Aby prawidłowo ocenić pojęcie dżihadu - świętego wysiłku lub zmagania się na drodze Bożej – w Islamie, należy najpierw poprawnie odpowiedzieć na pytania: „Kim jest Prorok i jakie jest jego zadanie?”. Bóg Wszechmogący, kierując wszystkich ludzi w podróż do świata ostatecznego, wysłał przewodników, którzy mieli ich prowadzić na tej drodze, kończącej się w raju lub piekle. Zadaniem tych Wysłanników Prawdy było przede wszystkim przedstawienie ludziom Boga, nauczenie ich zasad kultu, tego, co dozwolone, tego, co zakazane, oraz pokazanie, jak okazywać wdzięczność za Jego nieskończone dary.
Prorok czasów ostatecznych, Muhammad (alejhissalatu łassalam – Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim), wypełnił to zadanie w najdoskonalszy sposób. W Mekce opowiadał ludziom o Bogu, nauczał Jego nakazów i zakazów oraz głosił, że oddawanie czci bożkom jest przypisywaniem Bogu współtowarzyszy (szirk). Przez trzynaście lat cierpliwie znosił wszelkie prześladowania ze strony tych, którzy sprzeciwiali się jego nauczaniu, aż w końcu, z pozwoleniem i na rozkaz Boga, wyemigrował do Medyny (Hidżra), gdzie kontynuował swoją misję. Politeiści, którzy chcieli przeszkodzić mu w tej wzniosłej misji, nie dali mu spokoju również w Medynie, ale nie zdołali powstrzymać Islamu przed zdobyciem tronu w sercach ludzi.
Ważną cechą Proroka czasów ostatecznych (alejhissalatu łassalam), wspomnianą we wszystkich księgach niebiańskich, jest to, że był on „panem miecza”. Oznacza to, że oprócz duchowego przewodnictwa, pozwolono mu także na prowadzenie wojny, gdy zajdzie taka potrzeba (gdy jego nauczanie było blokowane). Wśród wcześniejszych proroków, na przykład Dawid i Salomon (alejhimassalam – pokój z nimi obojgiem), również wspierali swój duchowy dżihad mieczem, kiedy było to konieczne.
Gdy bezstronnie przeanalizujemy historię, zobaczymy, że podstawowym czynnikiem, dzięki któremu Islam zapanował w sercach i duszach, nie była wojna, lecz głoszenie, wyjaśnianie ludziom prawd Koranu i ukazywanie jego piękna. Historycy są zgodni co do tego, że dwie grupy ludzi miały ogromny wkład w szerzeniu Islamu. Pierwszą byli uczeni i duchowi przewodnicy, którzy poświęcili swoje życie dla nauczania Islamu, i w razie potrzeby, emigrowali do odległych krain. Drugą grupą byli kupcy, którzy podróżując w celach handlowych, nieśli ze sobą również piękno Islamu.
Następujące wersety Koranu jasno pokazują, że Islam rozprzestrzeniał się poprzez nauczanie i zaproszenie, a nie poprzez miecz:
„Nie ma przymusu w religii! Prawość wyróżniła się od nieprawości.” (Sura al-Baqara, 256)
„Napominaj więc! Ty jesteś tylko napominającym! Ty nie jesteś nad nimi dysponentem.” (Sura al-Ghaszijja, 21-22)
Istnieje wiele dowodów na to, że Islam szerzył się poprzez nauczanie. Ograniczymy się do przedstawienia kilku z nich: Kiedy nasz Prorok (alejhissalatu łassalam) po raz pierwszy zaczął głosić Islam w Mekce, nie posiadał żadnej siły materialnej ani wojskowej. Mimo, że wszyscy politeiści byli mu wrodzy, zdobył serca i umysły wierzących wyłącznie poprzez nauczanie i przekonywanie. Wielu ludzi, od Abu Bakra po Omara, zostało muzułmanami w ten sposób i ogłosiło wszystkim, że wiara jest niezwyciężoną siłą. Gdyby towarzysze Proroka chcieli, mogliby w jedną noc zabić wszystkich politeistów z plemienia Kurajszytów, na czele z Abu Dżahlem. Ale tego nie zrobili. Unikając terroru i anarchii, znosząc wszelkie trudności i cierpienia, kontynuowali głoszenie Islamu.
Muzułmanie, którzy wyemigrowali do Medyny przed Prorokiem, również sprawili, że mieszkańcy tego miasta przyjęli Islam poprzez nauczanie i zaproszenie. W ten sposób fundamenty Islamu, zarówno w Mekce, jak i w Medynie, zostały oparte na głoszeniu.
W kolejnych latach Islam mocno zakorzenił się w Medynie. Politeiści z Mekki uznali muzułmanów za siłę i podpisali z nimi traktat w al-Hudajbijja. Porozumienie, zawarte na dziesięć lat, trwało tylko dwa lata i ostatecznie zostało zerwane przez mekkańskich politeistów. Jednak w ciągu tych dwóch lat liczba osób, które przyjęły islam, była większa niż liczba wszystkich muzułmanów z dwudziestu lat od początku głoszenia Islamu.
W późniejszych wiekach Mongołowie położyli kres Kalifatowi Abbasydów, paląc i niszcząc wszystkie źródła islamskie. Jednak niedługo potem sami zaczęli przyjmować Islam. Jest faktem historycznym, że miecz nie odegrał żadnej roli w nawróceniu Mongołów na Islam.
Rozprzestrzenianie się Islamu w Indonezji, Malezji i Afryce również dokonało się poprzez nauczanie, a nie miecz.
Po tym krótkim spojrzeniu na historię, przejdźmy do współczesności: W ostatnim stuleciu muzułmanie stracili swoją dawną siłę materialną, jednak na płaszczyźnie duchowej Islam nieprzerwanie kontynuował swój rozwój i ekspansję. Dziś, w krajach europejskich, na czele z Niemcami i Wielką Brytanią, oraz w Ameryce, osoby przyjmujące Islam to w większości naukowcy, a wielu z nich zostało muzułmanami jedynie poprzez studiowanie Islamu, często bez bezpośredniego nauczania skierowanego do nich.
