Aniołów można podzielić na trzy główne grupy:
-
Aniołowie Illijjun - Muqarrabun, czyli aniołowie oddający cześć Bogu,
-
Aniołowie Mudabbirat, czyli aniołowie związani z naturą,
-
Aniołowie związani z człowiekiem.
Zajmują się oni nieustannym wspominaniem (zikr) Boga Wszechmogącego, oczyszczaniem Go z wszelkich niedoskonałych atrybutów oraz uświęcaniem Go poprzez przypisywanie Mu wszelkich doskonałych cech. Są oni pogrążeni w poznaniu (ma'rifet), miłości i służbie Allahowi. (Zob. Sura An-Nisa, 4:172). Do tej grupy zaliczają się również aniołowie odpowiedzialni za sprawy w Raju i Piekle (Sura Ar-Ra'd, 13:23-24; Sura At-Tahrim, 66:6; Sura Al-Muddaththir, 74:29–31).
Są to aniołowie odpowiedzialni za realizację Boskich Praw, które zarządzają wszechświatem oraz zapewniają porządek i ład w naturze. W przyrodzie pełnią rolę nadzorców i obserwatorów przejawów woli i mocy Allaha.
Na czele tych aniołów stoi Dżibril (Gabriel) (aleyhis-selam). Jego zadaniem jest przekazywanie Boskiego objawienia (łahj) prorokom. Z tego powodu nazywany jest również Aniołem Objawienia. Dżibril jest także nazywany Ruhu'l-Emin (Duch Godny Zaufania; Sura Asz-Szu'ara, 26:193–194). W innym wersecie nadano mu imię Ruhu'l-Kudüs (Duch Święty; Sura An-Nahl, 16:102). Nazywany jest również Seyyidü'l-melaike (Pan Aniołów).
Innym zadaniem aniołów związanych z człowiekiem jest dawanie siły Prorokom Allaha i Jego prawym sługom, pocieszanie ich w trudnych i smutnych chwilach, podnoszenie ich na duchu, a w razie potrzeby udzielanie im fizycznej pomocy. Koran informuje nas, że w bitwach pod Badr, Uhud i Hunajn, które miały miejsce w Czasach Szczęścia (Asr-i Saadet), aniołowie fizycznie pomagali wiernym.
Kolejnym zadaniem aniołów związanych z człowiekiem jest inspirowanie ludzi do dobrych i prawych rzeczy, a tym samym zapewnienie im wejścia na prostą drogę i duchowego wzniesienia.
Niektórzy z aniołów należących do tej grupy mają szczególne zadania:
-
Aniołowie odpowiedzialni za inspirowanie prawdy w sercu człowieka (At-Tirmidhi, At-Tafsir, 3);
-
Aniołowie odpowiedzialni za mówienie „Amin” na końcu sury Al-Fatiha. (Al-Buchari, Al-Azan, 111, 112);
-
Aniołowie, którzy towarzyszą wiernym podczas porannej i popołudniowej modlitwy (Al-Buchari, Al-Małaqit, 16; Muslim, Al-Masadżid, 37);
-
Aniołowie, którzy zstępują na ziemię podczas recytacji Koranu (Al-Buchari, Fada’il al-Qur'an, 15; Muslim, Al-Musafirun, 36);
-
Aniołowie, którzy poszukują i śledzą zgromadzenia, na których wspomina się Allaha (zikr), czyta Koran i zdobywa wiedzę (Al-Buchari, Ad-Da'ałat, 66; Muslim, Az-Zikr, 8).
-
Aniołowie, którzy modlą się o miłosierdzie dla wiernych (Sura Al-Ahzab, 33:43).
-
Aniołowie, którzy modlą się o miłosierdzie dla uczonych (At-Tirmidhi, Al-‘Ilm, 19).
Z każdym człowiekiem przebywają dwaj aniołowie zwani Hafaza. Zapisują oni i rejestrują wszelkie dobre i złe czyny, słowa i zachowania ludzi. W Koranie aniołowie ci noszą nazwę Kiraman Katibin = Szlachetni Pisarze. (Zob. Sura Qaf, 50:17–18; Sura Al-Infitar, 82:10–12; Sura Az-Zuchruf, 43:80 – w oryginale 86 to pomyłka).
Są to aniołowie, którzy po śmierci przesłuchują człowieka w grobie, zadając pytania dotyczące wiary, takie jak: „Kim jest twój Pan, jaka jest twoja religia, kim jest twój prorok?”.
Jest odpowiedzialny za zabieranie dusz (ruh) ludzi, wyciąganie ich z ciał. Nazywany jest również Malak al-Maut, czyli Aniołem Śmierci. (Sura As-Sadżda, 32:11)
Jest aniołem odpowiedzialnym za dostarczanie pożywienia (ryzk) jego właścicielom oraz za regulowanie zjawisk przyrodniczych, takich jak deszcz i wiatr, zgodnie z wolą Allaha.
Jest aniołem odpowiedzialnym za zadęcie w trąbę zwaną Sur i ogłoszenie nadejścia Dnia Zmartwychwstania. Po nadejściu Dnia Zmartwychwstania, zniszczeniu wszechświata i śmierci wszystkich istot żywych Israfil (as) zadmie w trąbę po raz drugi. Po tym dęciu ludzie zostaną wskrzeszeni, powstaną z grobów i zgromadzą się na placu Mahszar.
