Czy Islam jest religią logiki?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Zasady i przepisy religii islamu są zgodne z wrodzoną naturą człowieka (fıtrat) i możliwe do zaakceptowania przez ludzki rozum. To stwierdzenie jest prawdziwe. W islamie, z wyjątkiem bardzo niewielkiej części zasad o charakterze czysto dewocyjnym (taabbudî), które wymagają bezwzględnego poddania, wszystkie przepisy są makul’ul-mâna (zrozumiałe dla rozumu) i dają się pojąć z perspektywy rozumu i logiki.

Fakt, że w islamie nakazy i zakazy dotyczą osób, które osiągnęły wiek dojrzałości i są zdrowe na umyśle, a na osoby pozbawione rozumu nie nakłada się żadnej odpowiedzialności, również pokazuje, że islam przywiązuje wagę do rozumu, zwraca się do niego i pod tym względem jest „religią logiki”.

Na przykład instytucja zekatu (obowiązkowej jałmużny) w islamie jest mechanizmem, który skłania bogatych do spieszenia z pomocą ubogim, rozwija kulturę dzielenia się, eliminuje niesprawiedliwości podsycające konflikty klasowe oraz nienawiść między warstwami społecznymi, przekształca konflikt między bogatymi a biednymi w miłość, szacunek i pokój, a także zapewnia równowagę w życiu społecznym. Ta funkcja zekatu jest bardzo racjonalna, logiczna i łatwa do zrozumienia.

Podobnie pierwszym warunkiem wejścia do religii islamu jest wiara (iman) w Allaha i Jego Wysłannika (resul). Siedzibą wiary jest serce (kalp). A serce ma pojemność, która obok wzniosłych uczuć, inspiracji i przeczuć, obejmuje również rozum. Wyraźnym tego dowodem jest fakt, że osoby pozbawione rozumu nie są zobowiązane (mükellef) do wiary.

Styl Szlachetnego Koranu od początku do końca jest pełen racjonalnych (aklî) i logicznych (mantıkî) dowodów, niezbędnych do przekonania rozumu o prawdach. Gdy wyjaśniana jest jedność Allaha, prawdziwość proroctwa Hz. Muhammada (asv) (alejhi-s-selam we-s-selam – pokój z nim i błogosławieństwo), fakt, że Koran jest słowem Allaha, oraz istnienie zmartwychwstania po śmierci, zawsze przytaczane są dowody racjonalne i logiczne przykłady.

W gruncie rzeczy, jeśli jakikolwiek nakaz lub zakaz nie przekonuje ludzkiego rozumu, nie można mówić o sprawiedliwej próbie (imtihan). Jeśli postawicie przed uczniem szkoły podstawowej pytania z dziedzin naukowych obowiązujących na uniwersytecie lub w badaniach doktoranckich, dopuścicie się niesprawiedliwości. Z tego powodu w Koranie często kładzie się nacisk na ludzki rozum i myśl, używając sformułowań oznaczających: „Czyż w ogóle nie myślicie? Czyż w ogóle nie używacie rozumu? Czyż w ogóle nie oddajecie się refleksji (tefekkür)?”.

Druga strona medalu: Błędna interpretacja

Druga kwestia dotyczy myśli osoby, która, mówiąc „islam jest religią logiki”, za podstawę przyjmuje swój własny rozum i swoją własną logikę. Takie stwierdzenie jest błędne. Według tej osoby, „skoro droga rozumu jest jedna”, to rzeczy, których jej rozum nie pojmuje, nie są prawdziwe. Zatem cokolwiek istnieje w imię islamu, a jest sprzeczne z jej rozumem, jest błędne. Bo przecież islam jest religią rozumu, a rzeczy, których rozum nie pojmuje, nie istnieją w religii.

Rozum takich ludzi jest niezdolny do pojęcia samego pojęcia „rozumu”, ponieważ sam z siebie – bez wpływu czynników zewnętrznych – nie jest w stanie wszystkiego pojąć; rozum stara się pojmować zagadnienia w świetle wiedzy i idei, którymi został ukształtowany. Wyraźnym dowodem na to jest fakt, że osoba, która nie otrzymała odpowiedniego wykształcenia, bez względu na to, jak wielki ma intelekt, nie jest w stanie zrozumieć, wykonać ani podołać pracy inżyniera, lekarza czy muftiego (mufti – islamski uczony prawnik), którzy intelektualnie mogą stać znacznie niżej od niej.

Ważnym punktem, który należy tu poruszyć, jest to, że twierdzenie niektórych osób, iż kwestia, której nie są w stanie pojąć, jest „nielogiczna”, nie jest słuszne. Wielu z nas nie zna wielu zagadnień z fizyki, chemii, astronomii czy matematyki, nie jesteśmy w stanie ich pojąć. Jednak nikt nie twierdzi, że te nauki są nieracjonalne czy nielogiczne tylko dlatego, że niektórzy ludzie ich nie rozumieją, ponieważ rozum sam z siebie nie ma mocy, by wszystko odkryć. Gdyby tak było, nie byłoby potrzeby istnienia proroków. Każda dziedzina ma swoją specjalizację. Eksperci z łatwością pojmują kwestie ze swojej dziedziny, których inni nie są w stanie zrozumieć. Podobnie fakt, że niektórzy ludzie nie są w stanie pojąć prawd islamu i Koranu, nie oznacza, że te prawdy są nieracjonalne czy nielogiczne.

Rola aspektu dewocyjnego

Kolejną kwestią jest to, że istnienie w islamie pewnych zagadnień określanych jako „taabbudî” (o charakterze czysto dewocyjnym), które na pierwszy rzut oka nie dają się zrozumieć za pomocą rozumu, ma na celu przetestowanie aktu służby Bogu. Podstawy wiary (iman esasları) są naukowe i racjonalne. Nieliczne kwestie w podstawach islamu istnieją nie po to, by zadowolić rozum, ale by przetestować poddanie się (teslimiyet). Po przyjęciu podstaw wiary muszą istnieć pewne kwestie, których rozum łatwo nie pojmuje, aby stało się jasne, czy człowiek poddaje się tylko swojemu rozumowi, czy też Koranowi, w który uwierzył.

Podsumowując: Ten, kto mówi: „Skoro Koran jest słowem Allaha, to wszystko, co mówi, jest prawdą, nawet jeśli mój rozum tego nie pojmuje”, zdaje egzamin (imtihan). Ten zaś, kto, mówiąc: „Mój rozum nie pojmuje pewnej kwestii w Koranie”, okazuje wahanie, oblewa egzamin, jako że nie jest szczery w swojej wierze lub jest bardzo nieświadomy.

Na przykład fakt, że modlitwa poranna ma dwa rekaty (jednostki modlitwy), a południowa cztery, nie jest kwestią podlegającą rozumowi. Jednak kwestie takie jak to, dlaczego wieprzowina i alkohol zostały zakazane (haram), można wyjaśnić za pomocą zasad wiedzy (ilim) i mądrości (hikmet). Ta druga część, oparta na logice, jest znacznie szersza niż część kultowa (taabbudi).

Poznaj Islam