczynków.

el-MUKÎT (al-Muqit) – Żywiciel, Dostarczyciel Pożywienia

• Ten, który określa pożywienie i pokarm dla każdego stworzenia; który dostarcza pożywienie ciałom i sercom.

• W tym znaczeniu Mukît jest synonimem imienia Rezzak (ar-Razzaq – Zaopatrzyciel). Jednakże Mukît ma bardziej specyficzne znaczenie niż Rezzak. Rezzak obejmuje zarówno pożywienie, jak i inne formy zaopatrzenia.

el-HASÎB (al-Hasib) – Rozliczający, Wystarczający

• Ten, który prowadzi rachunek wszystkich czynów, jakich każdy dokonał w ciągu swojego życia, z najdrobniejszymi szczegółami i detalami.

• Ten, który jest wystarczający dla wszystkiego i wszystkich w każdej potrzebie.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) zna wyniki wszystkich ilości i liczb, które można poznać poprzez obliczenia, w sposób bezpośredni i oczywisty, bez potrzeby przeprowadzania jakichkolwiek operacji myślowych.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest wystarczający dla każdego w każdej jego potrzebie.

el-CELÎL (al-Dżalil) – Majestatyczny, Wspaniały

• Posiadacz majestatu, wspaniałości i dostojeństwa; opisany atrybutami majestatu (celâl sıfatları / sifat al-dżalal).

• Majestat i wspaniałość należą wyłącznie do Allaha. Jego istota jest wielka i Jego atrybuty są wielkie. Jednak ta wielkość nie jest związana z objętością czy wiekiem, jak w przypadku ciał materialnych. Nie jest mierzona czasem ani ograniczona przestrzenią.

el-KERÎM (al-Karim) – Hojny, Szlachetny

• Ten, którego hojność jest ogromna, a łaska i dary obfite.

• Gdy Allah coś obieca, dotrzymuje słowa; gdy daje, daje w niezwykłej obfitości; przebacza, choć ma moc, by ukarać.

er-RAKÎB (ar-Raqib) – Czuwający Obserwator, Stróż

• Ten, który jest obserwatorem wszystkich bytów, a wszystkie sprawy znajdują się pod Jego kontrolą.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest świadkiem i nadzorcą, który w każdej chwili obserwuje wszystkie byty. Nic Mu nie umyka. Widzi każdy czyn i każdemu odpłaca zgodnie z tym, co uczynił.

el-MÜCÎB (al-Mudżib) – Wysłuchujący Próśb

• Ten, który słyszy prośby modlących się i błagających Go, odpowiada na nie i nie pozostawia ich bez odpowiedzi.

• W Świętym Wersecie (Âyet-i kerîme) Allah obiecał, że odpowie na każdą modlitwę (dua). Jednak nie obiecał, że każda prośba zostanie przyjęta (spełniona). Przyjęcie prośby zależy bowiem od mądrości (hikmet) Boga Najwyższego (Cenâb-ı Hakk). Jeśli Jego mądrość uzna to za stosowne, przyjmie prośbę dokładnie taką, jaka została wyrażona i w tym samym czasie. Jeśli zechce, da coś lepszego niż to, o co proszono. Jeśli zechce, przyjmie tę modlitwę na poczet życia ostatecznego (âhiret) i nie da jej rezultatu na tym świecie. A jeśli zechce, nie przyjmie jej wcale, ponieważ nie jest to zgodne z dobrem Jego sługi.

el-VÂSİ’ (al-Łasi’) – Wszechogarniający, Obejmujący Wszystko

• Szeroki, wszechogarniający i pobłażliwy.

• Wiedza, miłosierdzie, moc, przebaczenie i łaska Allaha są wszechogarniające i obejmują wszystko. Nic nie może się ukryć przed Jego wiedzą, a Jego hojność i dary nie mają granic.

el-HAKÎM (al-Hakim) – Mądry

• Ten, którego wszystkie czyny są pełne mądrości.

• Allah jest Mądry (Hakîm). Nie ma w Jego działaniu nic bezużytecznego, pustego czy przypadkowego. Każdy Jego rozkaz i wyrok ma z każdej strony nieskończone korzyści i pożytki. Każdy byt, który stworzył i każdy czyn, którego dokonał, jest powiązany z całym porządkiem wszechświata (kâinat nizamı). Nie ma żadnego wydarzenia ani czynu, który byłby sprzeczny z ogólnym porządkiem wszechświata.

el-VEDÛD (al-Ładud) – Kochający, Miłujący

• Ten, który kocha swoje dobre sługi, prowadzi ich do swego miłosierdzia i zadowolenia; jedyny, który jest godzien być kochanym i którego przyjaźni należy zabiegać.

el-MECÎD (al-Madżid) – Chwalebny, Sławetny

• Ten, którego istota jest szlachetna, czyny piękne, i który jest godzien wszelkiej chwały.

• W znaczeniu tego świętego imienia (ism-i şerîf) zawarte są dwa ważne elementy:

  1. Bycie niedostępnym ze względu na swoją wielkość i moc.

  2. Bycie chwalonym i kochanym ze względu na swoje wzniosłe cechy i piękne czyny.

el-BÂİS (al-Ba'is) – Wskrzeszający

• Ten, który wskrzesza zmarłych i podnosi ich z grobów; który ujawnia to, co skryte w sercach.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) w Dniu Sądu Ostatecznego (âhiret günü) wskrzesi ludzi po tym, jak umrą i staną się prochem, podniesie ich z grobów, a następnie rozliczy ich, gdy ich dusze (ruh) i ciała (cesed) będą zjednoczone. Potem, również z duszą i ciałem, da im nagrodę lub karę.

eş-ŞEHÎD (asz-Szahid) – Świadek

• Ten, który w każdym czasie zna wszystkie aspekty wydarzeń i jest obecny w każdym miejscu.

• Allah, jako że wie absolutnie wszystko, jest Alîm (Wszechwiedzący). Jako że zna tajemnice i wewnętrzną naturę zdarzeń, jest Habîr (Wszechświadomy). A jako że zna ich zewnętrzne aspekty, jest Şehîd (Świadek).

el-HAKK (al-Haqq) – Prawda, Rzeczywisty

• Ten, którego istnienie trwa niezmiennie.

• Istota (zât) Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie akceptuje niebytu, jak również nie akceptuje żadnej zmiany. Prawdziwie istniejącym jest tylko Allah.

el-VEKÎL (al-Łakil) – Opiekun, Powiernik

• Ten, który w najlepszy możliwy sposób doprowadza do końca sprawy powierzone Mu zgodnie z zasadami.

• Osobę, której powierza się sprawy, nazywa się powiernikiem (vekîl). Allah jest najlepszym i najdoskonalszym Opiekunem (Vekîl). To On kieruje wszystkimi sprawami, zarządza nimi i je prowadzi. Jednakże On sam w żadnej ze swoich spraw nie potrzebuje opiekuna. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) doprowadza sprawy tych, którzy Mu zawierzyli (tevekkül / tałakkul – pełne zaufanie i poleganie na Bogu), do najlepszego rezultatu.

el-KAVİYY (al-Qałijj) – Najsilniejszy

• Bardzo silny. Bardzo potężny.

el-METÎN (al-Matin) – Niezłomny, Mocarny

• Bardzo mocny. Jego siła jest niezwykle intensywna.

• Allah, jako posiadacz doskonałej siły, jest Kaviyy; a jako że Jego siła jest niezwykle intensywna i niezłomna, jest Metîn.

el-VELİYY (al-Łalijj) – Przyjaciel, Sprzymierzeniec

• Ten, który jest przyjacielem swoich dobrych sług i im pomaga.

• Allah jest przyjacielem sług, których kocha. Pomaga im. Usuwa ich troski i trudności, dając w zamian ulgę. Daje im powodzenie w dobrych uczynkach. Wyzwala ich z wszelkiego rodzaju ciemności i wyprowadza ku światłu. Dla tych, których przyjacielem jest Allah, nie ma strachu ani smutku. Kiedy wszyscy się boją, oni się nie lękają.

el-HAMÎD (al-Hamid) – Godny Chwały

• Jedyny, do którego kierowane są pochwały; jedyny chwalony i wysławiany językiem całego stworzenia.

• Hamd to wychwalanie wielkiego posiadacza dobra; to wygłaszanie pochwał w celu okazania szacunku i wdzięczności.

• Każdy byt, czy to językiem swojego stanu (hâl diliyle), czy to językiem ust (ağız diliyle), wysławia i uświęca Allaha, oczyszczając Go z niedoskonałości. Wszelka chwała i sława (hamd ü senâlar) należą się Jemu. Jedynie On jest posiadaczem darów, któremu należy się szacunek i cześć poprzez chwałę i dziękczynienie.

el-MUHSÎ (al-Muhsi) – Obliczający, Rachujący Wszystko

• Ten, który zna liczbę każdej rzeczy, jedną po drugiej.

• Allahem jest Ten, którego wiedza ogarnia wszystko, który zna miarę każdej rzeczy i potrafi ją policzyć w sposób pełny i doskonały.

el-MÜBDİ’ (al-Mubdi’) – Początkujący Stworzenie, Inicjator

• Ten, który na samym początku stwarza stworzenia bez materii i bez wcześniejszego wzorca.

• Mübdi w pewnym sensie oznacza tworzenie (îcad / idżad). Święte imię Muîd również oznacza tworzenie. Jeśli podobne stworzenie zostało już wcześniej stworzone, nazywa się to powtórzeniem (iâde); jeśli jednak jest to coś nowego, bez precedensu i modelu, nazywa się to inicjacją (ibdâ).

el-MUÎD (al-Mu'id) – Przywracający Stworzenie

• Ten, który po zniszczeniu stworzeń, stwarza je na nowo.

• Gdy każda rzecz dopełni wyznaczonego jej życia i umrze, nie pozostanie nikt oprócz Allaha. Jednak ludzi, którzy istnieli, a potem przestali, Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wskrzesi w Dniu Sądu Ostatecznego (âhiret günü), dając im nowe życie i stwarzając na nowo. Następnie rozliczy ich z uczynków, których dokonali w życiu doczesnym.

el-MUHYÎ (al-Muhji) – Ożywiający

• Ten, który daje życie, obdarza duszą, daje zdrowie.

• Każdego dnia, o każdej godzinie, w każdej sekundzie na ziemi miliony istot ożywają i przychodzą na świat. Wszystko to dzieje się z rozkazu i polecenia Allaha, poprzez Jego stwarzanie i za Jego pozwoleniem. Tak jak Allah powołuje do istnienia z niebytu i daje życie, tak samo potrafi ożywić zmarłego. Nazywa się to ihyâ (ihja’), czyli wskrzeszenie. Dla istoty, która stwarza życie z niczego, ponowne ożywienie zmarłych jest z pewnością niezwykle łatwe.

el-MÜMÎT (al-Mumit) – Sprowadzający Śmierć, Uśmiercający

• Ten, który stwarza śmierć żywej istoty.

• Każdej żywej istocie Allah wyznaczył określony czas życia. Dla istot żywych śmierć jest przeznaczona i nieunikniona. Tak jak życie stwarza Allah, tak i śmierć stwarza również On.

• Jednak ta śmierć nie jest unicestwieniem i odejściem w nicość, lecz przejściem z życia przemijającego i doczesnego (fâni) do życia wiecznego i trwałego (bâkî).

el-HAYY (al-Hajj) – Żyjący

• Żyjący; ten, który wszystko wie i nad wszystkim ma moc.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) nie umiera, jest wiecznie żywy. To On daje życie istotom żyjącym. Gdyby nie On, nie byłoby śladu życia. On jest wolny od wszelkiej niedoskonałości, przemijania i błędu.

el-KAYYÛM (al-Qajjum) – Samoistny, Podtrzymujący Istnienie

• Ten, który podtrzymuje istnienie niebios, ziemi i wszystkiego innego.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) dał każdej rzeczy przyczyny, dzięki którym istnieje ona aż do wyznaczonego jej czasu. Dlatego wszystko istnieje i trwa dzięki Allahowi (Allah ile kâimdir).

el-VÂCİD (al-Ładżid) – Niezależny, Bogaty Sam w Sobie

• Ten, który niczego nie potrzebuje; który znajduje to, co chce i kiedy chce; któremu nie brakuje niczego, co jest dla Niego niezbędne.

el-MÂCİD (al-Madżid) – Sławetny, Hojny

• Ten, którego wartość i chwała są wielkie, a szlachetność i hojność obfite.

• Hojność i dobroć Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) wobec sług, którzy utrzymują z Nim bliską więź, są nie do opisania i nie do zmierzenia. Na przykład: daje im powodzenie w posiadaniu czystej moralności i czynieniu dobra, a następnie chwali ich i wysławia za te piękne czyny i wybitne cechy. Przebacza im wady i unicestwia ich złe uczynki.

el-VÂHİD (al-Łahid) – Jedyny

• Jedyny, Jeden.

• Ten, który w Swej istocie, atrybutach, czynach, imionach i wyrokach absolutnie nie ma żadnego wspólnika, podobnego sobie ani równego.

es-SAMED (as-Samad) – Wiekuisty, Cel Wszystkich Pragnień

• Jedyna instancja, do której zwraca się w celu zaspokojenia potrzeb i uśmierzenia cierpień; ten, do którego kieruje się potrzeby i prośby; ten, któremu przedstawia się wszelkie pragnienia i życzenia.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest jedynym celem dla każdego, kto ma pragnienia. Wszystkie istoty w potrzebie na ziemi i w niebie zwracają swoje oblicza ku Niemu, wiążą z Nim swoje serca i wznoszą do Niego błagania z otwartymi dłońmi. Tylko On jest tego godzien.

el-KÂDİR (al-Qadir) – Wszechmocny

• Ten, który ma moc uczynić to, co chce, i tak, jak chce.

el-MUKTEDİR (al-Muqtadir) – Potężny Władca, Panujący nad Mocą

• Ten, który według własnej woli zarządza tymi, którzy posiadają siłę i władzę.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest absolutnie i nieograniczenie Wszechmocny (Kâdir) wobec wszystkiego. Ponieważ ma władzę nad wszystkim, stwarza to, co zechce, i jeśli zechce, stwarza w tym tyle siły i mocy, ile zapragnie.

el-MUKADDİM (al-Muqaddim) – Wysuwający na Pierwszy Plan, Przyspieszający

• Ten, który wysuwa naprzód i stawia na czele tego, kogo zechce.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) stworzył wszystkie byty, lecz tylko wybrane przez siebie postawił na czele. Wywyższył jednych ludzi nad drugimi pod względem religijnym i doczesnym. Jednakże to wywyższenie i wybranie następuje w wyniku tego, że słudzy stają się tego godni poprzez własne czyny (amel).

el-MUAHHİR (al-Mu'achchir) – Opóźniający, Pozostawiający z Tyłu

• Ten, który pozostawia z tyłu i opóźnia tego, kogo zechce.

• Tak jak Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wysuwa naprzód lub pozostawia z tyłu, kogo zechce, tak czasami nie doprowadza do skutku przedsięwzięć swoich sług w oczekiwanym przez nich czasie, odkładając ich cele na później. Kryje się za tym wiele mądrości (hikmet). Należy te mądrości badać i starać się je pojąć.

el-EVVEL (al-Ałłal) – Pierwszy

• Ten, który jest przed wszelkim bytem; który nie ma początku.

• Allah ma pierwszeństwo przed wszystkimi bytami, a Jego własne istnienie nie ma początku. W Jego przypadku początek jest absolutnie niewyobrażalny.

el-ÂHİR (al-Achir) – Ostatni

• Ten, który nie ma końca.

• Wszystko się kończy, przemija i ulega zniszczeniu, lecz tylko On pozostaje. Jego istnienie nie ma końca. Tak jak Jego pierwszeństwo nie ma początku, tak Jego ostateczność nie ma końca.

ez-ZÂHİR (az-Zahir) – Jawny, Manifestujący się

• Ten, który jest jawny; poznawany poprzez niezbite dowody.

• Istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) jest bardziej jawne niż istnienie czegokolwiek innego. Każdy widok, który widzą nasze oczy, każda melodia, którą słyszą nasze uszy, wszystko, czego dotykają nasze dłonie i co smakują nasze języki, każda idea, nad którą pracują nasze umysły – krótko mówiąc, wszystko, co do tej pory zrozumieliśmy i odczuliśmy, zarówno w nas, jak i na zewnątrz nas, świadczy o Jego istnieniu, jedności i doskonałych atrybutach.

el-BÂTIN (al-Batin) – Ukryty

• Ten, który jest ukryty; niepojmowalny za pomocą zmysłów.

• Istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) jest jednocześnie jawne i ukryte.

• Jest jawne, ponieważ dowody i znaki świadczące o Jego istnieniu dostrzegli nawet niewidomi, a powszechne świadectwo wszechrzeczy o tym najwyższym bycie, prawdzie nad prawdami, usłyszeli nawet głusi.

• Jest ukryte, ponieważ nie jesteśmy w stanie pojąć Go w Jego istocie (künhüyle). Jednakże o Jego istnieniu wiemy w sposób absolutnie pewny.

el-VÂLÎ (al-Łali) – Zarządca, Pan

• Ten, który porządkuje sprawy bytów.

• Ten, który sam jeden zarządza i kieruje tym ogromnym wszechświatem i wszystkimi wydarzeniami w każdym czasie.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest jedynym i największym zarządcą, który kieruje całym istnieniem. Zarządzanie innych namiestników (vâliler) i władców odbywa się za Jego zgodą i pozwoleniem, a ich władza i rządy są skrajnie niedoskonałe.

• Natomiast władza i zarządzanie Allaha są nieograniczone, prawdziwe i rzeczywiste. Wszystko jest poddane Jego rozkazowi i woli. On wie wszystko. Bez Jego wiedzy nic nie dzieje się w Jego królestwie.

el-MÜTEÂLÎ (al-Muta'ali) – Wywyższony ponad Wszelkie Wyobrażenie

• Ten, który jest wywyższony i wolny od wszystkiego, co rozum może uznać za możliwe w odniesieniu do stworzeń; od każdego stanu i zachowania.

• Na przykład, o bogatym człowieku można powiedzieć: „Ten człowiek może jutro zubożeć”, i faktycznie, bogaty może stać się biedny. Jednakże w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) myślenie o takich ewentualnościach jest niemożliwe. On jest daleki od wszelkiego rodzaju braków, niedoskonałości, słabości, bezsilności, błędów i wad.

el-BERR (al-Barr) – Dobry, Dobroczynny

• Ten, który pragnie dla swoich sług ułatwienia; którego dobroć i dary są obfite.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) zawsze pragnie dla swoich sług ułatwienia i wygody, nie chce trudności i nie miłuje tych, którzy je stwarzają. Przebacza popełnione zło, zakrywa je. Za jeden dobry uczynek daje co najmniej dziesięciokrotną nagrodę. Jeśli sługa pomyśli w sercu o czymś dobrym, nawet jeśli tego nie uczyni, Allah przyjmuje to tak, jakby sługa to uczynił i daje nagrodę. Z kolei za zło nie karze, dopóki nie zostanie ono popełnione.

et-TEVVÂB (at-Tałłab) – Przyjmujący Skruchę

• Ten, który przyjmuje skruchę (tövbe) i przebacza grzechy.

el-MÜNTEKIM (al-Muntaqim) – Wymierzający Sprawiedliwą Karę

• Ten, który swoją sprawiedliwością wymierza grzesznikom karę, na którą zasłużyli.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wymierza sprawiedliwą karę (posiada intiqam). To On bez wątpienia łamie kręgosłupy buntownikom (âsîler), rozprawia się ze złoczyńcami i przywołuje do porządku zuchwałych, którzy przekraczają granice.

el-AFÜVV (al-Afułł) – Odpuszczający Grzechy

• Ten, którego odpuszczenie jest wielkie.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Tym, który wymazuje grzechy, przyjmując je tak, jakby nigdy nie istniały.

• To imię jest bliskie imieniu Gafûr. Jednakże istnieje między nimi następująca różnica: Gufran (od Gafûr) oznacza zakrycie grzechów, natomiast Aff (od Afüvv) oznacza wymazanie grzechów od korzenia. Wymazanie grzechów od korzenia jest czymś lepszym niż ich zakrycie.

er-RAÛF (ar-Ra'uf) – Litościwy, Pełen Współczucia

• Posiadacz wielkiego współczucia.

• Łaska, hojność i współczucie Allaha dla istnień, a zwłaszcza dla ludzi są tak ogromne i rozległe, że nie mieszczą się w żadnej mierze ani wyrażeniu.

MÂLİKÜ’L-MÜLK (Malik-ul-Mulk) – Władca Wszelkiego Królestwa

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest zarówno właścicielem, jak i władcą wszelkiego królestwa (mülk). Zarządza swoim królestwem, jak zechce. Nikt nie ma prawa sprzeciwiać się Jego rządom ani ich krytykować. Daje, komu zechce i odbiera, komu zechce. W swoim królestwie nie potrzebuje żadnego wspólnika ani pomocnika.

ZÜ’L-CELÂLİ ve’l-İKRÂM (Dhul-Dżalali łal-Ikram) – Pan Majestatu i Hojności

• Posiadacz zarówno wielkości, jak i dobroci oraz hojności.

• Celâl (Dżalal) oznacza wielkość, majestat. Wszystkie znamiona wyższości, które są oznaką wielkości, należą wyłącznie do Allaha.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest jednocześnie posiadaczem wielkiej dobroci i hojności (ikrâm). Niezliczone, bezgraniczne dobrodziejstwa spływające na stworzenia są Jego darem i łaską. W ani jednej drobinie tych darów nikt nie ma żadnego udziału.

el-MUKSİT (al-Muqsit) – Sprawiedliwy Sędzia

• Ten, który wszystkie swoje dzieła czyni w równowadze, wzajemnej zgodzie i we właściwym dla nich miejscu.

• Ten, który lituje się nad uciśnionym (mazlûm) i ratuje go z rąk ciemiężyciela (zâlim).

el-CÂMİ’ (al-Dżami) – Gromadzący

• Ten, który gromadzi to, co chce, kiedy chce i gdzie chce.

• Ten, który łączy i utrzymuje razem rzeczy podobne do siebie, niepodobne i przeciwstawne.

• Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) ponownie połączy rozproszone cząsteczki naszych ciał, które po rozkładzie trafiły do wody, powietrza i ziemi, i na nowo zbuduje nasze ciała.

• Tak jak Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) gromadzi rzeczy podobne do siebie, tak samo łączy byty od siebie odmienne. Zapewnia im możliwość współistnienia. Utrzymywanie razem przeciwstawnych elementów, takich jak ciepło i zimno, suchość i wilgoć, jest również manifestacją (tecellî) imienia Allaha Câmi’.

el-GANİYY (al-Ghanijj) – Bogaty Sam w Sobie, Niezależny

• Niezwykle bogaty i niezależny od wszystkiego.

• Ten, który niczego nie potrzebuje; który nigdy nie jest zmuszony zwracać się do kogoś innego, ponieważ wszystko jest u Niego dostępne.

el-MUĞNÎ (al-Mughni) – Wzbogacający

Ten, który wzbogaca tego, kogo zechce.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wzbogaca, kogo zechce, i sprawia, że żyje on w bogactwie przez całe życie. Kogo zechce, pozostawia w ubóstwie przez całe życie.

Niektórych swoich sług czyni ubogimi, po tym jak byli bogaci, a innych bogatymi, po tym jak byli ubodzy.

„W Dniu Zmartwychwstania nie będzie ważone ubóstwo i bogactwo; liczyć się będzie, w jakim stopniu wytrwano w cierpliwości (sabır) w ubóstwie i w jakim stopniu okazywano wdzięczność (şükür) w bogactwie.

Problemem nie jest bycie bardzo biednym lub bardzo bogatym, lecz bycie bardzo cierpliwym lub bardzo wdzięcznym.” (Yahya bin Muaz – wielki uczony i mistyk islamski).

el-MÂNİ’ (al-Mani) – Powstrzymujący, Uniemożliwiający

Ten, który nie pozwala na zaistnienie czegoś.

Mamy wiele pragnień, zarówno dobrych, jak i złych, a jedno pojawia się, zanim zniknie drugie. Dopóki żyjemy, nie kończą ani nie wyczerpują... A my nieustannie pracujemy, aby te pragnienia zrealizować. Każde nasze pragnienie zależy od szeregu przyczyn, a te przyczyny zależą od rozkazu Allaha, który jest Powstrzymującym (Mâni’) i Dającym (Mu’tî). Jeśli Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) zechce, spełnia prośby proszących; wtedy przyczyny, których podjął się proszący, szybko przynoszą skutek. Takie jest znaczenie świętego imienia Mu’tî. Jednak na niektóre prośby Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) nie pozwala. Wtedy przyczyny, których trzyma się proszący, stają się bezpłodne i bez względu na wysiłek, nie przynoszą rezultatu. To jest manifestacja (tecellî) świętego imienia Mâni’.

Zapobieganie i odwracanie nieszczęść i klęsk, które mogłyby spaść na Jego sługi, jest również jedną z manifestacji (tecelliyat) imienia Mâni’.

ed-DÂRR (ad-Darr) – Sprowadzający Szkodę

• Ten, który stwarza rzeczy przynoszące smutek i szkodę.

en-NÂFİ’ (an-Nafi) – Przynoszący Korzyść

• Ten, który stwarza rzeczy przynoszące dobro i korzyść.

• To Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest stwórcą tego, co pożyteczne i szkodliwe, dobra (hayır) i zła (şer). Chociaż korzyści i szkody docierają do człowieka za pośrednictwem określonych przyczyn, te przyczyny nie są właścicielami ani sprawcami tych korzyści i szkód, lecz jedynie ich zasłonami (perdeler).

en-NÛR (an-Nur) – Światło

• Ten, który rozświetla światy; który zsyła światłość na oblicza, umysły i serca, które zechce.

• Światło (nûr), które oświetla wszystkie rzeczy, bez wątpienia pochodzi ze światła istoty (zât) Allaha, ponieważ to On jest światłem niebios i ziemi.

• Tak jak każda drobina oświetlona przez słońce jest dowodem na istnienie słońca, tak światłość widoczna w każdej drobinie wszechświata stanowi dowód na istnienie bytu, który tę światłość stworzył.

el-HÂDÎ (al-Hadi) – Prowadzący Drogą Prostą, Przewodnik

• Ten, który stwarza przewodnictwo (hidayet).

• Ten, który prowadzi sługę, którego zechce, do sukcesu na drogach przynoszących dobro i pożytek, doprowadzając go do celu.

• Ten, który uczy każde swoje stworzenie tego, czego potrzebuje i co powinno czynić.

• Hidâyet (hidaja) oznacza, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) poprzez swoją łaskę i hojność wskazuje swoim sługom drogi do celów, których zwieńczeniem jest dobro i szczęście, lub prowadzi ich tą drogą, doprowadzając do celu. Samo wskazanie drogi dobra i jej przyczyn nazywa się irşâd (irszad – wskazanie); natomiast prowadzenie tą drogą aż do osiągnięcia rezultatu nazywa się tevfîk (tałfik – boska pomoc, umożliwienie sukcesu).

el-BEDÎ’ (al-Badi’) – Niezrównany Twórca, Wynalazca

• Ten, który stwarza bezprecedensowe, nieporównywalne, zadziwiające i godne podziwu światy.

• Ten, który w swojej istocie, atrybutach i czynach nie ma sobie podobnych.

• Bedî’ ma takie samo znaczenie jak mübdî. Mübdî to ten, który dokonuje ibdâ (ibda’), czyli stwarza coś, co nie ma wcześniejszego wzorca.

el-BÂKÎ (al-Baqi) – Wieczny, Pozostający na Zawsze

• Ten, którego istnienie nie ma końca.

• To święte imię (ism-i şerîf) jest słowem oznaczającym „trwałość istnienia”. Trwałość istnienia polega na braku początku i końca. Ze względu na brak początku Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) nazywany jest Kadîm (Przedwieczny), a ze względu na brak końca – Bâkî (Wieczny). Istnieją również bliskie tym znaczeniom święte imiona Ezelî (Odwieczny w przeszłości) i Ebedî (Wieczny w przyszłości).

Istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) pod względem trwałości nie mieści się w pojęciu czasu, ponieważ to, co nazywamy czasem, jest pojęciem określającym stopnie przepływu od momentu stworzenia wszechświata ku nieskończoności. Kiedy wszechświata nie było, nie było też czasu, lecz Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) istniał. Wszechświat się skończy, skończy się też czas, lecz Allah jest BÂKÎ (Wieczny).

el-VÂRİS (Al-Łaris)

Prawdziwy właściciel bogactw, gdy ich tymczasowi posiadacze powracają do nicości z pustymi rękami.

Tak jak Allah Teâlâ (Allah Ta’ala) jest prawdziwym właścicielem wszelkiej własności (mulk), tak samo jest jej prawdziwym dziedzicem.

Posiadanie własności (mulk) przez ludzi jest tymczasowe, podobnie jak ich dziedziczenie jest tymczasowe i ograniczone w czasie. Prawdziwym dziedzicem własności (mulk) jest Allah, jej właściciel. W godzinie Kıyâmet (Al-Qijama – Dzień Zmartwychwstania) wszystkie żywe istoty umrą, a cała własność (mulk) w całości przypadnie Jemu.

er-REŞÎD (Ar-Raszid)

Ten, który prowadzi wszystkie sprawy zgodnie ze swoim odwiecznym takdir (taqdir – przeznaczenie/postanowienie), doprowadzając je do końca w ładzie i hikmet (hikma – mądrość).

Ten, który wszystko umieszcza na właściwym miejscu, porządkując w najdoskonalszy sposób.

Imię Reşîd (Raszid) ma dwa znaczenia:

1. Wskazujący właściwą i bezpieczną drogę. W tym sensie ma takie samo znaczenie jak imię Hâdî (Al-Hadi – Prowadzący drogą prostą).

2. Ten, którego żadne działanie nie jest puste ani bezużyteczne, który nie myli się w żadnym swoim zarządzeniu i w którego żadnym takdir (postanowieniu) nie ma braku hikmet (mądrości).

es-SABÛR (As-Sabur)

Allah nie spieszy się, by uczynić coś przed nadejściem odpowiedniego czasu. Wyznacza określony czas na sprawy, które ma wykonać, i wykonuje je zgodnie z prawami, które ustanowił – gdy nadejdzie ich czas. Nie opóźnia ich w stosunku do czasu, który wcześniej wyznaczył – jak czyni leniwy. I podobnie – nie próbuje uczynić czegoś przed nadejściem czasu – jak czyni pośpieszny. Przeciwnie, czyni wszystko w tym czasie, w którym qaddara (postanowił/przeznaczył), że ma być zrobione.

Co ciekawe, Allah określa mianem „ajet” (znak, werset) zarówno zdania w Koranie, jak i swoje dzieła w księdze wszechświata (kâinat kitabı). Wśród znaków wszechświata, o których najczęściej wspomina Koran, na pierwszym miejscu znajduje się niebo. Allah często zwraca naszą uwagę na niebo, które każdy z nas stale widzi i które zazwyczaj budzi w nas podziw:

„Czyż oni nie patrzą na niebo nad nimi, jak je zbudowaliśmy i ozdobiliśmy...” (Sura Kaf, 50:6).

W innym wersecie powiedziano:

„A z Jego znaków jest stworzenie niebios i ziemi, różnorodność waszych języków i kolorów skóry. Zaprawdę, w tym są znaki dla tych, którzy posiadają wiedzę!” (Sura Ar-Rum, 30:22).

Pierwszy ajet nakazuje nam patrzeć na niebo i zastanawiać się, jak zostało stworzone. Drugi ajet mówi, że ludzie, którzy zdobywają wiedzę na temat stworzenia niebios i ziemi i używają tej wiedzy do kontemplacji (tafakkur), dostrzegą dowody na istnienie Allaha. Od objawienia tych wersetów minęło ponad czternaście wieków. Od tamtego czasu wiedza ludzkości na temat kosmosu ogromnie się rozwinęła. Powstała odrębna dziedzina nauki zwana astronomią. Nie mamy możliwości, aby przedstawić tutaj całą tę wiedzę. Spróbujmy jednak na jednym przykładzie zrozumieć, jak, wykorzystując nowe informacje o kosmosie, możemy odczytywać znaki Allaha.

Dowody na istnienie Allaha z nieba i kosmosu

Kiedy patrzymy na niebo, z jednej perspektywy jawi się ono jako wspaniała kopuła; niczym pozłacana gwiazdami kopuła pałacu tego świata. Z innej perspektywy wygląda jak „morze kosmiczne” (uzay denizi), przez które z ogromną prędkością podróżują miliony statków kosmicznych. Z jeszcze innej perspektywy przypomina wspaniałą „flotę powietrzną” (uçak filosu), w której znajdują się samoloty miliardy razy większe i znacznie szybsze od tych stworzonych przez człowieka.

Czy zastanawialiście się kiedyś, ile gwiazd jest na niebie? Mimo wielu prób odpowiedzi na to pytanie nikt do tej pory nie był w stanie podać dokładnej liczby. W 2003 roku grupa badaczy z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego, używając najnowszych narzędzi technologicznych, dokonała oszacowania. Podana przez nich liczba to: 70 000 000 000 000 000 000 000 (siedemdziesiąt tryliardów).(1)

Według tych samych naukowców, liczba gwiazd na niebie jest ponad dziesięciokrotnie większa niż liczba ziaren piasku na Ziemi. Gdy myślimy w skali kosmicznej, nasze ziemskie walki o dominację przypominają kłótnię dzieci, które nie mogą się podzielić jednym ziarenkiem piasku. Ostatecznie, nawet gdybyśmy stali się władcami całego świata, to, co zdobylibyśmy, w skali kosmosu nie stanowiłoby nawet jednej dziesiątej ziarnka piasku.

Cóż więc oznaczają dla nas te wszystkie gwiazdy i niezliczone planety? Allah, zwracając na nie naszą uwagę, pragnie, abyśmy zastanowili się, jak powstały i jak poruszają się w tak uporządkowanym systemie. W świetle naszych zdolności, zdobytej wiedzy i doświadczenia, możemy umieścić te niezliczone gwiazdy w pewnej perspektywie. Możemy zrozumieć, jak powstały, porównując je z czymś stworzonym przez człowieka.

Człowiek nie stworzył jeszcze gwiazdy, ale wszystkie kraje, jednocząc siły, próbują zbudować „miniaturową planetę” nazwaną Międzynarodową Stacją Kosmiczną. Możemy więc, patrząc na tę stworzoną przez człowieka miniaturową planetę, do pewnego stopnia pojąć, jak powstały gwiazdy i planety.

Niech nikt nie myśli, że nazywając ją „miniaturową”, umniejszam jedno z najwspanialszych dzieł ludzkości. Prawdę mówiąc, odczuwam dumę w imieniu ludzkości z powodu tego arcydzieła, którego sposobu wykonania prawdopodobnie nie zrozumiałbym, nawet gdybym poświęcił na to całe życie. Chcę jedynie powiedzieć, że w porównaniu z Ziemią i innymi planetami jest ona „miniaturowa”. Gdyby ludzie podjęli próbę budowy drugiej stacji kosmicznej, bez wątpienia nie odnieśliby sukcesu, ponieważ nie mamy setek, tysięcy naukowców i inżynierów potrzebnych do tego zadania. Nie mamy fabryk, które wyprodukowałyby niezbędne narzędzia. Oznacza to, że aby zbudować miniaturową planetę, potrzebna jest zaawansowana wiedza w wielu dziedzinach nauki, takich jak fizyka, inżynieria, biologia i matematyka. Jednocześnie, aby zastosować tę wiedzę, potrzebna jest siła mięśni i maszyn. Krótko mówiąc, nasza miniaturowa planeta jest dziełem zaawansowanej wiedzy i wielkiej mocy. A zatem, biliony gwiazd i planet, które są o wiele większe i wspanialsze niż Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, muszą być dziełem Tego, który posiada nieskończoną wiedzę i nieskończoną moc.(2)

Ktoś, kto uważnie patrzy na niebo, dostrzeże, że obwieszcza ono istnienie Allaha jaśniej niż arabski napis „La ilaha illa Allah” (Nie ma bóstwa oprócz Allaha). Bo jeśli przyrównamy świat do pałacu, to księżyc jest naszą lampką nocną, słońce naszym piecem i bardzo jasną lampą elektryczną, a inne gwiazdy są pozłacanymi, ozdobnymi lampeczkami, które zdobią kopułę naszego nieba. Kto więc stworzył te gwiazdy, słońce, księżyc i Ziemię? Koran odpowiada na to pytanie w następujący sposób:

„On stworzył niebiosa i ziemię w całej prawdzie. On jest wyniosły ponad to, co Mu dodają jako współtowarzyszy!” (Sura An-Nahl, 16:3).

„On podporządkował wam noc i dzień, i słońce, i księżyc. Gwiazdy też są podporządkowane na Jego rozkaz. Zaprawdę, w tym są znaki dla ludzi, którzy używają rozumu!” (Sura An-Nahl, 16:12).

„Ani słońcu nie wolno dogonić księżyca, ani też noc nie wyprzedzi dnia. Każde z nich płynie po orbicie.” (Sura Ja Sin, 36:40).

„A słońce biegnie ku swemu stałemu miejscu przebywania. To jest ustanowienie Potężnego, Wszechwiedzącego!” (Sura Ja Sin, 36:38).

Dwa ostatnie wersety wskazują na ruch słońca. Chociaż astronomia odkryła, że słońce się porusza, dopiero w XX wieku, fakt, że niepiśmienny Prorok Muhammad (aleyhissalatu vesselam) ogłosił to czternaście wieków wcześniej, jest dowodem jego proroctwa.

Według współczesnej astronomii, słońce porusza się z prędkością 225 km na sekundę, 13 500 km na minutę i 810 000 km na godzinę. Jeśli pomyślimy, jaką prędkość osiągają najszybsze samoloty pasażerskie, zrozumiemy, że słońce porusza się setki razy szybciej od najszybszego samolotu.

W 2005 roku, podczas lotu greckiego samolotu pasażerskiego, z powodu awarii systemu chłodzenia obaj piloci zamarzli na śmierć, a samolot w ciągu kilku minut rozbił się o górę. Skoro tak się dzieje, jak to możliwe, że biliony niebiańskich statków powietrznych, miliardy razy większych i tysiące razy szybszych od naszych samolotów, poruszają się bez pilotów, nie zderzając się ani nie spadając? Porównując stworzone przez człowieka samoloty czy statki kosmiczne z gwiazdami i planetami, zrozumiemy, że tylko Jeden, posiadający nieskończoną wiedzę, nieskończoną moc i nieskończoną mądrość, stworzył gwiazdy na niebie i w każdej chwili utrzymuje je pod swoją kontrolą, zarządzając nimi i dbając o ich porządek. Z tego powodu Koran stwierdza:

„Zaprawdę, Allah podtrzymuje niebiosa i ziemię, aby nie uległy zniszczeniu. A jeśliby uległy zniszczeniu, to nikt, poza Nim, by ich nie podtrzymał.” (Sura Fatir, 35:41).

Mimo że opracowaliśmy systemy obronne przeciwko rakietom stworzonym przez człowieka, wobec „niebiańskich pocisków”, które mogą spaść na nas z nieba, nie możemy zrobić nic więcej, niż tylko patrzeć.

Dowody na istnienie Allaha ze świata roślin

Nie tylko gwiazdy, ale wszystko, co widzimy wokół nas, w różnych językach opowiada nam o naszym Panu. Na błękitnej planecie, na której żyjemy, najwspanialszymi znakami (ajet), które świadczą o Allahu, są rośliny, zwierzęta i ludzie. Wspólna boska pieczęć na nich wszystkich, czyli „życie” (hayat), we wszystkim wskazuje nam na Allaha. To Allah, który jest Żyjący (Al-Hajj) i Samoistny, Podtrzymujący Istnienie (Al-Qajjum), daje życie i je podtrzymuje. Koran wyraża tę prawdę w następujący sposób:

„On jest Tym, który sprawia, że dzięki wodzie wyrastają dla was zasiewy, oliwki, palmy, winna latorośl i wszelkiego rodzaju owoce. Zaprawdę, w tym jest znak dla ludzi, którzy się zastanawiają!” (Sura An-Nahl, 16:11).

Ten werset jasno mówi, że rośliny są stworzone przez Allaha z wody i że dla ludzi myślących jest w tym wielka nauka (ibret). Chociaż współczesna nauka akceptuje wodę jako źródło życia, wciąż nie do końca rozumie, czym jest samo życie. A przecież, gdybyśmy wzięli jakikolwiek centymetr naszej planety, pojawiłyby się z nim żywe rośliny lub zwierzęta.

Według stanu na 2004 rok botanicy zidentyfikowali istnienie około 350 tysięcy różnych gatunków roślin. Wszystkie te rośliny są jednocześnie takie same i różne od siebie. Fakt, że wszystkie są zbudowane z podobnych atomów, pierwiastków, cząsteczek i komórek, świadczy o ich jedności, podczas gdy odrębny kształt i względnie różny kod DNA każdej z nich świadczy o ich odmienności.

Nie powinniśmy lekceważyć roślin. Żaden człowiek nie jest w stanie zrobić tego, co robi roślina. Gdybyśmy mieli nazwać je zgodnie z wykonywaną pracą, każdy zielony liść należałoby nazwać „fabryką tlenu i pożywienia”. To, co każdy zielony liść robi od milionów lat, ludzkość zdołała pojąć zaledwie w połowie ubiegłego wieku. Dr Melvin Calvin otrzymał Nagrodę Nobla za wyjaśnienie tylko jednej z wielu zdolności liścia.(3) Innymi słowy, w wyniku wieków wysiłków, najinteligentniejsi ludzie zdołali zrozumieć tylko niewielką część tego, co robią zielone trawy. Mimo to, żaden naukowiec nie jest w stanie zrobić tego, co robi trawa. Zatem, mówiąc do głupich i leniwych ludzi „jesteś jak trawa”, w rzeczywistości prawimy im komplement, a obrażamy trawę. Być może bardziej rozsądne byłoby mówienie „jesteś jak trawa” tym, którzy są na tyle inteligentni i pracowici, by otrzymać Nagrodę Nobla!

Co więcej, rośliny, które lekceważymy, nazywając je trawą, są sługami, które poświęcają się dla nas. Nieustannie pracując i produkując niezbędny nam do życia tlen, produkują również witaminy i białka potrzebne naszemu organizmowi i jako pożywienie poświęcają własne życie dla podtrzymania naszego. Ludzkość wykorzystuje ponad czterdzieści tysięcy gatunków roślin i zwierząt jako pożywienie. Drzewa pracują jak wspaniałe fabryki, dostarczając nam zaopatrzenia (ryzk). Ponieważ się nad tym nie zastanawiamy, nie potrafimy w pełni docenić usług, jakie świadczą nam rośliny. Przez zasłonę przyczyn (sebepler perdesi), postrzegając owoc jako pochodzący od drzewa, a warzywo z ogrodu, nie znamy ich prawdziwej wartości. A przecież, gdybyśmy próbowali wyprodukować jeden owoc w fabryce, jego cena przekroczyłaby milion dolarów! Obfitość zaopatrzenia nie świadczy o jego bezwartościowości, lecz o ogromie miłosierdzia (rahmet). Przecież tlen, najcenniejszy dla nas pokarm, jest darmowy, ale nie jest bezwartościowy.(4)

Każda roślina, każdy owoc i każde warzywo są cudownym boskim darem (ihsan-ı ilahi), wspaniałym podarunkiem od Miłosiernego (hediye-i rahmani). Na przykład, gdyby jakaś firma wyprodukowała „ciastko z nasionkiem”, a wy, sadząc to nasionko w ziemi, wyhodowalibyście „drzewo ciastkowe”, bylibyście zdumieni. Jestem pewien, że pisałyby o tym wszystkie gazety, a wszystkie telewizje mówiłyby o takim drzewie! Prawdę mówiąc, należy dziwić się temu, kto dziwi się ciastku z nasionkiem, a tysiące owoców i warzyw z nasionami uważa za coś zwyczajnego!

