Czy kobieta została zaniedbana w prawie islamskim?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Kobiety zdobyły należną im pozycję i wartość dzięki religii Islamu, osiągając spokój i szczęście, za którymi tęskniły przez wieki. Prawo islamskie wyeliminowało ekstremalne i zaniedbujące praktyki w relacjach między kobietą a mężczyzną, ustanawiając między obiema płciami pełną równowagę i harmonię.

Zgodnie z Islamem, jako istoty stworzone przez Allaha, kobieta i mężczyzna są sobie całkowicie równi (Sura Al-Hudżurat, 13; Sura An-Nisa, 1). Jak wyraził to Prorok Muhammad (Pokój i błogosławieństwo niech będzie z Nim): „Wszyscy ludzie, kobiety i mężczyźni, są sobie równi jak zęby grzebienia.” (Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukuk-u İslâmiye ve İstilahat-ı Fıkhiye Kamusu, II, 73-74).

Kobieta i mężczyzna są dwiema częściami jednej całości. Uzupełniają się nawzajem. Poniższy werset wspaniale to wyraża:

„One są dla was szatą, a wy jesteście dla nich szatą.” (Sura Al-Baqara, 187)

Tak jak szata zakrywa niedoskonałości i chroni przed zimnem i gorącem, tak każde z was zakrywa niedoskonałości drugiego i uzupełnia jego braki.

Dlatego też spór o to, czy wyższy jest mężczyzna, czy kobieta, jest bezcelowy. Zgodnie z wyjaśnieniami Koranu, tak jak mężczyzna posiada pewne zalety i przewagi, których nie ma kobieta, tak i kobieta posiada pewne zalety i przewagi, których nie ma mężczyzna. Z tego powodu oboje potrzebują siebie nawzajem pod różnymi względami, a zatem kobieta i mężczyzna pod względem stworzenia różnią się od siebie i posiadają wzajemne przewagi. Próba porównywania ich w tych samych aspektach prowadzi do błędnych wniosków (Sura An-Nisa, werset 34).

Według Koranu istnieje tylko jeden model ludzkiego charakteru, bez podziału na płeć. Kobieta jest w takim samym stopniu odpowiedzialna za wszystkie cechy moralne, za które odpowiedzialny jest mężczyzna. W oczach Allaha wartością jest moralność religijna i taqła (Takła – bogobojność, świadomość Boga). Tę prawdę Allah ogłasza w Koranie następująco:

„Zaprawdę, najbardziej szanowanym spośród was w oczach Allaha jest ten, który jest najbardziej bogobojny.” (Sura Al-Hudżurat, 13)

Jak widać, według Koranu bliskość człowieka do Allaha nie jest określana przez jego płeć, kolor skóry czy rasę, lecz przez jego stosowanie się do „idealnej moralności muzułmańskiej”, którą objawił Allah. W Koranie Allah oznajmia, że wierzący, którzy przejawiają piękną moralność – bez względu na to, czy są kobietami, czy mężczyznami – otrzymają najlepszą nagrodę na tym świecie i w życiu ostatecznym:

„Tego, kto spełni dobre dzieło – czy to mężczyzna, czy kobieta – i jest wierzącym, My ożywimy życiem wspaniałym. I, zaprawdę, damy im nagrodę piękniejszą od tego, co czynili.” (Sura An-Nahl, werset 97)

Po tym krótkim wstępie przeanalizujmy niektóre zwyczaje, które Islam zniósł na korzyść kobiety, oraz prawa, które jej przyznał.

1. Niektóre zwyczaje zniesione na korzyść kobiety:

• Islam odrzucił pogląd, obecny w niektórych wierzeniach, że kobieta jest przeklęta.
• Surowo zakazał jednego ze zwyczajów z czasów ignorancji (Dżahilijja), jakim było grzebanie żywcem nowo narodzonych córek.
• Prorok Muhammad (Pokój i błogosławieństwo Boga z nim), mówiąc: „W niczym nie ma złego omenu”, zniósł przesąd uważający kobietę za źródło nieszczęścia.
• Nakazał mężczyznom okazywanie kobietom wielkiej czułości, miłości i troski.
• Potępił nienawiść do córek i pochwalił je, mówiąc: „W dawaniu prezentów traktujcie swoje dzieci na równi; gdybym jednak miał kogoś wyróżnić, wyróżniłbym córki”.
• Towarzyszowi, który zapytał, kto zasługuje na największy szacunek, trzykrotnie odpowiedział: „Twoja matka”, a dopiero za czwartym razem dodał: „Twój ojciec”.