Ponieważ aniołowie są duchowymi (ruhani) bytami stworzonymi ze światła (nur), nie są widoczni dla ludzkiego oka w swojej pierwotnej postaci i prawdziwym wyglądzie. Nasza zdolność widzenia nie została stworzona w sposób, który pozwoliłby nam postrzegać aniołów. Jednakże, ponieważ Bóg Wszechmogący obdarzył swoich Proroków zdolnością widzenia aniołów, byli oni w stanie widzieć ich w ich rzeczywistych postaciach.
To, że nie widzimy aniołów w ich prawdziwych postaciach i nie odczuwamy ich za pomocą naszych pięciu zmysłów, nie jest podstawą do twierdzenia, że oni nie istnieją. Istnieje wiele rzeczy w świecie materialnym, których nasze zmysły nie są w stanie odczuć. Nasze uszy nie słyszą bardzo wysokich i bardzo niskich dźwięków. Gdybyśmy mogli zobaczyć okiem wszystkie fale świetlne, których istnienie dziś potwierdzają przyrządy, zwłaszcza promienie rentgenowskie i ultrafioletowe, postrzegalibyśmy świat w zupełnie inny sposób niż obecnie.
Skoro nie potrafimy w pełni pojąć rzeczywistości nawet tego, co widzimy w naszym własnym świecie, jak możemy zaprzeczać istnieniu niezliczonych zjawisk w nieskończonych światach stworzonych przez Boga Wszechmogącego?
Oznacza to, że niemożność zobaczenia czegoś okiem nie jest dowodem na jego nieistnienie. Istnieje wiele rzeczy, których nie widzimy okiem, a których istnienie akceptujemy za pomocą naszego rozumu, nauki, doświadczenia i eksperymentów. Właśnie aniołowie należą do tych bytów, których istnienie akceptujemy, chociaż nie widzimy ich oczami.
Aniołowie są bytami stworzonymi ze światła (nur), o subtelnej naturze i zdolności do przybierania różnych form. Zostali stworzeni wyłącznie w celu czynienia dobra. (Tecrid Ter., IX, 19; Beyzavî, I, 134)
Aniołowie są posłusznymi sługami Allaha. Wykonują wszystko, co im zostanie nakazane. Nigdy się nie buntują ani nie wykraczają poza otrzymany rozkaz. (Sura Al-Anbija, 21:26–27). Są wolni od wszelkiego rodzaju grzechów. Poza szczerym oddawaniem czci Allahowi nie wykonują żadnych innych czynów, nie ingerują w żadne sprawy bez polecenia, a nawet nie wstawiają się bez pozwolenia (Meyve Risalesi, s. 137).
Ponieważ aniołowie nie posiadają duszy pożądliwej (nafs), sił gniewu (ghadab) ani żądzy (szahła), nie prowadzą walki ze swoją duszą, a w rezultacie nie doświadczają duchowego postępu ani upadku (taraqqi ła tadanni). Szatani nie mają nad nimi władzy. Każdy z nich ma stałą pozycję (maqam sabit), niezmienną rangę i określone zadanie.
Aniołowie w przeciwieństwie do nas nie jedzą, nie piją, nie śpią, nie żenią się ani nie rozmnażają. Nie dotyczy ich podział na płcie. Mogą przebywać wszędzie, na niebie i na ziemi. Mają moc pokonywania najdalszych odległości w krótkim czasie oraz ukazywania się w dowolnej formie i postaci. Allah obdarzył ich tą zdolnością.
Ponieważ aniołowie nie mają za zadanie wybierać między dobrem a złem i są zdolni tylko do czynienia dobra, nie otrzymują odrębnej nagrody (mükâfat) za swoje czyny, tak jak ludzie. Czerpią oni natomiast szczególną przyjemność (zewk) z samych czynów, które wykonują, oraz otrzymują łaski (fejz) ze swoich aktów czci, odpowiednio do swojego stopnia. (Słowa, s. 327)
Oznacza to, że ich nagroda jest zawarta w ich służbie. Tak jak człowiek odżywia się i czerpie przyjemność z wody, powietrza, światła i pożywienia, tak aniołowie odżywiają się światłami (nur) wspominania (zikr), wysławiania (tesbih), chwalenia (hamd), kultu (ibadet), poznania (ma'rifet) i miłości (muhabbet). (Słowa, s. 327; Tecrid Ter., IX, 19). Ponieważ zostali stworzeni ze światła, światło jest dla nich wystarczającym pożywieniem. Nawet piękne zapachy, które są bliskie światłu, są dla nich rodzajem pożywienia. Dobre i czyste dusze z pewnością kochają piękne zapachy. (Słowa, s. 327. Rzeczywiście, Hz. Prorok (S.A.V.), ponieważ otrzymywał objawienie i stale spotykał się z aniołami, nie jadał roślin o nieprzyjemnym zapachu, takich jak cebula i czosnek, które nie są miłe aniołom. Używanie pięknych zapachów było, według jego własnych słów, jedną z trzech rzeczy, które najbardziej kochał na tym świecie).
Wszystkie akty kultu i posłuszeństwa aniołów są z kategorii obowiązkowych (fard); nie wykonują oni dobrowolnych (nafile) aktów kultu. Tymczasem dobrowolny kult jest dla człowieka wielką cnotą (fadilet). Rzeczywiście, hadis qudsi: „Mój sługa zbliża się do Mnie poprzez dobrowolne akty kultu, aż go pokocham.” (Husejn al-Dżisri, Risale-i Hamidije, s. 577) wyraża tę tajemnicę.
Aniołowie nie mogą również zdobyć nagrody za powstrzymywanie się od rzeczy zakazanych przez Allaha, ponieważ nie mają żadnej skłonności do zła (szerr) ani do tego, co zakazane (haram).