Nauka laicka (seküler bilim) i bezbożna filozofia, ukrywając za zasłoną natury i przyczyn boskie dzieła, które pod każdym względem są cudami, czynią je czymś zwyczajnym. Natomiast dzieła człowieka, powstałe przez przekształcanie tego, co już istnieje, przedstawiają jako coś niezwykłego. Allah, w swojej ostatniej objawionej księdze, pyta nas trzydzieści jeden razy:

„Któremuż więc z dobrodziejstw waszego Pana będziecie zaprzeczać?” (Sura Ar-Rahman, 55:12, ...).

Gdybyśmy używali rozumu i pojęli wartość każdego dobrodziejstwa, nie moglibyśmy zaprzeczyć żadnemu z nich. Jednakże, przypisując te dobrodziejstwa naturze i przypadkowi, zaprzeczamy im wszystkim. Setki tysięcy gatunków roślin, zawierających witaminy i białka potrzebne zwierzętom i ludziom, dostosowanych do ich smaku, ust, zębów i żołądków, są najjawniejszymi dowodami (burhan) miłosierdzia Allaha. Rozsądny człowiek może odnaleźć swojego Pana nawet w jednym jabłku. Cudowna struktura jabłka, zbudowana za pomocą nanotechnologii(5) na poziomie atomów, cząsteczek i komórek, świadczy o nieograniczonej wiedzy, mocy i mądrości jego właściciela, a jego związek i zgodność z ludzkim okiem, zębem, podniebieniem i żołądkiem świadczy o Jego nieskończonym miłosierdziu, współczuciu i trosce.

Człowiek, który właściwie używa swojego rozumu, może odnaleźć swojego Pana, wychodząc nawet od jednego jabłka. Tak, ten, kto potrafi w pełni pojąć choćby jedno jabłko, może pojąć istnienie swojego Pana. I znowu, nie lekceważmy jabłka. Aby stworzyć jedno jabłko, trzeba by założyć fabrykę wielkości Ziemi i posadzić w niej drzewo złożone z żywych komórek. Kto nie potrafi stworzyć jednej komórki, z pewnością nie potrafi stworzyć drzewa utkanego z miliardów komórek. A nawet gdyby to zrobił, to ten, kto nie panuje nad słońcem, by uczynić je precyzyjnie skalibrowanym piecem dla kuchni świata, z pewnością nie upiecze owocu jabłoni. Można by wymienić tysiące podobnych warunków potrzebnych do stworzenia jednego jabłka.

To, co wyraziliśmy, Czcigodny Bediüzzaman ujął w następujących zwięzłych słowach:

„Ten, kto stwarza jedno jabłko, z pewnością jest w stanie stworzyć wszystkie jabłka na świecie i powołać do istnienia całą wiosnę. Kto nie potrafi stworzyć wiosny, nie potrafi stworzyć jednego jabłka, gdyż jabłko jest tworzone w tym samym warsztacie. Kto stwarza jedno jabłko, może stworzyć całą wiosnę. Jabłko jest zminiaturyzowanym wzorem (misal-i musaggar) drzewa, a może i ogrodu, a może i całego wszechświata. A pod względem artyzmu jego pestka, nosząca w sobie całą historię życia potężnego drzewa, jest takim cudem sztuki (harika-i sanat), że ten, kto je tak stworzył, jest zdolny uczynić wszystko.”(6)

Z tego powodu Koran, zamiast jeść tylko po to, by napełnić żołądek, nakazuje nam jeść, zastanawiając się nad tym, jak powstało to, co jemy:

„Niechaj więc człowiek spojrzy na swoje pożywienie! My wylaliśmy wodę obficie, potem rozdarliśmy ziemię, rozrywając, i sprawiliśmy, że wyrosło z niej ziarno, i winna latorośl, i warzywa, i drzewo oliwne, i drzewo palmowe, i ogrody o bujnych drzewach, i owoce, i pastwiska – na użytek dla was i dla waszych trzód.” (Sura Abasa, 80:24–32).

Dowody na istnienie Allaha ze świata zwierząt

Gdy patrzymy na zwierzęta, używając naszego rozumu i wiedzy, możemy powiedzieć, że każde z nich jest wspaniałą „maszyną” lub „chodzącą fabryką”. Od rewolucji przemysłowej do dziś ludzkość poczyniła ogromne postępy w produkcji urządzeń technologicznych. Urządzenia, o których sto lat temu nawet nie marzyliśmy, takie jak telewizory, telefony komórkowe i komputery, stały się częścią naszego życia. Żyjemy w epoce „cudów techniki”, których codziennie jesteśmy świadkami. Nawet nauka laicka (seküler bilim) uznaje zdolność człowieka do tworzenia skomplikowanych narzędzi w celu zaspokojenia swoich potrzeb i pragnień za podstawowy element odróżniający go od zwierząt. Samoloty, samochody, szybkie pociągi, drapacze chmur, komputery – to wszystko owoce tej zdolności. Każdy z własnego doświadczenia wie, że nawet najprostsze narzędzie stworzone przez człowieka jest dziełem wiedzy i siły. W miarę jak narzędzia stają się bardziej skomplikowane, wymagają więcej wiedzy i mocy. Na przykład, drewniany samochodzik może zrobić dziecko posiadające niewiele wiedzy i siły. Jednak nawet tysiące dzieci zebrane razem nie są w stanie zbudować najprostszego samochodu z silnikiem. Porównajmy zatem zwierzęta z „cudami techniki”, które są naszymi własnymi dziełami.

Dla nas łatwiejsze może być odnalezienie naszego Pana poprzez rozmyślanie nad stworzeniem i zdolnościami zwierząt, które możemy zobaczyć na każdym kroku naszego życia, i które są nieustannie pokazywane w ogrodach zoologicznych i w telewizyjnych filmach dokumentalnych. Święty Koran informuje nas o pouczających znakach w zwierzętach w następującym wersecie:

„Zaprawdę, w niebiosach i na ziemi są znaki dla wierzących! I w waszym stworzeniu, i w zwierzętach, które On rozprzestrzenił, są znaki dla ludzi, którzy posiadają pewność wiary.” (Sura Al-Dżathija, 45:3–4).

Prawdę mówiąc, dla tych, którzy uważnie patrzą na zwierzęta i używają rozumu, dostrzeżenie pouczających znaków, które opowiadają nam o Allahu, nie jest wcale trudne. Koran, nazywając niewierzących ślepymi, wyraża, że dopóki ich oczy nie otworzą się na prawdę poprzez wiarę (iman), nie będą w stanie zobaczyć tych znaków i wersetów. Spróbujmy, używając naszego rozumu, odczytać pouczające znaki w zwierzętach na kilku przykładach.

Naukowcy badający zwierzęta do tej pory zidentyfikowali i nazwali około 2 milionów różnych gatunków zwierząt. Według szacunków liczba ta stanowi zaledwie 20% wszystkich istniejących zwierząt. Szacuje się, że istnieje około 10 milionów różnych gatunków zwierząt.(7)

Jak opowiadają nam naukowcy badający zwierzęta, nawet najmniejsze zwierzę pod względem funkcjonowania jest tysiące razy bardziej cudowne niż nasz największy produkt technologiczny. Innymi słowy, gdy porównamy urządzenia zbudowane przez człowieka ze zwierzętami, które moglibyśmy nazwać „boskimi urządzeniami technologicznymi”, dostrzeżemy ogromne różnice. Allah w swojej zesłanej księdze rzuca wyzwanie ludzkości, dumnej ze swoich „zaawansowanych technologii”:

„O ludzie! Podaje się wam przykład, więc posłuchajcie go! Zaprawdę, ci, których wzywacie poza Allahem, nie potrafiliby stworzyć nawet muchy, choćby się razem złączyli, by tego dokonać. A jeśli mucha porwie im cokolwiek, to oni nie potrafią jej tego odebrać. Jakże słaby jest proszący i proszony!” (Sura Al-Hadżdż, 22:73).

Do dziś nie udało się stworzyć nawet najmniejszej komórki muchy, nie mówiąc już o stworzeniu całego jej organizmu. Zapytajmy więc słowami Koranu:

„Czyż oni zostali stworzeni z niczego? Czy też oni sami są stwórcami?” (Sura At-Tur, 52:35).

Cudowne systemy cielesne zwierząt wskazują na istnienie Allaha tyle razy, ile jest milionów gatunków, a może i wszystkich zwierząt. Podobnie korzyści i cele obserwowane u zwierząt świadczą o mądrości i miłosierdziu Allaha. Koran wyraża tę prawdę w następujący sposób:

„Zaprawdę, macie pouczającą lekcję w trzodach! My poimy was tym, co jest w ich brzuchach, między strawionym pokarmem a krwią – mlekiem czystym, przyjemnym dla pijących.” (Sura An-Nahl, 16:66).

Oznacza to, że nie powinniśmy lekceważyć zwierząt! Nie powinniśmy też postrzegać zwierząt jako istot poślednich, używając słowa „zwierzę!” jako obelgi wobec ludzi, na których jesteśmy źli! Jeśli nazwiemy zwierzęta zgodnie z wykonywaną przez nie pracą, bardziej odpowiednie byłoby nazwanie krowy, owcy i kozy „fabryką mleka i mięsa”, kury „fabryką jajek i mięsa”, jedwabnika „fabryką jedwabiu”, a pszczoły „fabryką miodu”! Prawdę mówiąc, gdy pomyślimy o innych korzyściach płynących z tych zwierząt, nawet takie nazewnictwo okaże się niewystarczające.

W powyższym wersecie Allah mówi, że w zwierzętach domowych, w tym w krowie, znajdują się pouczające lekcje. Aby zrozumieć te mądrości, rozwinęła się odrębna dziedzina nauki zwana weterynarią. Tysiące naukowców do tej pory próbuje zrozumieć tę mądrość, a ich prace ciągle trwają.

Na przykład dr Virtanen, próbując zrozumieć, jak krowa produkuje mleko, nie zdołał go wyprodukować, ale odkrył, jak uzyskać od krowy więcej mleka. Za to przyznaliśmy mu Nagrodę Nobla.(8) A teraz pytam was: jeśli osoba, która w pewnym stopniu rozumie, ale nie potrafi odtworzyć tego, co robi krowa, otrzymuje Nagrodę Nobla, to jaką nagrodę należałoby przyznać każdej krowie?

Moim zdaniem każdy człowiek, który choć w niewielkim stopniu rozumie to, co robią krowy, musi odczuwać do nich wielki szacunek. Prawdę mówiąc, potrafię w pewnym stopniu zrozumieć, dlaczego Hindusi czczą krowy (chociaż to, co robią, jest aktem niewiary, kufr). Uważam, że postrzeganie krowy jako zwykłej istoty jest równie zdumiewające, co oddawanie jej czci.

Zwięzłe słowa Czcigodnego Bediüzzamana, które przytaczam poniżej, są jakby podsumowaniem tego, co do tej pory opowiedzieliśmy:

„Umieszczenie w wymionach matek, będących fabrykami mleka, na czele z krową, wielbłądem, kozą i owcą, czystego, białego, pożywnego, smacznego mleka, bez mieszania go z krwią i nieczystościami, całkowicie od nich różnego; i umieszczenie w ich sercach miłości do potomstwa, która jest słodsza, cenniejsza i bardziej ofiarna niż samo mleko; z pewnością wymaga takiego stopnia miłosierdzia, mądrości, wiedzy, mocy, woli i uwagi, że burzliwe przypadki, mieszające się pierwiastki i ślepe siły w żaden sposób nie mogłyby być tego sprawcami.”(9)

Dowody na istnienie Allaha z człowieka

Inny, być może najważniejszy dowód na istnienie Allaha realizuje się w naszym wewnętrznym świecie. Każdy człowiek, zastanawiając się nad swoim stworzeniem i nad dobrodziejstwami, które są mu codziennie dawane, może odnaleźć swojego Pana. Dowody, które człowiek dostrzega we wszechświecie, nazywane są dowodami zewnętrznymi (afaki), natomiast te, które widzi i odczuwa w sobie, nazywane są dowodami wewnętrznymi (enfusi). Dowody wewnętrzne są łatwiejsze do zrozumienia, ponieważ opierają się na osobistym doświadczeniu. Niestety, wielu ludzi ma trudności z dostrzeżeniem tych dowodów, ponieważ nie zastanawiają się nad własnym istnieniem. Tymczasem Koran w wielu wersetach zwraca naszą uwagę na pouczającą lekcję płynącą ze stworzenia człowieka:

„I w waszym stworzeniu, i w zwierzętach, które On rozprzestrzenił, są znaki dla ludzi, którzy posiadają pewność wiary.” (Sura Al-Dżathija, 45:4).

W czasach, gdy o współczesnej technologii nie było jeszcze mowy, stworzenie człowieka jest opisane w Koranie tak, jakby było obserwowane za pomocą „boskiego USG”:

„Potem uczyniliśmy z kropli nasienia (nutfa) grudkę krwi zakrzepłej (alaqa); potem stworzyliśmy z tej grudki krwi zakrzepłej kąsek ciała; a z tego kąska ciała stworzyliśmy kości; wtedy odzialiśmy te kości w mięso; a następnie ukształtowaliśmy go w nowe stworzenie. Niech będzie błogosławiony Allah, najlepszy ze stwórców!” (Sura Al-Mu’minun, 23:14).

Naukowiec, który po raz pierwszy zaobserwował proces przemiany kropli wody w człowieka w łonie matki, określił to, co zobaczył, jako „cud”. Co ciekawe, nawet filmy dokumentalne przygotowane ze świeckiego punktu widzenia, zmuszone są nazywać to zjawisko „cudem życia”.(10)

Większość ludzi, zapominając o cudzie, jakiego doświadczyli w swojej podróży życiowej, żyje w nieświadomości i niewdzięczności, tak jakby spadli z nieba w koszu (zembil). Poniższy werset z Koranu ma na celu obudzić ludzi rozumnych z tej nieświadomości i zachęcić ich do dostrzeżenia cudu własnego stworzenia:

„Czyż nie widział człowiek, że stworzyliśmy go z kropli nasienia? A oto on jest jawnym przeciwnikiem!” (Sura Ja-Sin, 36:77).

Stworzenie człowieka z kropli wody może być jedynie dziełem Tego, który posiada nieskończoną wiedzę, moc i mądrość. Jeśli ktoś twierdzi inaczej, może udowodnić swoje twierdzenie, tworząc człowieka z kropli wody lub tworząc choćby jedną ludzką komórkę. Koran od czternastu wieków rzuca wyzwanie niewierzącym w tej kwestii.(11) Do tej pory nie tylko nie udzielono odpowiedzi na to wyzwanie, ale mimo zaawansowanej technologii nikt nawet nie twierdzi, że jest to możliwe. To dowodzi zarówno tego, że Koran jest księgą boską, jak i tego, że Allah jest Stwórcą wszystkich żywych istot.

Tak jak stworzenie człowieka jest cudem, tak ofiarowanie mu zaraz po urodzeniu mleka matki z piersi jego matki jest osobnym cudem miłosierdzia. Wielu z nas uważa to za coś zwyczajnego. Pomyślcie przez chwilę, co byśmy zrobili, gdyby z piersi matek zamiast mleka płynął sok pomarańczowy! Z pewnością bylibyśmy zdumieni i dzielilibyśmy się tym z każdym. Jestem pewien, że stałoby się to główną wiadomością w kanałach telewizyjnych! A przecież to, że z piersi matek płynie mleko zamiast soku pomarańczowego, jest tysiące razy bardziej cudowne i godne podziwu. Naukowcy, nie mogąc do tej pory znaleźć niczego, co w pełni zastąpiłoby mleko matki, zalecają matkom karmienie piersią. Podobnie jak w przypadku mleka matki, wiele rzeczy, a może nawet wszystko, mimo że w rzeczywistości jest cudowne i niezwykłe, postrzegamy jako coś zwyczajnego, ponieważ widzimy je nieustannie. Ci, którzy z uwagą otworzą „oko rozumu” (akıl gözü), mogą, rozsuwając „zasłonę powszedniości” (sıradanlık perdesi), dostrzec za wszystkim cudowne działania i ich Sprawcę.

Chciałbym podać jeszcze jeden przykład dowodów wewnętrznych. Każdy człowiek, zastanawiając się nad swoim ciałem, może dostrzec znaki świadczące o jego Panu. Każdy narząd naszego ciała, swoją wspaniałą budową i funkcjonowaniem, porządkiem oraz niezliczonymi mądrościami i korzyściami, opowiada nam o Jedynym, który posiada nieskończoną wiedzę, mądrość, miłosierdzie i moc. Pozwólcie, że wyjaśnię, co mam na myśli, dzieląc się z wami niedawnym zdarzeniem z mojego życia. Mam w ustach zęby „stworzone przez człowieka” i „inne zęby”. Moich zębów stworzonych przez człowieka nie zrobił mi przypadkowy człowiek na ulicy. Zleciłem to stomatologowi, który ukończył wydział stomatologii i przez lata zdobywał doświadczenie w swojej dziedzinie. Dlaczego nie poszedłem do zwykłego człowieka, tylko do stomatologa? Odpowiedź jest prosta: ponieważ znalezienie odpowiedniego materiału na ząb, uformowanie go w pasujący do moich pozostałych zębów kształt, a następnie osadzenie go w dziąśle, nie jest prostą sprawą. Nie każdy to potrafi. Ktoś, kto nie ma głębokiej wiedzy na temat zębów i narzędzi do ich tworzenia i osadzania, nie może tego zrobić.

A teraz porównajmy zęby „stworzone przez człowieka” z „innymi” zębami. Które są lepsze? Które są trwalsze? Które są doskonalsze? Oczywiście, że „inne” zęby. Najlepszym tego dowodem jest fakt, że jeśli macie zdrowe zęby, żaden dentysta nie powie: „chodźcie, usuniemy te zęby i wstawimy wam w usta cuda techniki”.

Zastanówmy się teraz, używając rozumu: jeśli zęby „stworzone przez człowieka” powstają dzięki zaawansowanej wiedzy i mocy, czyż „inne” zęby, które są pod każdym względem od nich doskonalsze, mogły powstać same z siebie lub przez przypadek? Czy mogły być dziełem pozbawionych wiedzy i świadomości, nieświadomych i głupich sił natury? Zatem każdy z naszych zębów, który nie został stworzony przez człowieka, świadczy o Allahu. Jeśli zęby, jedne z najprostszych części ludzkiego ciała, w ten sposób świadczą o naszym Panu, to jak świadczą o Allahu setki innych organów, takich jak oczy, nos czy mózg, pozostawiam waszej inteligencji.

Podsumowując to, co opowiedzieliśmy od początku naszego tekstu:

Nasz Pan uczynił wszechświat wspaniałą księgą i poprzez niezliczone nieożywione i ożywione byty, które w niej napisał, czyli swoimi słowami (znakami, ajetami), przedstawia nam Siebie. Znaczenia tej wielkiej księgi wszechświata przetłumaczył za pomocą Świętego Koranu i poprzez największego nauczyciela (muallim-i ekber), jakim jest Prorok Muhammad (aleyhisselam), nauczył nas, jak tę księgę czytać. Kiedy zdejmiemy czarne okulary przypadku i natury, a założymy przejrzyste okulary, które oferuje nam Koran, i zaczniemy czytać księgę wszechświata, w każdej rzeczy będziemy mogli dostrzec naszego Pana, obserwować Jego działania i kontemplować Jego mądrości. Możemy Go poznać zarówno poprzez Jego niezliczone, doskonałe dzieła, jak i pokochać Go za Jego nieskończone dobrodziejstwa.

(z książki 11 Eylül’e Rağmen Amerika’da Yükselen İslam – Wzrost Islamu w Ameryce pomimo 11 września, wydawnictwo Nesil Yayınları)

Przypisy:

(1) Artykuł dotyczący wspomnianych badań można znaleźć pod następującym adresem: http://www.cnn.com/2003/TECH/space/07/22/stars.survey/

(2) W jednym z wersetów Koranu powiedziano: „A jeśli ich zapytasz: «Kto stworzył niebiosa i ziemię?», oni z pewnością powiedzą: «Bóg!»” (Sura Lukman, 31:25). W tym wersecie zaimek „oni” odnosi się do niewierzących. Werset ten zwraca naszą uwagę na dwa ważne punkty: Po pierwsze, opowiadając niewierzącym o Allahu, bardziej odpowiednie jest rozpoczynanie od największych i najbardziej oczywistych znaków, jakimi są stworzenie niebios i ziemi. Po drugie, nawet niewierzący nie potrafią inaczej wyjaśnić stworzenia wspaniałych i ogromnych niebios i ziemi; gdy się głębiej zastanowią, bezradnie powiedzą „Bóg”.

(3) http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1961/calvin-bio.html

(4) W systemie rynkowym ceny są ustalane na podstawie podaży i popytu, a nie wartości towaru czy usługi. Fakt, że niezbędny dla człowieka tlen jest darmowy, nie świadczy o jego bezwartościowości, lecz o tym, że jest go tak dużo, że nikt nie żąda za niego pieniędzy. Błędem systemu kapitalistycznego jest ocenianie wartości towarów i usług na podstawie ich ceny rynkowej. Wiele rzeczy, które nie są przedmiotem handlu na rynku, w rzeczywistości ma bezcenną wartość.

(5) Badanie materii na poziomie atomowym lub molekularnym w celu odkrycia jej zupełnie nowych właściwości.

(6) „Zaopatrujecie się w jedzenie, napoje, ubrania i inne potrzeby ze sklepu, jakim jest kula ziemska. Gdybyście te towary, które otrzymujecie za darmo, nie brali ze „Skarbca Boskiego”, lecz kazali je wytwarzać pojedynczym przyczynom, ciekawe, w jak długim czasie zdobylibyście jedno ziarno granatu i jak drogo byście za nie zapłacili? Ponieważ ten granat jest powiązany ze wszystkimi rzeczami, jego powstanie w krótkim czasie i za niewielką cenę jest niemożliwe. Jednocześnie, ozdoba, porządek, sztuka, zapach i smak w nim zawarte wskazują, że to ziarno granatu jest dziełem takiego Twórcy, dla którego w tworzeniu nie ma trudu ani wysiłku.” (Bediüzzaman Said Nursî, Hubab Risalesi, Mesnevi-i Nuriye).

(7) Istnieją również naukowcy, którzy szacują całkowitą liczbę gatunków zwierząt na 100 milionów: http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4013719.stm

(8) Dr Virtanen otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 1945 roku za swoje badania nad zwiększeniem wydajności mlecznej krów.

(9) Bediüzzaman Said Nursî, 7. Promień, Traktat o Największym Znaku (Ayetü’l-Kübra Risalesi).

(10) Dokument wyprodukowany przez jednego z najbardziej szanowanych producentów filmów dokumentalnych, NOVA, zatytułowany „The Miracle of Life” (Cud życia), jest tego jawnym przykładem.

(11) W ósmej części książki autora pt. Rabbini Arayan Thomas (Tomasz poszukujący swego Pana), wydanej przez Nesil Yayınları, można przeczytać, jak ateista Tomasz zostaje pokonany w obliczu tego wyzwania Koranu.

Zarówno istota (zât) Allaha, jak i Jego atrybuty (sıfatlar) są odwieczne (ezelî). Natomiast nasza istota i nasze atrybuty zostały stworzone później. Jest rzeczą oczywistą, że nie jesteśmy w stanie ani poznać należycie Jego istoty, ani Jego atrybutów; nie możemy w pełni pojąć Jego odwieczności i transcendencji wobec czasu. Jakże moglibyśmy to pojąć, skoro wciąż nie zrozumieliśmy nawet, czym jest sam czas!

Czym jest czas? Czym on jest? W tej samej rzece czasu wszystko płynie jednocześnie, ale dlaczego na każdą z tych rzeczy ma on inny wpływ? Dzieci wznosi ku młodości, dojrzałych spycha ku starości, a starców pcha ku śmierci. Czy ta rzeka płynie w dół, czy w górę?

Poeta słusznie pyta:

Czym jest czas, czym jest?

Czy wodą, czy ptakiem?

Czym jest czas, czym jest?

Zejściem czy pod górę szlakiem?

Jesteśmy ograniczeni czasem. Mamy swoje wczoraj i swoje jutro. Są to etapy okresu życia zwanego „wiekiem”. Jednak te etapy są zawsze względne (nispî), to znaczy otrzymują te nazwy w odniesieniu do siebie nawzajem. Nasz dzisiejszy dzień, jeszcze dwadzieścia czy trzydzieści godzin temu, był nazywany „jutrem”. Gdy nadejdzie ranek, mówiąc o nim, powiemy „wczoraj”. Czas przeszły i przyszły nie różnią się od wczoraj i jutra. Każdy dzień, każda godzina, a nawet każda chwila (an) to osobny świat. Wszystkie zdarzenia, które mają miejsce we wszechświecie w danym momencie, tworzą inne obrazy w porównaniu z chwilą wcześniejszą i chwilą późniejszą.

A zatem w każdej chwili w tym świecie wystawiany jest nowy obraz (levha).

I właśnie czas odczytuje się w tych ułożonych po kolei obrazach, lub też te obrazy są tkane wewnątrz czasu. O czasie powiedziano już wiele. Niezależnie od jego natury prawda jest taka, że czas, jako pojęcie związane z ruchem, przemijaniem, pojawianiem się i znikaniem bytów, nie może dotyczyć Pana i Stwórcy (Hâlık) wszystkich światów.

On zna wszystkie byty, stworzone i te, które zostaną stworzone, dzięki swojej odwiecznej wiedzy (ezelî ilim).

Jakże pięknie powiedziano w Świętym Wersecie:

„Czyż nie będzie wiedział Ten, który stworzył? On jest Przenikliwy (Lâtif), Wszechświadomy (Habir)!” (Sura Al-Mulk, 67:14)

Człowiek patrzący na książkę powinien pomyśleć, że każde słowo, każda linijka, każda litera w tej książce została napisana. Zatem istota, która je napisała, musi być kimś, kto nie jest z rodzaju pisma, kimś wolnym od podobieństwa do słowa czy litery!

Nasz świat, wszyscy ludzie, zwierzęta, rośliny nieustannie płyną w rzece czasu. Zmierzają ku śmierci, ku Dniu Zmartwychwstania. Istota, która wprawia tę rzekę w ruch, z pewnością jest transcendentna wobec czasu. Oznacza to, że nie jest nim związana ani ograniczona. I nikt z tych, którzy płyną w tej rzece, nie jest w stanie należycie pojąć bycia transcendentnym wobec czasu.

Przykład transcendencji wobec przestrzeni (mekan)

Bóg Wszechmogący (Cenab-ı Hakk) jest również transcendentny wobec przestrzeni. Przykładem może być słońce:

Słońce, za pośrednictwem swojego światła, ciepła i siedmiu barw, jest obecne we wszystkich lśniących rzeczach na świecie. Wszędzie jest widziane i obecne poprzez swoje atrybuty – światło, ciepło i siedem barw. Jednakże słońce, pod względem swojej masy i istoty (zât), nie znajduje się w żadnej z rzeczy, które oświetla. Oznacza to, że słońce jest obecne na świecie poprzez swoje atrybuty, ale pod względem swojej masy i istoty nie znajduje się wewnątrz żadnej z rzeczy na tym świecie.

Skoro Bóg obdarzył słońce taką właściwością, to Jego własne atrybuty i istota są z pewnością doskonałe w stopniu, którego nasz rozum nie jest w stanie pojąć.

Allah ogarnia wszystko swoimi atrybutami, czyli swoją mocą (kudret), wiedzą (ilim) i wolą (irade). Jednak pod względem swojej istoty (zât) nie znajduje się wewnątrz żadnej rzeczy.

Oznacza to, że Jego obecność wszędzie odnosi się do Jego atrybutów. Natomiast brak przebywania w jakimkolwiek miejscu odnosi się do Jego istoty. Ponieważ to On jest Tym, który stworzył przestrzeń (mekan), i nie potrzebuje jej.

Koran odpowiada na to pytanie za pomocą bardzo krótkiej, lecz głębokiej w znaczeniu sury (rozdziału) – Sury Al-Ikhlas. Poprzez tę surę Allah pragnie skorygować bardzo powszechny błąd panujący wśród ludzi, a jednocześnie chroni muzułmanów przed popadnięciem w ten sam błąd, w który popadli chrześcijanie. W Surze Al-Ikhlas Allah odpowiada na powyższe pytanie w następujący sposób (zgodnie z przybliżonym znaczeniem):

„Powiedz: On - Allah - jest Jeden. Allah jest Wiekuisty, Cel wszystkich pragnień (As-Samad). Nie zrodził i nie został zrodzony. I nikt nie jest Mu równy.” (Sura Al-Ikhlas, 112:1–4)

• Pierwszy werset odrzuca wszelkie formy politeizmu (şirk / szirk – przypisywanie Bogu wspólników, wielobóstwo), stwierdzając, że Allah jest jeden i nie ma ich więcej.

• Drugi werset wyjaśnia, że On niczego nie potrzebuje, podczas gdy wszystko w każdej chwili potrzebuje Jego.

• Trzeci werset wskazuje, że wiara w Trójcę Świętą (teslis inancı) jest błędna, stwierdzając, że byt, który rodzi lub jest zrodzony, nie może być bogiem.(1)

• Czwarty werset podkreśla, że On jako Stwórca jest odmienny od wszystkich stworzeń i nie jest właściwe przyrównywanie Go do czegokolwiek.

Koran mówi o aktywnym Stwórcy, który w każdej chwili jest w akcie stwarzania i który, poprzez manifestację (tecellisi) swojego imienia Al-Qajjum (Samoistny, Podtrzymujący istnienie), chwila po chwili utrzymuje wszechświat w istnieniu. Odpowiadając niejako deistom, którzy twierdzą, że Bóg nakręcił wszechświat jak zegar i pozostawił go samemu sobie, Koran mówi:

„Prosi Go wszystko, co jest w niebiosach i na ziemi. On każdego dnia jest w jakimś dziele!” (Sura Ar-Rahman, 55:29)

Werset ten w interesujący sposób stwierdza, że wszystkie stworzenia w każdej chwili proszą Allaha o zaspokojenie swoich potrzeb, a Allah na te prośby odpowiada. Gdy odczytamy ten werset od końca, dojdziemy do wniosku, że gdyby nie było nieustannego aktu stwarzania, modlitwa istot straciłaby sens. O tym, że stworzony wszechświat jest w każdej chwili utrzymywany w istnieniu dzięki imieniu Al-Qajjum, informują nas następujące wersety:

„Allah! Nie ma boga, jak tylko On - Żyjący, Samoistny (Al-Qajjum)!...” (Sura Al-Baqara, 2:255 oraz Sura Al Imran, 3:2).

(1) Antropomorfizacja Allaha (Allah’ı beşerileştirmek – humanizowanie Boga) jest fundamentalnym błędem popełnianym przez wiele religii. Chrześcijaństwo i judaizm przypisują Allahowi potomstwo, podczas gdy w religiach politeistycznych wierzy się w narodziny boga. Kiedy w drugim tygodniu września uczestniczyłem w programie Światowego Dnia Modlitwy, organizowanym przez Kościół Jedności (Unity Church), byłem bardzo zaskoczony słowami hinduskiego mówcy: „Dziś jest dla nas bardzo ważny dzień. Są to urodziny największego boga, w którego wierzą hinduiści.”

Tekst jest streszczeniem z książki autora, dra Furkana Aydınera, zawierającej notatki z rozmów, które prowadził, wyjaśniając koncepcję Allaha niektórym grupom ateistycznym.

Wszystkie istoty we wszechświecie są świadkami istnienia i jedności Boga. Człowiek, który temu zaprzecza, popełnia zbrodnię na miarę całego wszechświata. Jest to również nieskończona zbrodnia, ponieważ stanowi zniewagę i brak szacunku dla praw tych istot.

Jak wiadomo, zarówno diament, jak i węgiel w swojej istocie są węglem. Jednak ze względu na różnicę w ułożeniu atomów, jeden staje się diamentem, a drugi węglem. Coś, co stało się węglem, nie ma już możliwości stać się diamentem. Bez względu na to, jak długo istnieje, pozostanie węglem. Podobnie, istota ludzka jest jedna - jej ojcem jest Adam (Pokój z Nim), a jej budulcem jest ziemia. Jednak z powodu różnic w "układzie" jedni stają się jak diamenty, a inni jak węgiel. Otóż, osoba, która wybrała niewiarę i umarła jako niewierzący, straciła zdolność do stania się diamentem, czyli posiadania wiary, ponieważ jej istota została zepsuta. Dlatego, nawet gdyby żyła wiecznie, pozostałaby niewierząca. Oznacza to, że zbrodnia niewierzącego jest nieskończona.

Bóg obdarzył człowieka nieskończonymi dobrami. Jednym z nich jest poczucie wieczności. To uczucie zostało dane, abyśmy mogli pojąć nieskończonego Boga i istnienie zaświatów, w których będziemy żyć wiecznie. Zaprzeczanie tak nieskończonemu uczuciu i niewyrażanie za nie należytej wdzięczności jest nieskończoną zbrodnią.

Ogień wielkości główki od zapałki, choć z pozoru mały, może zniszczyć budynek, a jeśli nie zostanie ugaszony, może nawet miasto czy kraj. Odrobina trucizny może zabić człowieka. Nie patrzy się na ich materialny wygląd, lecz na zniszczenia, jakie powodują, i odpowiednio się ich unika.

Podobnie człowiek, choć fizycznie i materialnie może być słaby, ułomny i mały, zniszczenia i okrucieństwo, które może wyrządzić, są wielkie, a szkody, które powoduje, są nieskończone.

Oto dlaczego zaprzeczanie istnieniu Boga jest nieskończoną zbrodnią. Z tego powodu osoba, która zaprzecza istnieniu Boga, popełnia nieskończoną zbrodnię, a kara za nią również musi być nieskończona:

• Bóg jest nieskończony, odwieczny i wieczny. Zaprzeczanie Nieskończonemu jest nieskończoną zbrodnią.

• Dowody na istnienie i jedność Allaha są nieskończone. Zaprzeczanie tak licznym dowodom jest nieskończoną zbrodnią.

• Istota (sedno), atrybuty i imiona Allaha są nieskończone. Zaprzeczanie nieskończonej Istocie i Jej atrybutom jest nieskończoną zbrodnią.

• Dobrodziejstwa Boga również są nieskończone. "Człowiek, który doświadcza niezliczonych darów i dobrodziejstw, od organów i komórek w swoim ciele, po duszę i uczucia; od świata, po którym podróżuje, po powietrze, które oczyszcza jego krew przy każdym oddechu; od nocy i dnia, po słońce i księżyc; od warzyw i owoców, po mleko i miód", jeśli buntuje się przeciwko Bogu, zaprzeczając temu wszystkiemu, odpowiada na te dary niewdzięcznością i popełnia nieskończoną zbrodnię.

• Zarówno organy działające w naszym ciele, jak i istoty, które nas otaczają i spieszą nam z pomocą z każdej strony, są niezwykle cennymi dziełami. Ignorowanie tak wielu cudów oraz mądrości i znaczeń w nich zawartych, nieuważanie ich za godne refleksji, jest również nieskończoną zbrodnią.

• Istota każdej rzeczy opiera się na jednym lub wielu Boskich Imionach. Świat istnienia jest pełen przejawów Boskich Imion. Ignorowanie tych bytów oznacza ignorowanie przejawiających się w nich Imion. To z kolei, nosząc znamiona buntu przeciwko nieskończonej potęgi Boga Wszechmogącego, staje się nieskończoną zbrodnią.

• Najważniejszą z tych istot jest sam człowiek. Człowiek, który jest lustrem dla wszystkich imion Allaha, zaszczycony byciem Jego gościem i zaproszonym do Jego Raju, który dzięki wzniosłości swojego potencjału stał się namiestnikiem na ziemi, jeśli zmarnuje tę wyższą naturę i zdolności na drodze niewiary i buntu, użyje przejawów wszystkich imion w sobie na drodze zła i buntu, i w ten sposób okaże wielki brak szacunku wobec tych imion. To samo w sobie jest wielką i nieskończoną zbrodnią.

• Chociaż grzech i zbrodnia niewierzącego mają miejsce w ograniczonym czasie, są one nieskończoną zbrodnią przeciwko nieskończonym dowodom i świadkom jedności Boga. To zaś wymaga nieskończonej kary.

• Niewiara jest nieskończoną zbrodnią przeciwko Allahowi, który jest znamieniem nieskończonych "Boskich Imion", poprzez zaprzeczanie im.

• Zbrodnia niewierzącego jest nieskończona, ponieważ gasi on dane mu przez Allaha zdolności skierowane ku nieskończoności, takie jak rozum, serce i sumienie, i nadużywa ich w sposób, który prowadzi do piekła, niszcząc je. To wymaga nieskończonej kary.

Wymierzenie nieskończonej kary komuś, kto popełnił takie nieskończone zbrodnie, jest sprawiedliwością. Przemiana tej kary w wieczne trwanie zamiast unicestwienia jest łaską i dobrodziejstwem Allaha.

Bediüzzaman w wielu swoich traktatach czy listach poruszał ten temat z różnych perspektyw, dostarczając wyjaśnień, które przekonują rozum i uspokajają serce. Niewierzący poprzez swoją niewiarę popełnia nieskończoną zbrodnię, ponieważ:

- odpowiada niewiarą na dowody jedności Boga,

- odpowiada niewdzięcznością na dobrodziejstwa,

- nienawistnie oskarża byty o bezwartościowość i gardzi nimi,

- odrzuca i zaprzecza manifestacji Boskich Imion.

Każde z nich jest nieskończoną zbrodnią.

• Wiara jest źródłem wszelkiego piękna, szczęścia i radości, dlatego zapewnia swojemu posiadaczowi wieczne szczęście. Niewiara jest jej całkowitym przeciwieństwem. Wynikiem niewiary jest wieczne nieszczęście, katastrofa i kara, co jest konsekwencją samej niewiary. (zob. Nursi, İşaratu’l-İ’caz, s. 80–81)

Wśród poglądów Muhyiddina ibn Arabiego i części uczonych islamskich znajduje się opinia, że niewierzący w piekle, po odbyciu kary za swoje czyny, ponownie dostąpią Bożego miłosierdzia, oswoją się z ogniem, zostaną uwolnieni od jego początkowej srogości i otrzymają nagrodę za swoje dobre uczynki dokonane na świecie.

• Bediüzzaman również stwierdza: "Wskazuje na to hadis, że niewierzący w piekle, po odbyciu kary za swoje czyny, ponownie dostąpią Bożego miłosierdzia, oswoją się z ogniem i zostaną uwolnieni od jego początkowej srogości. Za dobre uczynki, które popełnili na świecie, w nagrodę dostąpią Bożego miłosierdzia." (İşaratu’l-İ’câz, s. 81–82)

Zarówno istota (zât) Allaha, jak i Jego atrybuty (sıfatlar) są odwieczne (ezelî). Natomiast nasza istota i nasze atrybuty zostały stworzone później. Jest rzeczą oczywistą, że nie jesteśmy w stanie ani poznać należycie Jego istoty, ani Jego atrybutów; nie możemy w pełni pojąć Jego odwieczności i transcendencji wobec czasu. Jakże moglibyśmy to pojąć, skoro wciąż nie zrozumieliśmy nawet, czym jest sam czas!

Czym jest czas? Czym on jest? W tej samej rzece czasu wszystko płynie jednocześnie, ale dlaczego na każdą z tych rzeczy ma on inny wpływ? Dzieci wznosi ku młodości, dojrzałych spycha ku starości, a starców pcha ku śmierci. Czy ta rzeka płynie w dół, czy w górę?

Poeta słusznie pyta:

Czym jest czas, czym jest?

Czy wodą, czy ptakiem?

Czym jest czas, czym jest?

Zejściem czy pod górę szlakiem?

Jesteśmy ograniczeni czasem. Mamy swoje wczoraj i swoje jutro. Są to etapy okresu życia zwanego „wiekiem”. Jednak te etapy są zawsze względne (nispî), to znaczy otrzymują te nazwy w odniesieniu do siebie nawzajem. Nasz dzisiejszy dzień, jeszcze dwadzieścia czy trzydzieści godzin temu, był nazywany „jutrem”. Gdy nadejdzie ranek, mówiąc o nim, powiemy „wczoraj”. Czas przeszły i przyszły nie różnią się od wczoraj i jutra. Każdy dzień, każda godzina, a nawet każda chwila (an) to osobny świat. Wszystkie zdarzenia, które mają miejsce we wszechświecie w danym momencie, tworzą inne obrazy w porównaniu z chwilą wcześniejszą i chwilą późniejszą.

A zatem w każdej chwili w tym świecie wystawiany jest nowy obraz (levha).

I właśnie czas odczytuje się w tych ułożonych po kolei obrazach, lub też te obrazy są tkane wewnątrz czasu. O czasie powiedziano już wiele. Niezależnie od jego natury prawda jest taka, że czas, jako pojęcie związane z ruchem, przemijaniem, pojawianiem się i znikaniem bytów, nie może dotyczyć Pana i Stwórcy (Hâlık) wszystkich światów.

On zna wszystkie byty, stworzone i te, które zostaną stworzone, dzięki swojej odwiecznej wiedzy (ezelî ilim).

Jakże pięknie powiedziano w Świętym Wersecie:

„Czyż nie będzie wiedział Ten, który stworzył? On jest Przenikliwy (Lâtif), Wszechświadomy (Habir)!” (Sura Al-Mulk, 67:14)

Człowiek patrzący na książkę powinien pomyśleć, że każde słowo, każda linijka, każda litera w tej książce została napisana. Zatem istota, która je napisała, musi być kimś, kto nie jest z rodzaju pisma, kimś wolnym od podobieństwa do słowa czy litery!

Nasz świat, wszyscy ludzie, zwierzęta, rośliny nieustannie płyną w rzece czasu. Zmierzają ku śmierci, ku Dniu Zmartwychwstania. Istota, która wprawia tę rzekę w ruch, z pewnością jest transcendentna wobec czasu. Oznacza to, że nie jest nim związana ani ograniczona. I nikt z tych, którzy płyną w tej rzece, nie jest w stanie należycie pojąć bycia transcendentnym wobec czasu.

Przykład transcendencji wobec przestrzeni 

Bóg Wszechmogący (Cenab-ı Hakk) jest również transcendentny wobec przestrzeni. Przykładem może być słońce:

Słońce, za pośrednictwem swojego światła, ciepła i siedmiu barw, jest obecne we wszystkich lśniących rzeczach na świecie. Wszędzie jest widziane i obecne poprzez swoje atrybuty – światło, ciepło i siedem barw. Jednakże słońce, pod względem swojej masy i istoty (zât), nie znajduje się w żadnej z rzeczy, które oświetla. Oznacza to, że słońce jest obecne na świecie poprzez swoje atrybuty, ale pod względem swojej masy i istoty nie znajduje się wewnątrz żadnej z rzeczy na tym świecie.

Skoro Bóg obdarzył słońce taką właściwością, to Jego własne atrybuty i istota są z pewnością doskonałe w stopniu, którego nasz rozum nie jest w stanie pojąć.

Allah ogarnia wszystko swoimi atrybutami, czyli swoją mocą (kudret), wiedzą (ilim) i wolą (irade). Jednak pod względem swojej istoty (zât) nie znajduje się wewnątrz żadnej rzeczy.

Oznacza to, że Jego obecność wszędzie odnosi się do Jego atrybutów. Natomiast brak przebywania w jakimkolwiek miejscu odnosi się do Jego istoty. Ponieważ to On jest Tym, który stworzył przestrzeń, i nie potrzebuje jej.

W Świętym Koranie wymieniono setki dowodów na istnienie i jedność Allaha. Na przykład:

„Czyż oni nie patrzą na wielbłądy, jak one zostały stworzone? I na niebo, jak ono zostało wzniesione? I na góry, jak one zostały umocnione? I na ziemię, jak ona została rozpostarta?” (Sura Al-Ghaszija, 88:17–20).

Ten werset wzywa człowieka do uważnego przyjrzenia się istotom, które ma przed oczami, aby poprzez nie poznał i odnalazł ich Stwórcę, Allaha. W niektórych wersetach stwierdza się, że dla tych, którzy widzą te istoty, zaprzeczenie istnieniu Allaha jest niemożliwe:

„Zaprawdę, w stworzeniu niebios i ziemi; w kolejnej zmianie nocy i dnia; w statku, który pływa po morzu z tym, co jest pożyteczne dla ludzi; w wodzie, którą Allah zsyła z nieba, ożywiając przez nią ziemię po jej śmierci, i rozprzestrzeniając na niej wszelkie istoty; w zmianie wiatrów i w chmurach, ujarzmionych między niebem a ziemią - są znaki dla ludzi, którzy się zastanawiają.” (Sura Al-Baqara, 2:164).

Inny werset wskazuje na podobne znaczenie:

„A jeśli ich zapytasz: «Kto stworzył niebiosa i ziemię i podporządkował słońce i księżyc?», oni z pewnością powiedzą: «Allah!»” (Sura Al-Ankabut, 29:61).

„A jeśli ich zapytasz: «Kto ich stworzył?», oni z pewnością powiedzą: «Allah!»” (Sura Az-Zukhruf, 43:87).

Skoro byty istnieją i są wykonane z kunsztem, to muszą mieć swojego stwórcę i mistrza. Wszechświat pod tym względem można porównać do niezwykle znaczącej księgi, pod innym względem do doskonałego i wspaniałego miasta, a jeszcze pod innym do cudownego dzieła sztuki. Tak jak księga ma swojego autora, tak i ta księga wszechświata ma swojego autora. Kto napisał księgę, ten sam napisał każdą jej literę. Kto stworzył wszechświat, ten sam stworzył wszystkie byty w księdze wszechświata, od atomu po planetę. Z tego powodu, do kogo należy wszechświat, do tego należą wszystkie byty w nim zawarte. Do kogo należy morze, do tego należy jego zawartość. Do kogo należy pole, do tego należą jego plony. Kto stworzył drzewo, do tego należą jego owoce. Jeśli wszechświat uznamy za drzewo, to człowiek, będący owocem tego drzewa, również jest jego dziełem. Kto bowiem nie potrafi stworzyć drzewa, nie potrafi też stworzyć jego owocu. Zatem, kto stworzył wszechświat, ten sam stworzył człowieka.

Allah, który stworzył ludzkie oko i dał mu zdolność widzenia, stworzył również Słońce. Gdyby bowiem nie było Słońca, oko nie mogłoby widzieć. Zatem ten sam Byt umieścił oko w ludzkiej twarzy i umieścił na niebie słońce, które jest okiem tej twarzy.

Tak jak igła ma swojego rzemieślnika, tak wszystkie byty we wszechświecie, z których każdy jest cudownym dziełem sztuki, z pewnością muszą mieć swojego artystę i mistrza.

Jeśli wszechświat porównamy do wspaniałego miasta, to tak jak każde miasto ma swojego zarządcę, tak i to miasto wszechświata, poruszające się w ładzie i porządku, utrzymywane w czystości i nadzorowane, musi mieć swojego zarządcę i władcę. A jest nim wyłącznie Allah.

Chociaż ludzki rozum i sumienie akceptują istnienie stwórcy, potwierdza to również nauka. Weźmy na przykład dowolną żywą istotę. Istnieją cztery możliwości jej powstania:

a) Musiały ją stworzyć przyczyny.

b) Istota ta powstała sama z siebie.

c) Mogła ją stworzyć natura (tabiat).

d) Albo też stworzył ją Ktoś, kto ma władzę nad wszystkim.

Nie ma innej drogi powstania bytu niż te cztery możliwości. To, że pierwsze trzy z nich są rozumowo i naukowo niemożliwe, a czwarta z konieczności wskazuje na istnienie Allaha, można wyjaśnić na przykładzie apteki:

„W aptece znajdują się setki słoików i butelek wypełnionych najróżniejszymi substancjami. Z tych leków ma powstać żywa mikstura. Ma z nich powstać życiodajny, cudowny lek. Przychodzimy i widzimy w tej aptece wiele egzemplarzy tej żywej mikstury i ożywczego eliksiru (tirjak). Badamy każdą z tych mikstur. Widzimy, że z każdego słoika pobrano określoną ilość substancji – jeden czy dwa gramy z tego, trzy czy cztery z tamtego, sześć czy siedem z innego itd., w różnych proporcjach. Gdyby z któregoś z nich pobrano o gram mniej lub więcej, mikstura nie byłaby żywa, nie wykazywałaby swoich właściwości. Badamy również ten ożywczy eliksir. Z każdego słoika pobrano substancję w niezwykle precyzyjnie określonych proporcjach, tak że gdyby zabrakło lub dodano choćby odrobinę, eliksir straciłby swoje właściwości. Chociaż słoików jest ponad pięćdziesiąt, z każdego pobrano różne ilości składników, jakby ważono je na osobnej wadze.

Czy istnieje jakakolwiek możliwość lub prawdopodobieństwo, że te różne ilości substancji, pobrane ze słoików, mogły powstać w wyniku dziwnego zbiegu okoliczności lub przewrócenia się słoików podczas burzy, tak że z każdego wylałaby się dokładnie ta potrzebna ilość, połączyła się i utworzyła tę miksturę? Czy istnieje coś bardziej absurdalnego, niemożliwego i fałszywego niż to twierdzenie?”

„Podobnie jak w tym przykładzie, każda żywa istota jest z pewnością żywą miksturą; każda roślina jest jak ożywczy eliksir, złożony z wielu różnorodnych składników, pobranych w niezwykle precyzyjnych proporcjach. Jeśli przypiszemy to przyczynom i pierwiastkom i powiemy, że „stworzyły to przyczyny”, będzie to sto razy bardziej absurdalne, niemożliwe i fałszywe niż powstanie mikstury w aptece w wyniku przewrócenia się słoików.”

(Nursi, B. Said. Lem’alar. Rnk Neşriyat. Stambuł, 2006, s. 202 i nast.)

Zastosujmy teraz ten przykład do człowieka, zwierzęcia lub rośliny. Materiałem budulcowym tych istot są komórki. Komórki te, łącząc się w niezwykle precyzyjnych proporcjach, tworzą różne tkanki, a organizacja tkanek tworzy organy, systemy i wreszcie żywy organizm. Komórki z kolei powstają z połączenia różnych pierwiastków w precyzyjnych układach. Nawet w najprostszej komórce znajdują się tysiące różnych cząsteczek, z których każda pełni inną funkcję. Podstawowe pierwiastki są wspólne dla wszystkich, ale ich różne ilości i układy tworzą różne komórki, a w końcu różne osobniki, a nawet różne gatunki. Na przykład, powstanie istot takich jak pszczoła czy mrówka z tych pozbawionych rozumu, świadomości, ślepych, głuchych i niewiedzących substancji, w wyniku samoistnego połączenia się w precyzyjnych proporcjach lub w wyniku działania przyczyn takich jak wiatr czy burza, jest niemożliwe, ponieważ te substancje i przyczyny same potrzebują stworzenia.

Leki przygotowane w aptece według precyzyjnych receptur wskazują na istnienie wyspecjalizowanego chemika i farmaceuty, który je przygotował. Dokładnie tak samo, stworzenie każdej żywej istoty wskazuje na istnienie wiedzącego, widzącego, świadomego i mądrego, cudownego stwórcy.

Dowiedzenie istnienia jest zawsze łatwiejsze niż dowiedzenie nieistnienia. Możemy udowodnić, że na świecie istnieje pewien gatunek jabłek, pokazując jedno jabłko. Natomiast ktoś, kto twierdzi, że one nie istnieją, musiałby przeszukać całą Ziemię, a nawet cały wszechświat, aby dopiero potem móc udowodnić ich nieistnienie. To trudność granicząca z niemożliwością. Możemy zatem powiedzieć, że nieistnienia nigdy nie da się udowodnić...

Dwóch świadków potwierdzających prawdę ma pierwszeństwo przed tysiącami tych, którzy jej zaprzeczają lub ją negują. Jeśli dwie osoby zgadzają się co do tej samej prawdy, zaprzeczenia tysięcy ludzi, patrzących na nią ze swoich wąskich, osobistych perspektyw, nie mają żadnej wartości.

Jeśli pałac ma 999 otwartych bram i tylko jedną zamkniętą, nikt nie może twierdzić, że do pałacu nie da się wejść. Jednak osoba negująca stale wskazuje na tę jedną zamkniętą bramę. W rzeczywistości ta brama jest zamknięta tylko dla świata duchowego tej osoby i jej podobnych, z powodu zasłony, która spoczęła na ich oczach. Dla wierzącego (mü'min) nie ma zamkniętych bram. Wystarczy, że nie zamyka oczu!... Zresztą 999 z nich jest otwartych dla każdego, i to na oścież... Oto kilka z tych bram i dowodów:

1. Dowód z Możliwości (Kontyngencji) – İmkân Delili

Wszechświat należy do kategorii bytów możliwych (mümkinat). Oznacza to, że jego istnienie i nieistnienie są jednakowo prawdopodobne. Mógłby istnieć, ale mógłby też nie istnieć. A istniejąc, mógłby przyjąć dowolną z nieskończonej liczby form. Oznacza to, że to, co nie istnieje, ma taką samą szansę na zaistnienie, jak to, co istnieje. Każdy byt możliwy jest zależny od przyczyny zewnętrznej. Zatem musi istnieć Ktoś, kto wybrał najpierw jego istnienie, a następnie jego konkretną formę i jakość, przedkładając je nad nieistnienie oraz wszystkie inne możliwe formy. Tym Kimś jest Allah (dżalla dżalaluhu – niech będzie wywyższony Jego majestat).

2. Dowód z Czasowego Powstania – Hudûs Delili

Wszechświat jest zmienny (mütegayyir), nieustannie się zmienia. Wszystko, co się zmienia, musiało powstać w czasie. Z tego względu materia nie może być odwieczna (ezeli). Zjawiska takie jak ciągłe dążenie materii ku nieistnieniu zgodnie z prawami termodynamiki, nieustanne rozszerzanie się wszechświata czy gwałtowne wypalanie się Słońca wskazują, że istnienie miało swój początek. Każdy byt, który powstał w czasie, ma swojego stwórcę; skutek bez przyczyny, rezultat bez powodu i dzieło sztuki bez artysty są niemożliwe. Łańcuch przyczyn nie może ciągnąć się w nieskończoność. Zatem ten nieustannie zmieniający się świat materialny, który nie jest odwieczny, lecz powstał w czasie i potrzebuje pierwszej przyczyny, również musi mieć swojego Sprawcę (muhdis). Tym Kimś jest Allah (dżalla dżalaluhu).

3. Dowód z Życia – Hayat Delili

Życie jest przejrzystą zagadką!... Jest zagadkowe, ponieważ nie da się go wyjaśnić za pomocą powierzchownych przyczyn, a jednocześnie przejrzyste, ponieważ jednoznacznie wskazuje na Moc Stwórczą. Tak, życie bezpośrednio wskazuje na swojego Stwórcę i Go ogłasza. Jest zjawiskiem magicznym, które swoją zagadkowością fascynuje naukowców, a swoją przejrzystością – prostych ludzi. Życie zdaje się mówić językiem swojego istnienia: „Tym, który mnie powołał do istnienia i stworzył, jest wyłącznie Allah (dżalla dżalaluhu)”.

4. Dowód z Ładu i Porządku – İntizâm Delili

Każdy byt istnieje w harmonii i spójności ze swoimi częściami, a cały wszechświat istnieje w harmonii i spójności z bytami, które go tworzą. Jest to niezbity dowód na istnienie ładu i porządku, który wskazuje na Organizatora (Nâzım). Tym Kimś może być tylko Allah (dżalla dżalaluhu).

5. Dowód z Kunsztu (Sztuki) – Sanat Delili

Od atomu po człowieka, od komórki po galaktyki – w całym wszechświecie widać subtelny i przyprawiający o zawrót głowy kunszt. Każde dzieło we wszechświecie:

• Posiada ogromną wartość artystyczną;

• Jest niezwykle cenne;

• Jest tworzone w bardzo krótkim czasie i z wielką łatwością;

• Występuje w ogromnej liczbie;

• Jest złożone i różnorodne;

• Jest ciągłe.

Z pozoru wydawałoby się, że w dziełach tworzonych szybko, łatwo, masowo i w złożony sposób nie powinno być kunsztu ani wartości. Jeśli jednak Stwórcą jest Allah (dżalla dżalaluhu), wszystko się zmienia, a przeciwieństwa się jednoczą!

6. Dowód z Mądrości i Celu – Hikmet Ve Gâye Delili

W każdym bycie można dostrzec właściwy mu cel, zamysł, korzyść i rezultat. W ani jednej drobinie nie obserwuje się niczego, co byłoby daremne (abes), bezcelowe, pozbawione sensu czy nosiło znamiona marnotrawstwa. Jednak ani w świecie materii, ani w świecie roślin i zwierząt, ani w rzeczach i zjawiskach nie ma świadomości ani rozumu, które mogłyby realizować ten łańcuch celów. Zatem jedyną racjonalną drogą jest przypisanie tego świadomego działania i tej mądrości i celowości we wszechświecie Allahowi (dżalla dżalaluhu).

7. Dowód ze Współczucia, Miłosierdzia i Zaopatrzenia – Şefkat-Merhamet Ve Rızık Delîli

Potrzeby wszystkich stworzeń, a zwłaszcza człowieka, są nieskończone, podczas gdy jego zdolność do ich zaspokojenia jest niemal żadna. Mimo to, potrzeby wszystkich potrzebujących są zaspokajane w sposób i z miejsc zupełnie nieoczekiwanych, dokładnie w takiej jakości i ilości, jakiej potrzebują. To, że pomoc jest zsyłana i że w pełni odpowiada ona potrzebom, jasno dowodzi, że na wszystkie te potrzeby odpowiada troskliwa (szefkat) dłoń, bliższa wszystkiemu niż cokolwiek innego. Ten systematyczny przejaw współczucia, miłosierdzia i zaopatrzenia (ryzk), działający w skali wszechświata i mający trwać wiecznie, opisuje i dowodzi istnienia Świętego Bytu (Zât-ı Akdes), który posiada te atrybuty i jest wolny od wszelkich niedoskonałości.

8. Dowód z Wzajemnej Pomocy – Yardımlaşma Delîli

Wszystkie stworzenia, od najbliższych sobie po najdalsze, spieszą sobie nawzajem z pomocą. Dwa odrębne gatunki i rodzaje, między którymi nie ma żadnego związku, w tej wzajemnej pomocy stają się jakby częściami jednej całości, uzupełniając się i dopełniając. Pomyślmy: bakterie, dżdżownice i ziemia, jednocząc siły wokół wspólnego celu, spieszą na pomoc roślinom, a ta pomoc nieustannie się powtarza. Te działania, podejmowane przez istoty pozbawione rozumu i świadomości, a które wprawiają rozum w zdumienie i zachwyt, odsłaniają przed naszymi oczami pełne mądrości działania Bytu Koniecznego (Vâcib-ül Vücud), który działa zza zasłony. Innymi słowy, cały wszechświat językiem wzajemnej pomocy mówi „Allah”...

9. Dowód z Czystości – Temizlik Delîli

Czystość i schludność (nezafet) panujące w całym wszechświecie, od człowieka po ziemię i od ziemi po głębie niebios, same w sobie stanowią dowód, który opowiada nam o Bycie (dżalla dżalaluhu) noszącym imię Al-Quddus (Al-Kuddus – Najświętszy, Nieskalanie Czysty).

Tak, bakterie, owady, mrówki i liczne ptaki drapieżne, które oczyszczają ziemię... wiatr, deszcz i śnieg... góry lodowe i ryby w morzach; atmosfera w naszej przestrzeni, czarne dziury na niebie; tlen oczyszczający naszą krew i duchowe powiewy (mânevî esintiler), które uwalniają nasze dusze od trosk – wszystko to przynosi wieść o imieniu Al-Quddus i wskazuje na Święty Byt (Zât-ı Mukaddes), który za tym imieniem stoi.

10. Dowód z Twarzy – Sîmâlar Delîli

Chociaż dowód ten można by odnieść do wszystkich stworzeń, dla unaocznienia problemu skupmy się wyłącznie na człowieku i jego obliczu (sîmâ), które jest jego najbardziej wyrazistą cechą odróżniającą go od innych:

Oblicze każdego człowieka, w najdrobniejszych szczegółach, absolutnie nie przypomina oblicza żadnego z miliardów ludzi, którzy żyli przed nim. Ta zasada dotyczy również tych, którzy przyjdą po nim. Narysowanie na tak małej przestrzeni miliardów obrazów, które z jednej strony są identyczne, a z drugiej różne, a następnie odróżnienie ich od miliardów innych możliwych obrazów i nadanie wszystkiemu jednej formy spośród nieskończonej liczby możliwości, jest z pewnością obwieszczeniem tak potężnym, że usłyszą je nawet najbardziej głuche uszy. Jest to dowód na istnienie Pana Prawdy (dżalla dżalaluhu), który zna każde stworzenie bez wyjątku i posiada moc oraz wiedzę, by nadać mu dowolny kształt. Tak, stworzenie rysów twarzy w sposób odróżniający je od innych i wyposażenie każdego oka w cechę absolutnie wyróżniającą je od innych oczu, każdemu, kto ma serce w piersi, nawet jeśli jego oczy nie widzą, wskazuje i przedstawia Byt (dżalla dżalaluhu), który to wszystko stworzył i wyposażył w nieskończoną mądrość.

11. Dowód z Boskiego Przewodnictwa (Instynktu) – Sevk-i İlâhî Delîli

Kaczątko potrafi pływać natychmiast po wykluciu się z jaja. Mrówki, wychodząc z kokonów, od razu zaczynają kopać korytarze. Pszczoła w bardzo krótkim czasie tworzy plaster miodu, będący cudem sztuki, a pająk tka sieć o subtelności haftu. Z tego wszystkiego rozumiemy, że te i podobne im istoty działają w oparciu o wiedzę przekazaną im w „innym świecie” oraz dzięki wrodzonym zdolnościom. Tymczasem człowiek, mimo że jest stworzeniem o najdoskonalszym potencjale, wszystkiego musi uczyć się na tym świecie. Oznacza to, że to nie one same dały sobie te cechy, lecz jest to dar od Bytu, który wszystko, co czyni, czyni z mądrością...

Młode węgorze, których rodzice składają ikrę tysiące kilometrów dalej, zaraz po wykluciu wyruszają w drogę i odnajdują swoje matki, jakby je tam osobiście umieszczono. Jak inaczej można to wyjaśnić, jeśli nie Boskim Przewodnictwem (Sawk Ilahi)? Te niezwykłe zjawiska, które obserwujemy u zwierząt, można racjonalnie i logicznie wyjaśnić jedynie jako dar od Allaha (dżalla dżalaluhu). Każda inna interpretacja pozostaje jedynie sofizmatem (safsata).

12. Dowód z Duszy i Sumienia – Rûh Ve Vicdân Delîli

Sposób, w jaki nasza dusza (ruh), której istnienia nikt nie kwestionuje, chociaż nie znamy jej natury (mahiyet), oraz jej funkcje rządzą naszym ciałem, jest również jednym z dowodów wskazujących na Prawdziwego Pana. Substancją reprezentującą na tym świecie „Świat Rozkazu” ('Alam al-Amr) jest dusza, która przybyła na ten świat jedynie w celu postępu i doskonalenia (terakkî ve tekâmül). Ponieważ wpływ mądrości na rezultat wykracza poza ramy naszego tematu, ograniczymy się tu do wskazania punktu, na który ona wskazuje. Tak, fakt, że dusza, która pod względem natury nie ma żadnego związku ze światem materialnym, została tu zesłana ze swojego własnego świata, poddana procesowi dojrzewania, a wszystko to odbywa się według określonego programu, jest bez wątpienia jednym z najważniejszych dowodów ogłaszających istnienie Prawdziwego Pana.

Z drugiej strony, wewnętrzne przeczucia (iç sezişler) u człowieka, jego zwroty ku Panu bez żadnej widocznej przyczyny zewnętrznej, a także powtarzanie się tych zjawisk w milionach przypadków, jest jawnym dowodem na to, że sumienie (łidżdan), które jest wrodzone człowiekowi i stanowi jeden z najważniejszych środków do odnalezienia Prawdy, jest zakochane w swoim Stwórcy do stopnia uwielbienia (perestiş) i jest z Nim w stałym kontakcie całą swoją istotą. Czyż to nie sumienie jest jednym z niezawodnych świadków „Zgromadzenia Alast” (Elest Bezmi – pierwotnego przymierza, w którym dusze uznały panowanie Boga)? Właśnie sumienie, z konieczności i obowiązku dochowania wierności temu świadectwu, mówi „Allah”...

13. Dowód z Wrodzonej Natury (Fitra) i Historii – Fıtrat Ve Tarih Delîli

Istnienie w każdym człowieku miłości do dobra i piękna oraz z drugiej strony nienawiści do zła i brzydoty jest tak oczywiste, że nikt nawet nie pomyślałby o jej negowaniu. Oznacza to, że te uczucia, ze względu na swoją strukturę, która skłania do moralnego postępowania i dobrych uczynków, a jednocześnie budzą odrazę i zniechęcają do niemoralności i złych zachowań, wskazują, że Ten, kto dał człowiekowi te uczucia, jest tym samym Bytem, który jest właścicielem systemu nakazującego dobro i piękno, a zakazującego zła i brzydoty. A tym Bytem jest bez wątpienia Allah (dżalla dżalaluhu).

Historia religii świadczy o tym, że ludzkość w żadnej epoce nie żyła bez religii. Nawet jeśli były to religie fałszywe (batıl), a nawet śmieszne, to niemal w każdym okresie ludzkość w coś wierzyła i podążała za jakimś systemem duchowym. Ponadto, wiara jest koniecznością, ponieważ jest zakorzeniona we wrodzonej naturze człowieka (fitra). Byt, który umieścił tę potrzebę w naturze ludzkiej, i Byt, który nakazał nam wierzyć, to ten sam Byt. A jest nim Allah (dżalla dżalaluhu).

14. Dowód z Uczuć – Duygular Delîli

Człowiek został wyposażony w tysiące uczuć. Każde uczucie niesie ze sobą przesłanie ze świata pozamaterialnego. Jednak w człowieku istnieje jeszcze jedno uczucie, które bezpośrednio prowadzi do poznania Pana Prawdy. Jest to istniejące w człowieku poczucie wieczności i nieskończoności (ebed ve sonsuzluk duygusu). Z powodu tego uczucia człowiek zawsze trudzi się dla wieczności i dąży do niej. Nic, co jest skończone, nie jest w stanie go w pełni zaspokoić. To uczucie nie mogło zostać mu dane pod wpływem innego skończonego bytu. Żadna ze skończonych przyczyn nie jest w stanie ofiarować tego kielicha nieskończoności. Jednak jego istnienie jest faktem, którego nie da się zaprzeczyć. Zatem to uczucie zostało nam dane przez Byt, który nas z tym uczuciem stworzył. I to On również da nam życie wieczne.

15. Dowód ze Zgody (Konsensusu) – İttifak Delîli

Gdyby dziesięciu kłamców, jeden po drugim, przyszło i powiedziało nam, że nasz dom płonie, uwierzylibyśmy im, mimo że nigdy w życiu nie słyszeliśmy, by mówili prawdę, mówiąc „jest to prawdopodobne”. Dzieje się tak, ponieważ mamy do czynienia ze zjawiskiem zgody (ittifak). Tymczasem zgoda, o której mówimy, to zgoda, która zaistniała między tysiącami Proroków, setkami tysięcy świętych (ewlija) i milionami wierzących. Najważniejszym punktem, co do którego ci ludzie, żyjący w różnych czasach i miejscach, doszli do zgody, jest prawda, że „Allah istnieje”. Skoro przywiązuje się wagę do zgody dziesięciu kłamców w kwestii kłamstwa, jak można nazwać człowiekiem i uznać za rozumnego kogoś, kto nie wierzy w tak wielką zgodę milionów Proroków i świętych, o których nigdy nie słyszano, by choć raz w życiu skłamali?

16. Dowód z Koranu – Kur'ân Delîli

Wszystkie dowody potwierdzające, że Święty Koran jest Słowem Bożym (Kalamullah), są jednocześnie dowodami (burhan) na istnienie Prawdziwego Pana. Istnieją setki dowodów na to, że Koran jest Słowem Bożym, a zostały one szczegółowo opisane w źródłach islamskich poświęconych temu tematowi. Ograniczymy się tu do odesłania do tych dzieł w kwestii dowodowej. Tak, wszystkie te dowody, swoimi własnymi językami, mówią: „Allah istnieje”.

17. Dowód z Proroków – Peygamberler Delîli

Wszystkie dowody potwierdzające proroctwo Proroków, a zwłaszcza Pana Dwóch Światów, Władcy Proroków (sallallahu alejhi ła sallam), również należy zaliczyć do dowodów opisujących Pana Prawdy. Celem istnienia Proroków jest bowiem głoszenie Tauhidu (monoteizmu), czyli istnienia i jedności Allaha. Zatem wszystkie dowody potwierdzające proroctwo każdego proroka są jednocześnie dowodami na istnienie Prawdziwego Pana. Jednakże, ponieważ przedstawienie dowodów na ich proroctwo wykracza poza ramy obecnego tematu, nie będziemy się nad nimi szczegółowo zatrzymywać. Na razie stwierdzimy tylko, że wszystkie dowody wskazujące, że dany prorok jest prawdziwym prorokiem, z taką samą, a nawet większą siłą, mówią: „Allah istnieje i jest Jeden”.

Logiczne Dowody na Istnienie Allaha

1. Jeśli jeden wagon ciągnie drugi, kto ciągnie ten pierwszy? Czyż wszechświat nie musi zatem mieć swojego stwórcy i powołującego do istnienia?

2. Skoro nawet jedna litera nie może istnieć bez pisarza, jak możemy myśleć, że człowiek i wszechświat nie mają swojego właściciela? Ponadto, mistrz, który coś tworzy, nie jest tego samego rodzaju co jego dzieło. Na przykład zegarmistrz nie jest zegarkiem, a pisarz nie jest literą. Zatem Ten, który stworzył nas i wszechświat, również nie może być tego samego rodzaju co my i wszechświat.

3. Czy zaprzeczenie istnieniu Allaha przyniesie nam ulgę? Wręcz przeciwnie, takie podejście pogrąży nas w pustce. Dlaczego, po co, jak, dla kogo będziesz żyć? Jakie będzie twoje życie po śmierci? Jeśli nie ma innego życia, gdzie znajdziemy zaspokojenie danego nam poczucia wieczności i pragnienia wiecznego życia? W takim razie, dlaczego otrzymaliśmy takie uczucia?

Co nauki przyrodnicze mówią o Allahu?

Islam nigdy, w żadnej kwestii, nie był sprzeczny z nauką (fen), wręcz przeciwnie, zachęcał do niej. Źródła religijne są pełne pięknych tego przykładów. Allah ma dwie księgi: jedna to Święty Koran, który pochodzi z atrybutu Mowy (Kalam), a druga to wszechświat, który jest dziełem atrybutu Mocy (Kudrat).

Naukowcy, niezależnie od tego, czy wierzą w religię, czy nie, czytają księgę wszechświata i interpretują dzieła Stwórcy. Są jak pracownicy fabryki, którzy pracują, nie znając jej właściciela! Każda nauka przyrodnicza, swoim własnym językiem, nieustannie mówi o Allahu. Na przykład botanika opisuje nam cechy drzewa. Pokazuje, jak drzewo pobiera składniki odżywcze z gleby, jak transportuje je do liści, jak powstają owoce i jak przebiega wzrost. W ten sposób ukazuje nam doskonałą maszynę złożoną z komórek, z korzeniem, pniem, gałęziami, liśćmi, kwiatami i owocami. Co więcej, jest ona żywa.

Zastanówmy się teraz uczciwie: jak pozbawiona rozumu, świadomości, wiedzy, woli i mocy prosta ziemia mogłaby stworzyć tę cudowną maszynę? Skoro jest faktem, że botanicy nawet w ogromnych laboratoriach nie potrafią stworzyć jednego liścia, jak drzewo, czyli innymi słowy kawałek drewna, mogłoby tworzyć te cudowne kwiaty i owoce? Czyż każde drzewo ze swoim cudownym stworzeniem nie dowodzi istnienia Bytu o nieskończonych imionach i atrybutach?

Podobnie zoologia otworzyła przed naszymi umysłami drzwi do wewnętrznego świata zwierząt. Zrozumieliśmy, że każde zwierzę jest cudowną fabryką. Jadowita pszczoła produkuje miód. Beznogi owad tka jedwab, niema owca produkuje mleko. Nauka pokazała, że wytworzenie z prostej słomy i wody tak wyrafinowanego pokarmu jak mleko nie jest dziełem pozbawionej rozumu owcy. Owca, pszczoła, jedwabnik i podobne im zwierzęta są jedynie narzędziami, jak pędzel malarza, pióro pisarza czy młotek stolarza. Sprawcą (fail) aktu stworzenia jest bez wątpienia Pan nasz, który jest również mistrzem tego wszechświata.

Patrząc przez okno astronomii, zobaczyliśmy stan Ziemi w kosmosie. To gigantyczny samolot, lecący wokół Słońca z prędkością pocisku. Bez skrzydeł, bez silnika, bez pilota, bezgłośny i niewyobrażalnie wielki. Pasażerowie na jego pokładzie podróżują w pełnym komforcie. Większość z nich nawet nie zdaje sobie sprawy, że leci. Jednocześnie Ziemia obraca się wokół własnej osi. Noce, dnie i pory roku są produktem tych dwóch obrotów. Zbliżenie się do Słońca grozi niebezpieczeństwem, oddalenie się również. Wokół Słońca krąży nie tylko Ziemia, ale i inne planety. Zderzenie z jedną z nich nie byłoby niczym trudnym. Jednak żadne zakłócenie nie ma miejsca, wszystko przebiega sprawnie. Ten porządek nie został naruszony od milionów lat.

Czyż każdy, kto studiuje astronomię, nie powinien się zastanowić i zadać sobie następujących pytań: Kto ustanowił tę delikatną równowagę? Kto uczynił Ziemię zdatną do życia? Skoro jest faktem, że nawet samoloty z pilotami czasem się zderzają, jaka wiedza i moc sprawia, że te gigantyczne ciała obracają się i krążą bez kolizji?

A wśród stworzeń jest jedno, które samo w sobie jest cudem. Nazywa się człowiekiem. Myśli, wyobraża sobie, bada, rozumie, kocha, lituje się, nienawidzi... Został wyposażony w tysiące zdolności. Co ważniejsze, jest świadomy własnego istnienia. Wszechświat rozświetla się dzięki jego percepcji. Pomijając jego duchowe wyposażenie, takie jak dusza, serce, rozum i wyobraźnia, również jego struktura materialna jest arcydziełem sztuki. Najpiękniejsze oczy, najsprawniejsze dłonie, najdelikatniejsze włosy, najsłodszy język, najbardziej harmonijna postawa, najodpowiedniejszy wzrost – nie ma co przedłużać, wszystko co najlepsze zostało mu dane.

Dzięki medycynie (tıp ilmi) zrozumiano, że wnętrze jego ciała jest równie cudowne, jak jego zewnętrzna postać. Serce pompujące tony krwi, żołądek z łatwością trawiący pokarm, płuca będące maszyną do oczyszczania krwi, kilometry naczyń krwionośnych i niezliczone inne elementy czynią go prawdziwym arcydziełem. Jeśli rzeźba wskazuje na rzeźbiarza, czy to możliwe, aby ludzkie ciało, którego doskonałość poznajemy dzięki medycynie, nie wskazywało na swojego Mistrza?

Zatem, nawet jeśli ci, którzy zajmują się naukami przyrodniczymi (fen ilimleri), nie przypisują źródła tych nauk Stwórcy, każda z tych nauk, swoim własnym językiem, mówi o Allahu. Dlatego należy słuchać tych nauk.

Każdy wierzący pragnie poznać Allaha i zrozumieć Go w możliwie najdoskonalszy sposób. Poznanie Wszechmogącego Boga (Cenâb-ı Hakk) jest jednak możliwe wyłącznie poprzez Jego imiona i atrybuty. Istota (Esencja – Zât) Allaha pozostaje poza zasięgiem ludzkiego rozumu, gdyż żaden umysł nie został stworzony ze zdolnością do jej pojęcia. Dlatego Wysłannik Allaha, Prorok Muhammad (s.a.v. — sallallāhu ‘alayhi wa sallam — Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim), powiedział:

„Rozmyślajcie o stworzeniach Allaha, lecz nie rozmyślajcie o Jego Istocie (Zât). (Bayhaqi, I, 136; Ajluni, I, 311.)

وَلِلّٰهِ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى فَادْعُوهُ بِهَاۖ 
„Do Boga należą imiona najpiękniejsze: wzywajcie Go nimi” (Przegrody (Al-A’raf), 180).

 

Wysłannik Allaha (niech pokój i błogosławieństwo Allaha będą z nim) powiedział:

„Zaprawdę, Allah ma dziewięćdziesiąt dziewięć imion. Kto je wyliczy, wejdzie do Raju”.

(Sahih al-Buchari, Kitāb at-Tawḥīd, 12).

Rozmyślanie i kontemplacja nad przejawami (tadżalli) imion i atrybutów Allaha widocznych w stworzeniach stanowią ważny akt czci (ibāda) i są do tego wyraźnie zachęcane. Należy jednak pamiętać, że imiona i atrybuty Allaha są nieskończone, dlatego ich pełne i całkowite objęcie przez ludzki rozum jest niemożliwe.

Dla przykładu rozważmy atrybut wiedzy (‘Ilm) Allaha. Wszechmogący mówi o nim w Koranie:

„Gdyby wszystkie drzewa na ziemi były piórami i gdyby morze, któremu pomogłoby jeszcze siedem mórz, było atramentem, to i wówczas nie wyczerpałyby się słowa Boga. Zaprawdę, Bóg jest Potężny, Mądry!” ( Sura Lokman (Lukman), 27)

Nawet pomijając fakt, że wszystkie drzewa na ziemi musiałyby stać się piórami, aby zapisać Jego wiedzę, wystarczy spojrzeć jedynie na morza, by uświadomić sobie ogrom tej prawdy. Trzy czwarte powierzchni Ziemi pokrywają morza i oceany, wśród których znajdują się głębiny sięgające jedenastu tysięcy metrów. Gdyby całe te morza stały się atramentem, a do nich dodano jeszcze siedem kolejnych, wiedza Allaha i tak nie zostałaby wyczerpana przez zapisanie.

Znaczenie tego wersetu można lepiej zrozumieć poprzez następujący przykład. Gdybyśmy chcieli zapisać wiedzę osoby o przeciętnej inteligencji, być może wystarczyłaby do tego niewielka ilość atramentu — szklanka lub dzbanek. Przyjmijmy natomiast, że osoba ta posiada wyjątkowo szeroką wiedzę. Nawet wówczas do jej zapisania wystarczyłby ograniczony zasób, na przykład kocioł o pojemności stu litrów atramentu.

Pełne poznanie wiedzy Allaha wymagałoby objęcia jej granic. Jednakże tak jak niemożliwe jest objęcie wszystkich oceanów za pomocą dzbanka czy nawet dużego kotła, tak samo niemożliwe jest objęcie wiedzy Allaha — nawet gdyby ilość „atramentu” była wielokrotnie większa niż objętość wszystkich mórz.

Z tego wynika, że granice wiedzy Allaha są niepoznawalne. Ogrom tej wiedzy w sposób absolutny przewyższa możliwości ludzkiego pojmowania. Człowiek, dzięki swojej ograniczonej wiedzy, jest jednak w stanie zrozumieć istnienie oraz nieskończoność Boskiej wiedzy. I właśnie ta świadomość — że wiedzy Allaha nie można w pełni pojąć — sama w sobie stanowi pewien rodzaj wiedzy.

Tak jak nieskończona jest Jego wiedza, tak samo nieskończone są Jego inne atrybuty: moc, widzenie, słyszenie, wola, życie oraz mowa. Skoro człowiek nie jest w stanie objąć nawet jednego atrybutu — wiedzy — Stwórcy, którego wszystkie atrybuty są nieskończone, to poznanie Istoty Tego, który posiada te atrybuty, jest tym bardziej niemożliwe.

„Powiedz: „Wzywajcie Boga albo wzywajcie Miłosiernego, ale jakimkolwiek imieniem Go wzywacie, do Niego należą imiona najpiękniejsze!”. Nie podnoś głosu podczas swej modlitwy, ale i nie mów nazbyt cicho. Poszukaj drogi pośredniej.” (Podróż nocna (Al-Isra), 110).

Ponadto Allah nie ma sobie równego ani podobnego. Nie należy do tego samego rodzaju co byty stworzone we wszechświecie, dlatego nie może być z niczym porównywany. Z tej właśnie głębokiej prawdy wynika zakaz Wysłannika Allaha (s.a.v.) dotyczący rozmyślania nad Istotą Allaha.

Wszechmogący Bóg (Cenâb-ı Hakk) posiada niezliczone imiona i atrybuty. Allah pozwala człowiekowi doświadczać i rozpoznawać te imiona poprzez jego własną egzystencję. Podobnie jak ciemność nocy uwidacznia światło, tak również człowiek – poprzez swoją słabość i bezradność, ubóstwo i potrzeby, niedoskonałość i braki – ukazuje oraz ogłasza moc, potęgę, bogactwo i miłosierdzie Wszechpotężnego i Majestatycznego (Kadir-i Zü’l-Dżalâl). W ten sposób człowiek staje się zwierciadłem (ayinadârlık) dla wielu imion i atrybutów Allaha.

Poprzez samo swoje stworzenie człowiek ukazuje imiona Allaha takie jak Sâni‘ (Artysta) oraz Hâlık (Stwórca). Dzięki temu, że został stworzony w najpiękniejszej postaci, objawiają się w nim imiona Rahmân (Miłosierny) i Rahîm (Litościwy). Z kolei poprzez fakt, że jest wychowywany i prowadzony w najdoskonalszy sposób, odzwierciedla imiona Kerîm (Szczodry, Szlachetny) oraz Latîf (Subtelny, Delikatny). W ten sposób człowiek – wraz ze wszystkimi swoimi organami i zmysłami, zdolnościami i uczuciami – staje się zwierciadłem różnorodnych przejawów Boskich imion Wszechmogącego Boga.

Dzięki ograniczonym darom, które zostały mu dane – takim jak cząstkowa wiedza, siła, wzrok, słuch, zdolność posiadania i zarządzania – człowiek staje się lustrem dla nieskończonej wiedzy, mocy, widzenia, słyszenia i panowania Władcy wszechświata. Poprzez te dary człowiek pojmuje i obwieszcza Boskie atrybuty. Może powiedzieć na przykład: „Tak jak ja zbudowałem ten dom, wiem, jak go zbudować, widzę go, posiadam i nim zarządzam, tak również ten ogromny pałac wszechświata ma swojego Mistrza. Ten Mistrz go zna, widzi, stwarza i nim rządzi”.

Boskie atrybuty (İlâhî sıfatlar) dzielą się na dwie grupy: esencjalne (zatî) i substantywne (sübutî).

Atrybuty Esencjalne (Zatî sıfatlar):

1. Vücûd (Łudżud) – Byt, Istnienie

2. Kıdem (Qidam) – Przedwieczność (brak początku)

3. Beka (Baqa’) – Wieczność (brak końca)

4. Vahdaniyyet (Al-Łahdanijja) – Jedyność (brak wspólnika)

5. Kıyam binefsihî (Qijam bi-nafsihi) – Samoistność (istnienie samo z siebie, bez potrzeby wsparcia)

6. Muhalefetün-lil-havâdis (Muchalafa lil-haładis) – Odmienność od stworzeń (niepodobieństwo do bytów stworzonych pod względem istoty i atrybutów)

Atrybuty esencjalne Allaha są przynależne wyłącznie Jemu i nie są w żaden sposób współdzielone z żadnym innym bytem. Na przykład atrybut przedwieczności (kıdem), czyli brak początku (ezeli), nie może dotyczyć żadnego innego bytu poza Allahem. Atrybuty esencjalne nie mają związku z innymi bytami.

Vücûd (Łudżud) – Byt, Istnienie

Ten atrybut oznacza, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) istnieje. Istnienie Allaha Najwyższego nie jest zależne od żadnego innego bytu, lecz wynika z Jego własnej istoty (zât). Oznacza to, że Jego istnienie jest samoistne i jest koniecznym atrybutem Jego istoty. Z tego powodu Bóg Najwyższy (Hak Teâlâ) został nazwany Vâcibü'l-Vücûd (Ładżib al-Łudżud – Byt Konieczny; Ten, którego istnienie jest koniecznością). Niektórzy teologowie scholastyczni (Kelâm âlimleri) nazwali atrybut Vücûd mianem sıfat-ı nefsiyye (sifat an-nafsijja – atrybutem istoty samej w sobie).

Przeciwieństwo Vücûd, czyli adem (nieistnienie, niebyt), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Twierdzenie, że Allah nie istnieje, wymagałoby zaprzeczenia istnieniu wszechświata i wszystkich bytów w nim zawartych, ponieważ to On jest Tym, który wszystko stwarza i powołuje do istnienia.

Kıdem (Qidam) – Przedwieczność

Kıdem oznacza, że istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma początku. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Przedwieczny (kadîm) i Odwieczny (ezelî). Oznacza to, że nie jest tak, iż pierwotnie nie istniał, a dopiero potem powstał.

Niezależnie od tego, jak daleko cofniemy się w przeszłość, nie można sobie wyobrazić chwili ani czasu, w którym Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) by nie istniał. W rzeczywistości to On jest Tym, który stworzył czas i przestrzeń. Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest Istotą Majestatyczną (Zât-ı Zülcelâl), wolną od ograniczeń czasu i przestrzeni, odwieczną i przedwieczną.

Przeciwieństwo Kıdem, czyli hudûs (hudus – powstanie w czasie, bycie stworzonym w określonym momencie), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Beka (Baqa’) – Wieczność, Trwanie Wieczne

Beka oznacza, że istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma końca; że On istnieje wiecznie.

Tak jak istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) nie ma początku, tak samo nie ma końca ani kresu. On jest zarówno Przedwieczny (kadîm) i Odwieczny (ezelî), jak i Wieczny (bâki) i Trwający na Zawsze (ebedî). Istotnie, dla bytu, którego przedwieczność jest ustalona, wieczność również staje się koniecznością.

Przeciwieństwo Beka, czyli fena (fana’ – przemijanie, posiadanie końca), jest w odniesieniu do Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) niemożliwe (muhal).

Muhalefetün lil-havâdis (Muchalafa lil-haładis) – Odmienność od Stworzeń

Oznacza to, że Allah nie jest podobny do bytów, które powstały później.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) ani w swojej istocie (zât), ani w swoich atrybutach (sıfatlar) nie jest podobny do bytów, które sam stworzył.

Cokolwiek byśmy o Allahu nie pomyśleli, On jest inny niż wszystko, co przychodzi nam na myśl i co sobie wyobrażamy. Ponieważ wszystko, co przychodzi na myśl, jest hâdis (hadis – stworzone, powołane do bytu z niebytu). Natomiast Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest boską i uświęconą istotą, której istnienie jest konieczne (vücûdu vâcib), która jest przedwieczna (kadîm) i wieczna (bâkî), niezależna od czegokolwiek (müstağnî), wolna od wszelkich braków i posiadająca wszystkie atrybuty doskonałości.

Nie ma wątpliwości, że tak wzniosła Istota nie jest podobna do bytów, które pierwotnie nie istniały, a potem powstały, by ostatecznie ponownie przeminąć.

Jak zresztą Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hak) sam opisał swoją istotę w Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm):

„Nie ma nic podobnego do Niego! A On jest Słyszący, Widzący” (Sura Asz-Szura, 42:11).

Nasz Prorok (asm – aleyhissalatu wassalam – pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim), potwierdzając to znaczenie, powiedział:

„Cokolwiek przychodzi ci na myśl, Allah Najwyższy jest od tego odmienny”.

Kıyam Bi-nefsihî (Qijam bi-nafsihi) – Samoistność

Oznacza to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) istnieje sam przez siebie, nie potrzebując żadnego innego bytu ani żadnej przestrzeni.

Wszystkie byty (mevcudat) powstały później. Z tego powodu potrzebują Stwórcy oraz przestrzeni. W przeciwieństwie do nich istnienie Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ), Stwórcy wszystkiego, wynika z Jego własnej istoty, a Jego byt nie potrzebuje absolutnie niczego.

Gdyby Allah również potrzebował innego bytu, aby móc istnieć, sam byłby stworzeniem (mahlûk) i nie byłby Stwórcą (Hâlik) oraz początkiem wszystkiego.

Tymczasem to On jest Stwórcą i Twórcą wszystkiego. Wszystko poza Nim jest stworzeniem. A Stwórca nigdy nie potrzebuje swojego stworzenia.

Vahdaniyet (Al-Łahdanijja) – Jedyność

Vahdaniyet oznacza, że Allah jest jeden.

Vahdaniyet jest najważniejszym z atrybutów doskonałości Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ). Atrybut ten wyraża bowiem, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) jest jeden w swojej istocie (zât), w swoich atrybutach (sıfatlar) i w swoich czynach (fiiller); oraz że w swoim panowaniu i działaniu nie ma żadnego wspólnika.

Przeciwieństwa tego atrybutu, czyli wielość (taaddüd) i posiadanie wspólnika (teşerrük), są w odniesieniu do Allaha niemożliwe (muhal).

W religii islamu, a nawet we wszystkich prawdziwych religiach (hak dinler), doktryna Tevhid (Tevhid / Tałhid), czyli wiara w jedność Allaha, stanowi fundament zasad wiary i wszystkich przekonań religijnych. Jeśli w sercu nie ma wiary w jedność Boga, żadne inne przekonanie ani żaden czyn nie są przyjęte przez Allaha. Z tego powodu islam w pierwszej kolejności przedstawił ludzkości wiarę w Tevhid i wezwał wszystkich ludzi do uznania jedności Allaha oraz do oczyszczenia Go z przypisywania Mu wspólników (şerîk) i podobnych (nazîr). Jest to również najważniejszy punkt, który odróżnia prawdziwe religie od fałszywych (bâtıl dinler). Fałszywe religie również akceptują istnienie Allaha, lecz błądzą w kwestii Boskich atrybutów, zwłaszcza atrybutu jedyności (vahdaniyet), przypisując Mu istoty podobne i wspólników.

Z tego względu po przyjęciu istnienia Allaha najważniejszą prawdą staje się wiara w Jego jedność (Tevhid). Bez wiary w Tevhid wiara w Allaha traci swoje znaczenie i wartość.

Niektóre z wersetów w Koranie, które podkreślają jedność Allaha i wiarę w Tevhid, to:

„Powiedz: On - Allah - jest Jeden” (Sura Al-Ichlas, 112:1).

„Czy jest jakiś stwórca, poza Allahem?” (Sura Fatir, 35:3).

„Nie ma z Nim żadnego innego boga! Bo wówczas każdy bóg zabrałby to, co stworzył i jeden z nich wyniósłby się ponad drugiego.” (Sura Al-Mu’minun, 23:91).

„Gdyby na nich (na niebie i ziemi) byli bogowie, poza Allahem, to one uległyby zniszczeniu.” (Sura Al-Anbija, 21:22).

Atrybuty Substantywne (Sübutî sıfatlar):

1. Hayat (Hajat) – to, że Allah jest żywy

2. İlim (Ilm) – to, że Allah wie wszystko odwiecznie

3. İrade (Irada) – to, że Allah jest wolny i niezależny we wszystkim, co chce uczynić

4. Kudret (Qudra) – to, że Allah ma moc nad wszystkim

5. Sem (Sam’) – Słuch; Allah wszystko słyszy

6. Basar (Basar) – Wzrok; Allah wszystko widzi

7. Kelâm (Kalam) – Mowa; Allah mówi bez potrzeby organów czy dźwięku

8. Tekvin (Takłin) – Stwarzanie, powoływanie do bytu; Allah stwarza z niczego.

Atrybuty substantywne Allaha w przeciwieństwie do Jego atrybutów esencjalnych nie są całkowicie odrębne od innych bytów i nie wykraczają w pełni poza świat widzialny (şahadet alemi). Na przykład atrybut Życia (Hayat), choć jego istota i natura są zupełnie inne, występuje również u ludzi. Podobnie jak Allah posiada wolę (irade), tak i człowiek ją posiada. Oczywiście, między tymi dwiema wolami istnieje różnica. Wola Allaha jest nieskończona i absolutna, podczas gdy wola człowieka jest ograniczona i uwarunkowana. Wola ludzka powstała w wyniku woli Allaha. Wszystkie pozostałe atrybuty substantywne w podobny sposób mają cechy wspólne z aniołami, dżinnami i ludźmi.

Hayât (Hajat) – Życie

Oznacza to, że Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) posiada życie, jest opisany atrybutem życia.

Ten atrybut, który jest konieczny w odniesieniu do Boga Wszechmogącego, nie jest tymczasowym i materialnym życiem, obserwowanym u stworzeń i wynikającym z połączenia materii z duchem, lecz jest odwieczny (ezelî) i wieczny (ebedî). Jest to prawdziwe życie, które jest źródłem wszelkiego innego życia.

Atrybut życia jest ściśle powiązany z innymi atrybutami doskonałości, takimi jak Wiedza (İlim), Wola (İrâde) i Moc (Kudret). Jest konieczne, aby istota posiadająca te atrybuty posiadała również życie. Nie można sobie bowiem wyobrazić, by martwy byt posiadał takie doskonałości jak wiedza, wola czy moc.

Dlatego też atrybut życia bywa definiowany jako odwieczny atrybut, który umożliwia Bogu Wszechmogącemu posiadanie takich atrybutów jak wiedza, wola i moc.

Przeciwieństwo atrybutu życia, czyli memât (mamat – bycie martwym), jest w odniesieniu do Allaha niemożliwe (muhal).

İlim (Ilm) – Wiedza

Oznacza to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) wie wszystko, a Jego wiedza wszystko obejmuje.

Najświętsza Istota (Zât-ı Akdes), która stworzyła ten wszechświat w najpiękniejszy sposób i w najdoskonalszym porządku, i która nim zarządza, musi znać stworzony przez siebie byt w najdrobniejszych szczegółach. Jak bowiem można stworzyć coś, czego istota, pożytek, potrzeba i mądrość nie są znane? Zatem, aby stwórca mógł coś stworzyć, warunkiem jest, by najpierw posiadał wiedzę, a następnie stwarzał zgodnie z wymogami tej wiedzy. Ponadto, nagradzanie tych, którzy posiadają wiarę (îman) i czynią dobre uczynki (sâlih amel), oraz karanie buntowników i tych, którzy kroczą złą drogą, jest możliwe tylko poprzez znajomość ich uczynków w najdrobniejszych detalach.

Przeciwieństwami wiedzy są cehil (dżahl – ignorancja), gaflet (ghafla – nieuwaga, zapomnienie) i unutkanlık (unutkanlyk – zapominalstwo). Wszystkie te cechy są w odniesieniu do Boga Najwyższego (Hak Teâlâ) niemożliwe (muhal).

İrâde (Irada) – Wola

Oznacza wolę Allaha, aby coś było takie, a nie inne; określanie i ustanawianie wszystkiego zgodnie z własną wolą.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada doskonałą wolę. Stworzył ten wszechświat zgodnie ze swoją odwieczną wolą.

Wszystko, co wydarzyło się i co wydarzy się w tym wszechświecie, stało się lub stanie się z woli i postanowienia Allaha. Wszystko, czego On zechce, z pewnością się stanie, a to, czego nie zechce, nigdy nie zaistnieje. Na ten temat w Koranie powiedziano:

„...Allah stwarza to, co chce. Kiedy On postanowi jakąś rzecz (czyli zechce jej), to mówi tylko: »Bądź!«, i ono się staje.” (Sura Al Imran, 3:47).

W hadisie (hadis-i şerif) zostało powiedziane: „To, co Allah zechciał, stało się, a to, czego nie zechciał, nie stało się”.

Poza atrybutem woli (irâde) nie istnieje odrębny atrybut o nazwie meşîet (maszi'a), ponieważ irade i meşîet mają to samo znaczenie. Zresztą, słowo meşîet jest używane w Koranie i hadisach w znaczeniu woli (irâde).

Kudret (Qudra) – Moc

Kudret oznacza zdolność Boga Najwyższego (Hak Teâlâ) do wpływania na byty i dysponowania nimi zgodnie ze swoją wolą (irâde) i wiedzą (ilm); posiadanie mocy do czynienia i tworzenia wszystkiego.

Największym dowodem na to, że Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada nieskończoną moc i ma władzę nad wszystkim, jest ten wszechświat, który widzimy, oraz zawarte w nim piękno i niezmienny porządek.

Semî' ve Basar (Sam’ ła Basar) – Słuch i Wzrok

Oznacza, że Allah wszystko słyszy i wszystko widzi.

Atrybuty Słuchu (Semî') i Wzroku (Basar) również należą do odwiecznych i wiecznych atrybutów doskonałości Allaha.

Dla słyszenia i widzenia Allaha pojęcia takie jak odległość-bliskość, skrytość-jawność, ciemność-światłość nie stanowią żadnej przeszkody.

On słyszy szepty w naszych duszach, modlitwy płynące z serca i umysłu. Odpowiada na nie zgodnie ze swoją mądrością (hikmet).

To, że Bóg Najwyższy (Hak Teâlâ) jest Semî' (Sami – Wszystkosłyszący) i Basîr (Basir – Wszystkowidzący), jest wielokrotnie wspominane w Szlachetnym Koranie (Kur'ân-ı Kerîm).

Ponieważ atrybuty Słuchu i Wzroku są atrybutami doskonałości, ich przeciwieństwa, czyli ślepota (a'mâlık) i głuchota (sağırlık), należą do niedoskonałych cech, które są niemożliwe (muhal) w odniesieniu do Istoty Stwórcy (Zât-ı Bârî).

Kelâm (Kalam) – Mowa

Oznacza mowę Allaha Najwyższego (Allah Teâlâ) bez potrzeby użycia liter czy dźwięku.

Allah Najwyższy (Allah Teâlâ) posiada atrybut mowy (kelâm). Atrybut ten jest odwieczny (ezelî) i wieczny (ebedî). Z tego powodu Allah nazywany jest Mütekellim (Mutakallim – Mówiący). Szlachetny Koran (Kur'ân-ı Kerîm) jest również określany mianem Kelâmullah (Kalamullah – Mowa Allaha).

Objawienia (vahiyler), które Allah przekazał swoim prorokom, boskie księgi (İlâhî kitablar), które im dał, oraz inspiracje (ilhamlar), które zsyła na swoje stworzenia – wszystko to jest manifestacją (tecellî) Jego atrybutu Mowy.

Tekvin (Takłin) – Stwarzanie, Akt Stwórczy

Oznacza powoływanie do bytu i stwarzanie. Tekvin jest wyjaśniany jako wyprowadzanie z niebytu rzeczy, która nie istniała (mâdum), i powoływanie jej do istnienia.

Atrybuty Allaha

a) Atrybut Esencjalny (Nafsî)

1. Wudżud (Wücûd) – Istnienie.
   Oznacza istnienie Allaha. Jego istnienie wynika bezpośrednio z Jego Istoty (Esencji), a nie z jakiejkolwiek przyczyny zewnętrznej. Z tego względu Allah określany jest mianem „Wâcibu’l-wücûd” – Bytu Koniecznego, którego istnienie jest absolutnie niezbędne i niepodważalne.

b) Atrybuty Negatywne (Salbî)

Atrybuty te nazywane są negatywnymi (salbî), ponieważ usuwają (negują) od Allaha wszelkie niedoskonałości, które nie przystoją Jego majestatowi. Określa się je również mianem
„Sıfat-ı tenzîhiyye” – atrybutów transcendencji. Jest ich pięć:

1. Qidam (Kıdem) – Odwieczność.
   Istnienie Allaha nie ma początku.
2. Baqa (Bekâ) – Wieczność.
   Istnienie Allaha nie ma końca.
3. Wahdaniyyah (Vahdâniyet) – Jedność.
   Allah jest Jeden i nie ma żadnego wspólnika.
4. Mukhalafatun lil-hawadith (Muhâlefetun lil-havâdis) – Odmienność od stworzeń.
   Allah nie jest podobny do żadnego ze swoich stworzeń i nie przypomina bytów stworzonych.
5. Qiyam bi Nafsihi (Kıyâm bi Nefsihi) – Samowystarczalność.
   Allah istnieje sam przez siebie i nie potrzebuje niczego ani nikogo.

c) Atrybuty Pozytywne (Thubūtî)

Są to atrybuty potwierdzające doskonałość Allaha. Jest ich sześć:

1. Hayat (Hayat) – Życie.
   Allah jest Wiecznie Żyjący.
2. ‘Ilm (İlim) – Wiedza.
   Allah wie wszystko: przeszłość i przyszłość, to, co było i co będzie, to, co ukryte i to, co jawne.
3. Sami‘ (Semî‘) – Słyszenie.
   Allah wszystko słyszy, bez ograniczeń i bez narzędzi.
4. Basar (Basar) – Widzenie.
   Allah wszystko widzi, bez względu na odległość, ciemność czy ukrycie.
5. Qudrah (Kudret) – Moc.
   Allah ma władzę nad wszystkim i jest Wszechmocny.
6. Iradah (İrade) – Wola.
   Allah pragnie i decyduje o wszystkim zgodnie ze swoją mądrością.

• Logiczna niedorzeczność twierdzenia o istnieniu więcej niż jednego boga

Uczeni teologii islamskiej (Kelâmcılar) przedstawili różne dowody na rzecz jedności Allaha. Najważniejszym z nich jest dowód znany jako Bürhan-ı temanü (dowód wykluczania się), który ukazuje absurdalność twierdzenia o istnieniu więcej niż jednego boga.

Gdybyśmy założyli, że we wszechświecie istnieje dwóch bogów, pod każdym względem sobie równych, jest pewne, że doszłoby między nimi do sporu, a ich pragnienia znalazłyby się w konflikcie.

W wyniku takiego konfliktu, gdyby na przykład jeden z bogów chciał, aby coś zaistniało, a drugi, aby nie zaistniało, rozumowo jest pewne, że doszłoby do jednej z trzech następujących ewentualności:

1. Spełniłaby się wola obu bogów.

2. Nie spełniłaby się wola żadnego z nich.

3. Spełniłoby się pragnienie jednego z bogów, podczas gdy pragnienie drugiego nie.

Każda z tych ewentualności jest rozumowo niedorzeczna i niemożliwa.

Gdyby spełniła się wola obu, doszłoby do sytuacji, w której w jednej chwili coś by zarówno istniało, jak i nie istniało, co oznaczałoby połączenie dwóch przeciwieństw, takich jak byt i niebyt. Jest to logicznie niemożliwe.

Gdyby nie spełniła się wola żadnego z bogów, oznaczałoby to, że w jednej chwili coś byłoby pozbawione zarówno bytu, jak i niebytu, co jest równoznaczne z zanikiem przeciwieństw. To również jest rozumowo i logicznie niedorzeczne.

Ponadto, w takiej sytuacji bogowie, których wola się nie spełniła, okazaliby się bezsilni (âciz). A byty bezsilne nie mogą być bogami i nie mogą niczego stworzyć.

Zgodnie z trzecią ewentualnością, jeśli pragnienie jednego z bogów by się spełniło, a drugiego zostało udaremnione, bóg, którego wola nie została spełniona, okazałby się bezsilny (âciz), a ten, kto jest bezsilny, nie może być bogiem.

Co więcej, skoro ustaliliśmy, że obaj bogowie są równi pod względem boskich atrybutów, to jeśli udowodniono by bezsilność jednego z nich, trzeba by przyjąć, że drugi, będący mu równym, również jest bezsilny. W ten sposób wynikałaby bezsilność obu bogów. A byty bezsilne nie mogą być bogami.

Gdy w ten sposób okazuje się, że wszystkie ewentualności są fałszywe (bâtıl), teoria o istnieniu dwóch lub więcej bogów sama z siebie zostaje obalona.

Zatem bóg, który stworzył Wszechświat, jest jeden. Jest nim Allah Najwyższy (Allah Teâlâ), którego istnienie jest odwieczne (ezelî) i wieczne (ebedî), wynika z Jego własnej istoty i który jest posiadaczem absolutnej doskonałości, absolutnej mocy i wielkości.

Przedstawiono również inne dowody na rzecz wiary w Tevhid. Omówmy krótko niektóre z tych, które uważamy za ważne:

• Dowód z „nieznoszącej wspólnika natury władzy”

Najbardziej fundamentalnym i niezbywalnym prawem władzy (hâkimiyet – suwerenność) jest niezależność i samodzielność. Oznacza to odrzucenie interwencji z zewnątrz i udziału we władzy.

Jest rzeczą oczywistą, że nawet bezsilni ludzie, którzy posiadają jedynie słaby cień i drobny przejaw władzy, gwałtownie odrzucają zewnętrzne interwencje, aby chronić swoją niezależność, i jak agresywnie reagują na mieszanie się innych w ich sprawy.

Co więcej, z obawy przed potencjalnym zagrożeniem dla ich władzy, nawet najbardziej kochający i miłosierni królowie kazali zabijać swoje niewinne dzieci i ukochanych braci. To jasno pokazuje, jak absolutną i fundamentalną zasadą jest fakt, że we władzy nie ma miejsca na interwencję z zewnątrz.

Skoro cień poczucia władzy u bezsilnych i potrzebujących pomocy ludzi w takim stopniu odrzuca interwencję, nie akceptuje wspólników i za wszelką cenę stara się chronić swoją niezależność, to staje się zrozumiałe, w jakim stopniu Bóg Wszechmogący (Cenâb-ı Hakk) – który posiada absolutną władzę na poziomie panowania nad światami, absolutne panowanie na poziomie boskości i absolutną niezależność na poziomie jedyności (ehadiyet) – musi być daleki od posiadania wspólnika, podobnego sobie czy rywala.

Z tego względu niezależność (istiklâliyet) i jedyność (infirad) są niezbywalnymi zasadami absolutnej władzy Allaha.

• Dowód z porządku (Nizam delîli)

Doskonały i niezmienny porządek, widoczny na obliczu wszechświata we wszystkich bytach, od atomów (zerreler) po gwiazdy (yıldızlar), zarówno w każdym z osobna, jak i w ogóle, jest największym dowodem i najjaśniejszym argumentem na rzecz Tevhidu. Gdyby bowiem w boskie działania i stwarzanie we wszechświecie ingerował ktoś inny niż jeden Stwórca (Sâni’), ten niezwykle precyzyjny porządek i równowaga zostałyby naruszone, a wszędzie widoczne byłyby ślady chaosu.

• Dowód z tego, że „w jedności jest łatwość, a w mnogości trudność”

Jeśli stworzenie rzeczy przypisze się jednemu artyście i stwórcy, staje się ono tak łatwe, jak stworzenie jednego bytu. Jeśli jednak przypisze się je naturze czy przypadkowi, stworzenie jednej muchy staje się tak trudne jak stworzenie niebios; jednego kwiatu tak trudne, jak stworzenie całej wiosny; jednego owocu tak trudne, jak stworzenie całego ogrodu.

Skoro we wszechświecie w stwarzaniu rzeczy obserwujemy nieskończoną łatwość, staje się jasne, że Stwórca jest jeden i jedyny (tek ve vâhid).

Koran odpowiada na to pytanie za pomocą bardzo krótkiej, lecz głębokiej w znaczeniu sury (rozdziału) – Sury Al-Ikhlas. Poprzez tę surę Allah pragnie skorygować bardzo powszechny błąd panujący wśród ludzi, a jednocześnie chroni muzułmanów przed popadnięciem w ten sam błąd, w który popadli chrześcijanie. W Surze Al-Ikhlas Allah odpowiada na powyższe pytanie w następujący sposób (zgodnie z przybliżonym znaczeniem):

„Powiedz: On - Allah - jest Jeden. Allah jest Wiekuisty, Cel wszystkich pragnień (As-Samad). Nie zrodził i nie został zrodzony. I nikt nie jest Mu równy.” (Sura Al-Ikhlas, 112:1–4)

• Pierwszy werset odrzuca wszelkie formy politeizmu (şirk / szirk – przypisywanie Bogu wspólników, wielobóstwo), stwierdzając, że Allah jest jeden i nie ma ich więcej.

• Drugi werset wyjaśnia, że On niczego nie potrzebuje, podczas gdy wszystko w każdej chwili potrzebuje Jego.

• Trzeci werset wskazuje, że wiara w Trójcę Świętą  jest błędna, stwierdzając, że byt, który rodzi lub jest zrodzony, nie może być bogiem.(1)
• Czwarty werset podkreśla, że On jako Stwórca jest odmienny od wszystkich stworzeń i nie jest właściwe przyrównywanie Go do czegokolwiek.

Koran mówi o aktywnym Stwórcy, który w każdej chwili jest w akcie stwarzania i który, poprzez manifestację  swojego imienia Al-Qajjum (Samoistny, Podtrzymujący istnienie), chwila po chwili utrzymuje wszechświat w istnieniu. Odpowiadając niejako deistom, którzy twierdzą, że Bóg nakręcił wszechświat jak zegar i pozostawił go samemu sobie, Koran mówi:

„Prosi Go wszystko, co jest w niebiosach i na ziemi. On każdego dnia jest w jakimś dziele!” (Sura Ar-Rahman, 55:29)

Werset ten w interesujący sposób stwierdza, że wszystkie stworzenia w każdej chwili proszą Allaha o zaspokojenie swoich potrzeb, a Allah na te prośby odpowiada. Gdy odczytamy ten werset od końca, dojdziemy do wniosku, że gdyby nie było nieustannego aktu stwarzania, modlitwa istot straciłaby sens. O tym, że stworzony wszechświat jest w każdej chwili utrzymywany w istnieniu dzięki imieniu Al-Qajjum, informują nas następujące wersety:

„Allah! Nie ma boga, jak tylko On - Żyjący, Samoistny (Al-Qajjum)!...” (Sura Al-Baqara, 2:255 oraz Sura Al Imran, 3:2).

(1) Antropomorfizacja Allaha (Allah’ı beşerileştirmek – humanizowanie Boga) jest fundamentalnym błędem popełnianym przez wiele religii. Chrześcijaństwo i judaizm przypisują Allahowi potomstwo, podczas gdy w religiach politeistycznych wierzy się w narodziny boga. Kiedy w drugim tygodniu września uczestniczyłem w programie Światowego Dnia Modlitwy, organizowanym przez Kościół Jedności (Unity Church), byłem bardzo zaskoczony słowami hinduskiego mówcy: „Dziś jest dla nas bardzo ważny dzień. Są to urodziny największego boga, w którego wierzą hinduiści.”

Tekst jest streszczeniem z książki autora, dra Furkana Aydınera, zawierającej notatki z rozmów, które prowadził, wyjaśniając koncepcję Allaha niektórym grupom ateistycznym.

Jest niemożliwe, aby człowiek mógł zobaczyć esencję (zat) Allaha Wszechmogącego na tym świecie, tak jak niemożliwe jest pojęcie Jego prawdziwej natury i istoty (mahiyet).

Dzieje się tak, ponieważ ludzki rozum i zmysły są ograniczone (mahdud) i nie są przystosowane do pojęcia natury Allaha. Jednakże, patrząc na stworzenia (mahlukat), człowiek jest w stanie zrozumieć Jego istnienie i jedność oraz poznać Jego nieskończoną moc i inne atrybuty (sifat) i imiona (asma).

Z tego powodu Allah Wszechmogący zabronił nam rozmyślania o Jego esencji i naturze, a nakazał nam jedynie poznanie Jego istnienia i jedności oraz zapoznanie się z Jego atrybutami i imionami.

W hadisie powiedziano:

„Aby zrozumieć istnienie i jedność Allaha, spójrzcie na niebiosa, spójrzcie na ziemię, spójrzcie na samych siebie i rozważajcie zadziwiające subtelności w ich stworzeniu, myśląc o tym, że nie mogły one powstać same z siebie. Są to bowiem znaki (alamet), które wskazują na istnienie i jedność Allaha.

Ale nie rozmyślajcie o esencji (zat) i naturze (mahiyet) Allaha. Nie próbujcie zastanawiać się: 'Czy Allah jest taki, a może inny? Jakie jest Jego widzenie, Jego słyszenie?'. Nie jesteście bowiem w stanie tego pojąć. Bez względu na to, jak bardzo byście się starali, nie poznacie tego w pełni, nie ogarniecie tego umysłem. Pogubicie się. Wasze miary wiedzy i doświadczenia są na to niewystarczające.”

W rzeczywistości, jeśli się chwilę zastanowimy, nawet rozumowo możemy pojąć, że zrozumienie istoty natury Allaha jest niemożliwe. Od pisklęcia w jajku z pewnością nie można oczekiwać, że zrozumie świat na zewnątrz skorupki. Ludzki umysł, pod względem poznawania wspaniałego wszechświata i światów stworzonych w nim przez Allaha, nie różni się od pisklęcia w jajku. Z tego względu jest rzeczą absolutnie niemożliwą (muhal içinde muhaldir), aby umysł o tak ograniczonej zdolności pojmowania mógł ogarnąć esencję i naturę Stwórcy wszechświata.

Mehmed Kırkıncı wyjaśnia tę kwestię w następujący sposób:

„Załóżmy, że pewien człowiek wychował się w jaskini i nigdy nie widział światła. Pewnego dnia, wczesnym rankiem, jeszcze przed wschodem słońca, został wyprowadzony na powierzchnię ziemi. Gdy jego oczy zostają natychmiast oślepione przez światło wypełniające wszystko wokół, mówi mu się, że to światło pochodzi od słońca. Człowiek ten zaczyna odczuwać ogromną ciekawość wobec słońca i próbuje je poznać.

Jest oczywiste, że bez względu na to, jak ten człowiek próbowałby sobie wyobrazić słońce, absolutnie nie byłby w stanie go pojąć i za każdym razem wyobrażałby sobie coś innego zamiast słońca. Ponieważ porównywałby słońce do rzeczy, które widział wokół siebie, każde takie porównanie byłoby błędne i nie trafiałoby w sedno.

Gdyby wiara w słońce była dla tego człowieka filarem wiary (rukn), to niezależnie od tego, jakby je sobie wyobrażał, w każdym przypadku popadłby w bałwochwalstwo (szirk). Jedyne, co mógłby zrobić, to zrozumieć, że to światło pochodzi od słońca, ale jednocześnie przyjąć, że nie jest w stanie poznać natury tego słońca. Wiara, której się od niego wymaga, polega właśnie na tym.

Tak jak człowiek z tej przypowieści nie jest w stanie pojąć słońca, tak każdy człowiek nie jest w stanie poznać natury (mahiyet) sułtana zwanego duszą (ruh), który zarządza królestwem jego własnego ciała. Chociaż wiemy, że nasze ciało istnieje dzięki duszy, że po jej odejściu ta budowla runie, że ten sułtan patrzy na świat przez okno oka, wsłuchuje się w świat dźwięków przez aparat ucha i waży wszystkie smaki na wadze języka... to jednak natury duszy nie znamy. Cokolwiek byśmy o niej powiedzieli, byłoby to sprzeczne z prawdą (hilaf-ı hakikat), i jakkolwiek byśmy próbowali wyobrazić sobie lub pojąć esencję duszy, popadlibyśmy w błąd.

Zatem, jeśli człowiek jest niezdolny do pojęcia niewidzianego słońca i bezradny wobec poznania natury własnej duszy, to oceńcie sami, jak wielkim szaleństwem zbłądzenia (dalala) i myślową dewiacją, która strąca człowieka w otchłań bałwochwalstwa (szirk), jest próba pojęcia poprzez Jego esencję Stwórcy Pełnego Majestatu (Hâlik-ı Zülcelâl) i Władcy Pełnego Doskonałości (Mâlik-i Zülkemâl), który jest transcendentny wobec czasu i przestrzeni.”

(z książki Hikmet Pırıltıları – Iskry Mądrości)

Wiara w Allaha oznacza akceptację i potwierdzenie Jego istnienia oraz jedności, a także uznanie, że jest On Stwórcą wszystkich bytów.

W Szlachetnym Koranie (Kur’ān-ı Kerīm) przywołane są setki dowodów wskazujących na istnienie i jedność Allaha. Jednym z takich przykładów są słowa:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَاْلأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا بَيَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ اْلأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دآبَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَاْلأَرْضِ َلآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ.
 

Werset (Âyet) i jego znaczenie:
„Zaprawdę, w stworzeniu niebios i ziemi, w zmienianiu się nocy i dnia, w statkach pływających po morzach na potrzeby ludzi, w wodzie, którą Bóg zesłał z nieba i ożywił nią ziemię po jej śmierci, w zwierzętach wszelkiego rodzaju rozrzuconych po ziemi, w wiatrach się zmieniających, w obłokach przemieszczających się posłusznie między niebem a ziemią – są znaki dla ludzi rozumnych.” (Al-Baqarah, 164).

W Szlachetnym Koranie (Kur’ān-ı Kerīm) przywołane są setki dowodów wskazujących na istnienie i jedność Allaha. Jednym z takich przykładów są słowa: Na przykład:

„Czyż oni nie przyglądają się wielbłądom i temu, jak zostały stworzone, i niebu, jak zostało wzniesione, i górom, jak zostały mocno osadzone, i ziemi, jak została rozpostarta?”  (Sura Przytłaczające (Al-Ghaszija), 17-20)

 

W innych wersetach (ājetach) podkreśla się również, że dla ludzi, którzy uważnie obserwują stworzenie, zaprzeczenie istnieniu Allaha staje się niemożliwe. Na to samo znaczenie wskazuje kolejny werset:

„Jeśli ich zapytasz, kto ich stworzył, oni niewątpliwie powiedzą: „Bóg!” (Az-Zuchruf, 87).

 „Jeśli ich zapytasz, kto stworzył niebiosa i ziemię i kto podporządkował słońce i księżyc, oni z pewnością powiedzą: „Allah!”.”( Sura Pająk (Al-Ankabut), 61)

Skoro rzeczy istnieją i cechują się niezwykłym kunsztem oraz porządkiem, muszą mieć swojego Stwórcę i Mistrza. Z tego punktu widzenia wszechświat można postrzegać jako księgę pełną znaczeń, z innej perspektywy jako doskonałe i harmonijne miasto, a z jeszcze innej jako wspaniałe dzieło sztuki. Tak jak każda księga ma swojego autora, tak i księga wszechświata posiada swojego Autora.

Skoro rzeczy istnieją i cechują się niezwykłym kunsztem oraz porządkiem, muszą mieć swojego Stwórcę i Mistrza. Z tego punktu widzenia wszechświat można postrzegać jako księgę pełną znaczeń, z innej perspektywy jako doskonałe i harmonijne miasto, a z jeszcze innej jako wspaniałe dzieło sztuki. Tak jak każda księga ma swojego autora, tak i księga wszechświata posiada swojego Autora.

Ten, kto napisał całą księgę, jest zarazem tym, kto napisał każdą jej literę. Podobnie Ten, kto stworzył wszechświat, jest tym samym, który stworzył wszystkie byty w tej kosmicznej księdze – od najmniejszej cząstki aż po największą planetę. Dlatego do kogo należy wszechświat, do tego należą również wszystkie byty, które się w nim znajdują. Do kogo należy morze, do tego należy wszystko, co się w nim znajduje; do kogo należy pole, do tego należą jego plony; kto stworzył drzewo, do tego należą także jego owoce.

Jeśli uznamy wszechświat za drzewo, to człowiek – jako jego owoc – również jest dziełem tego samego Stwórcy. Ten bowiem, kto nie potrafi stworzyć drzewa, nie może także stworzyć jego owocu. Z tego wynika, że Ten, kto stworzył wszechświat, jest również Tym, który stworzył człowieka.

Allah, który stworzył ludzkie oko i obdarzył je zdolnością widzenia, stworzył również słońce. Bez słońca bowiem oko nie mogłoby widzieć. A zatem ta sama Istota, która umieściła oko na twarzy człowieka, umieściła na niebie słońce, które jest jak oko dla tego świata.

Tak jak igła wskazuje na mistrza, który ją wykonał, tak i wszystkie byty we wszechświecie, z których każdy jest niezwykłym dziełem sztuki, z konieczności wskazują na istnienie Artysty i Mistrza.

Jeśli porównamy wszechświat do wielkiego miasta, to tak jak każde miasto ma swojego zarządcę, tak i to miasto wszechświata – poruszające się w doskonałym ładzie, utrzymywane w równowadze i podlegające stałemu porządkowi – musi mieć swojego Władcę. Tym Władcą jest Allah.

Podczas gdy ludzki rozum i sumienie naturalnie akceptują istnienie Stwórcy, również nauka potwierdza tę prawdę. Jeśli bowiem rozważymy powstanie jakiejkolwiek istoty żywej, możemy wskazać jedynie cztery możliwości:

a) Została stworzona przez przyczyny naturalne.
b) Powstała sama z siebie.
c) Została stworzona przez naturę.
d) Została stworzona przez Istotę Wszechmocną.

Są to jedyne logiczne możliwości. Niemożliwość pierwszych trzech oraz konieczność czwartej można wyjaśnić za pomocą następującego przykładu apteki.

Wyobraźmy sobie aptekę, w której znajdują się setki słoików wypełnionych różnorodnymi substancjami. Z tych substancji ma zostać przygotowana żywa mieszanina – cudowny, ożywiony lek. Wchodzimy do apteki i widzimy wiele takich ożywionych mieszanin. Po dokładnym zbadaniu okazuje się, że z każdego słoika pobrano ściśle określoną ilość: z jednego jedną miarkę, z innego dwie, z kolejnego trzy lub cztery – zawsze w idealnych proporcjach. Gdyby z któregokolwiek składnika zabrakło choćby jednej miarki lub gdyby dodano jej za dużo, mieszanina nie byłaby żywa ani skuteczna.

Choć słoików jest ponad pięćdziesiąt, z każdego pobrano inną ilość substancji, jakby każda była mierzona na osobnej, niezwykle precyzyjnej wadze. Czy jest możliwe, aby te różne substancje – wskutek przypadku, przewrócenia słoików lub podmuchu wiatru – same połączyły się dokładnie w takich proporcjach i utworzyły tę żywą mieszaninę? Czy istnieje coś bardziej absurdalnego i niemożliwego?

Podobnie każda istota żywa jest taką „żywą mieszaniną”. Każda roślina przypomina ożywione antidotum skomponowane z wielu różnorodnych składników, pobranych z niezwykle precyzyjną miarą. Przypisywanie tego ślepym przyczynom lub żywiołom byłoby jeszcze bardziej niedorzeczne niż przypadkowe powstanie leku w aptece.

Zastosujmy ten przykład do człowieka, zwierzęcia lub rośliny. Podstawowymi cegiełkami ich budowy są komórki. Komórki, łącząc się w ściśle określonych proporcjach, tworzą tkanki; tkanki organizują się w organy i układy, aż w końcu powstaje żywy organizm. Same komórki zbudowane są z wielu pierwiastków połączonych w niezwykle precyzyjnych proporcjach. Nawet najprostsza komórka zawiera tysiące różnych cząsteczek, z których każda pełni odmienną funkcję.

Choć podstawowe pierwiastki są wspólne, to ich różne ilości i układy prowadzą do powstania różnych komórek, a w konsekwencji różnych organizmów i gatunków. Powstanie takich istot jak pszczoła czy mrówka z nierozumnych, nieświadomych, ślepych i głuchych substancji, wyłącznie w wyniku przypadku lub działania takich przyczyn jak wiatr czy burza, jest całkowicie niemożliwe. Tym bardziej że same te substancje i przyczyny również potrzebują Stwórcy.

Tak jak leki przygotowane w aptece wskazują na istnienie wykwalifikowanego farmaceuty, tak stworzenie każdej żywej istoty jednoznacznie wskazuje na istnienie cudownego Stwórcy, który jest Wiedzący, Widzący, Świadomy i Mądry.

W Szlachetnym Koranie (Kur’ân-ı Kerîm) oraz w hadisach (hadis – przekazy o czynach i wypowiedziach Proroka Muhammada) wielokrotnie i z naciskiem podkreśla się, że Allah nie ma żadnego wspólnika ani partnera. Prawda ta jest często wyrażana w fundamentalnej formule:

„لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ”
„Nie ma bóstwa oprócz Allaha. On jest Jedyny i nie ma żadnego współtowarzysza.”

 

Formuła ta jednoznacznie potwierdza jedność Allaha (tawḥīd) oraz całkowite wykluczenie jakichkolwiek partnerów, pośredników czy odpowiedników.

Allah jest odwieczny i wieczny (ezelî i ebedî). Oznacza to, że nie posiada początku ani końca i nie podlega upływowi czasu. Nie można Go umiejscowić ani w czasie, ani w przestrzeni, ponieważ w żaden sposób nie jest przez nie ograniczony. On istniał przed czasem i przestrzenią i będzie istniał po ich ustaniu.

Allah nie zrodził i nie został zrodzony. Z tego wynika, że wszystko, co rodzi lub zostało zrodzone, nie może być bogiem. Boskość zakłada absolutną niezależność i samowystarczalność. Allah nie potrzebuje niczego ani nikogo, natomiast wszystko, co istnieje, potrzebuje Jego.

Jedność Allaha oznacza zatem nie tylko to, że jest On Jeden w swojej Istocie, lecz także że jest Jedyny w swoim panowaniu, w swoich atrybutach i w swoich działaniach. Cały wszechświat wraz ze wszystkimi bytami świadczy o tej jedności i jest dowodem na absolutne panowanie Jednego Stwórcy.

قُلُ هُوَ اللهُ أَحَدٌ اَللهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ

وَلْمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ

„Powiedz: „On, Bóg Jedyny,. Bóg Samoistny.  On nie rodził i nie został zrodzony.  I nie ma nikogo, kto byłby Mu równy!”.
 (Czystość wiary (Al-Ichlas), 1-4).

Tak jak w szkole nie może być dwóch dyrektorów, a w mieście dwóch wojewodów, tak i wszechświat posiada jednego Właściciela. Czasami zdarza się, że władca jest jeden i nie ma wspólnika w swoim królestwie, lecz jego urzędnicy bywają postrzegani jako współuczestnicy sprawowania władzy. Allah natomiast, w zarządzaniu wszechświatem i w swoich działaniach, nie potrzebuje ani pomocników, ani partnerów. Klucze do wszystkiego znajdują się u Niego, a wodze wszystkich spraw spoczywają w Jego ręku. Wszystko dokonuje się wyłącznie na mocy Jego rozkazu.

Szlachetny Koran przytacza liczne dowody na jedność Allaha. Zwraca uwagę na to, że gdyby Allah miał wspólnika lub pomocnika, istniejący porządek wszechświata musiałby ulec zniszczeniu. Wyraźnie stwierdzono:

„Gdyby były jakieś bóstwa poza Bogiem, to niebiosa i ziemia popadłyby w ruinę.” (Sura Prorocy (Al-Anbija), 22.)

Gdy spoglądamy na wszechświat, we wszystkim dostrzegamy pieczęć jedności Allaha. Każde prawo rządzące istnieniem jest dowodem na Jego jedyność. Prawa takie jak grawitacja, a także prawa wzrostu, rozmnażania i rozprzestrzeniania się, obowiązujące wszystkie istoty żywe, wszędzie ukazują pieczęć i panowanie jednej, jedynej Istoty. W rzeczywistości to nie same prawa działają, lecz Ten, który je ustanowił — Wszechmocny Allah.

Wzajemna wymiana zachodząca między ziemią a niebem, współdziałanie słońca i gleby, roślin i zwierząt, należą do największych i najbardziej oczywistych dowodów na Jego jedność. Harmonia i współpraca obecne w całym wszechświecie świadczą o istnieniu jednego, absolutnego Władcy, który wszystko stworzył, utrzymuje i prowadzi ku określonemu celowi.

وَهُوَ مَعَكُمْ اَيْنَ مَا كُنْتُمْۜ 

„On jest z wami, gdziekolwiek byście nie byli.” (Żelazo (Al-Hadid, 4).

وَنَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَر۪يدِ

„Jesteśmy bliżej niego niż jego tętnica szyjna.” (Sura Kaf, 16).

 

“قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وسلّم: إِنَّ مِنْ أفْضَلِ إيمَانِ الْمَرْءِ أنْ يَعْلَمَ أَنَّ اللهَ مَعَهُ حَيْثُ كَانَ

Hadis i jego znaczenie:

Wysłannik Allaha (s.a.v. – sallallahu alayhi wa sallam – Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z nim) powiedział: „Jednym z najdoskonalszych przejawów wiary (îmân) człowieka jest to, by wiedział, że Allah jest z nim, gdziekolwiek się znajduje” (Al-Haythami, Majma' al-Zawa'id, I, 60).

 

W Szlachetnym Koranie (Kur’ân-ı Kerîm) podkreśla się, że Allah jest obecny wszędzie, a nawet bliższy człowiekowi niż jego tętnica szyjna. Koran naucza również, że Allah wie o wszystkim, co ludzie czynią — jawnie i w ukryciu — a także o tym, co pojawia się w ich myślach.

Fakt, że Wszechmogący Bóg (Cenâb-ı Hakk) jest transcendentny wobec miejsca (mekândan münezzeh), a jednocześnie obecny (hâzır) wszędzie, bliski wszystkiemu w swojej nieskończonej wzniosłości oraz że w swojej jedności bezpośrednio sprawuje władzę nad każdą sprawą, stanowi jedną z podstawowych prawd (hakikat) Koranu.

Chociaż Allah nie znajduje się w żadnym miejscu, jest On obecny i wszystkowidzący (nâzır) w każdym miejscu i w każdej przestrzeni poprzez swoją moc (kudret) i wiedzę (‘ilm). Podczas gdy wszystko jest wobec Niego nieskończenie odległe, On sam jest nieskończenie bliski wszystkiemu. Prawdę tę można w pewnym stopniu przybliżyć za pomocą przykładu słońca.

Słońce, będąc jednym bytem, poprzez odbicia (akis) obecne w błyszczących i przejrzystych przedmiotach wypełnia swoją obecnością całą powierzchnię ziemi. Jego ciepło (hararet) i światło (ziya), a także siedem barw zawartych w tym świetle, obejmują każdy przedmiot, na który padają. Gdyby słońce posiadało świadomość, gdyby jego ciepło było jego mocą, światło — jego wiedzą, a siedem barw — siedmioma atrybutami, wówczas to jedno słońce byłoby jednocześnie obecne we wszystkich lustrach.

Gdyby każdy człowiek trzymał w dłoni lustro, słońce mogłoby „spotkać się” z każdym z nich poprzez to lustro, rozmawiać z każdym w tej samej chwili, a jedno spotkanie nie przeszkadzałoby drugiemu. My bylibyśmy od niego daleko, podczas gdy ono byłoby nam niezwykle bliskie.

Również emisje radiowe i telewizyjne, będące słabym przejawem świetlistości (nuraniyet — natury światła), w pewnym stopniu ukazują zdolność bycia obecnym w wielu miejscach jednocześnie. Z tych przykładów można zrozumieć, że byty o naturze światła nie podlegają ograniczeniom miejsca.

Z tego powodu aniołowie (melaikeler), będąc istotami świetlistymi, mogą — mimo że są jedną osobą — przebywać w wielu miejscach jednocześnie. Na przykład Azrail (Aleyhisselâm — pokój niech będzie z nim), Anioł Śmierci, będąc jedną postacią, odbiera dusze w różnych miejscach świata. Jedno zadanie nie przeszkadza mu w wykonywaniu innego.

Skoro wszystkie światła we wszechświecie są jedynie słabym cieniem Jego imienia An-Nûr (Światło), a Allah jest Tym, który stworzył wszelkie światło, to Jego wszechobecność oraz bycie bliżej wszystkiego niż cokolwiek innego można — poprzez analogię do powyższych przykładów — w pewnym stopniu pojąć.