2. Prawa przyznane kobiecie:

Prawo i obowiązek to dwaj nierozłączni bracia. Gdzie jest prawo, tam musi być i obowiązek. Prawo islamskie, które od samego początku uznawało prawa i wolności kobiety i surowo potępiało jej poniżanie, nałożyło na nią również pewne obowiązki. Zanim je wymienimy, przypomnimy fundamentalną zasadę dotyczącą kobiet, która stanowi sedno tej kwestii i została zawarta w kazaniu wygłoszonym przez Proroka Muhammada (alejhissalatu łassalam) podczas Pielgrzymki Pożegnalnej w obecności 130 000 osób:

„O ludzie, o moi towarzysze, nakazuję wam, abyście byli dobrzy dla kobiet. One są waszymi partnerkami życiowymi. Zakładacie z nimi ognisko domowe jako z depozytem, który powierzył wam Allah. One mają prawa wobec was, a wy macie prawa wobec nich. Dobre ich traktowanie jest waszym najważniejszym obowiązkiem. O ludzie, czy dobrze zrozumieliście te słowa, które wam przekazałem?” (Akseki, Ahmet Hamdi, Yeni Hutbelerim, Ankara, 781-782)

W innym hadisie powiedział:

„Bójcie się Allaha w kwestii wypełniania praw kobiet. Strzeżcie się naruszania ich praw i wolności, albowiem pojęliście je za żony jako depozyt od Allaha.” (Adżluni, Kaszf al-Chafa, Bejrut, 1351, I, 36)

Po tym ogólnym wprowadzeniu, przyjrzyjmy się w skrócie prawom przyznanym kobiecie w prawie islamskim:

• Prawo do utrzymania: Mąż jest zobowiązany do zapewnienia utrzymania swojej żonie i dzieciom zrodzonym z tego związku. Oznacza to, że kobieta może żądać od męża środków na utrzymanie. W prawie islamskim mąż musi zapewnić żonie wyżywienie, odzież, mieszkanie i, w razie potrzeby, koszty służącej. Kobieta nie może być zmuszana do partycypowania w kosztach utrzymania domu; zaopatrzenie i utrzymanie żony i dzieci należy do męża. (Cin, Halil, İslâm ve Osmanlı Hukukunda Evlenme, Ankara, 1974, 195 i nast.)
• Pełna zdolność do czynności prawnych: W prawie islamskim kobieta posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Ma absolutne prawo do dysponowania swoim osobistym majątkiem. Może zaciągać wszelkiego rodzaju zobowiązania cywilne i korzystać z praw, jakie jej przysługują. Ponadto, prawo do opieki i wychowania nad dzieckiem – w przypadku chłopca do siódmego roku życia, a w przypadku dziewczynki aż do zamążpójścia – zostało przyznane kobiecie, chyba że wyjdzie ponownie za mąż - wówczas prawo wraca do ojca dzieci.
• Prawo do dziedziczenia: W przeciwieństwie do wszystkich systemów prawnych (z wyjątkiem prawa rzymskiego) i praw zwyczajowych z okresu narodzin Islamu, prawo islamskie przyznało kobiecie prawo do dziedziczenia. Zostało ono oparte na zasadzie równości, z wyjątkiem podziału w stosunku dwa do jednego między braćmi i siostrami. Logiczne i naukowe uzasadnienie tej zasady zostało wyjaśnione zarówno w Koranie, jak i w hadisach. Mniejszy udział kobiety w spadku w stosunku do mężczyzny nie jest regułą absolutną. (Zob. Zafer Dergisi, nr 192)
• Prawo do edukacji i nauki: W społeczeństwie islamskim edukacja i nauka zajmują bardzo ważne miejsce. Kobieta jest najdoskonalszym wychowawcą. To przede wszystkim ona wychowuje i kształtuje dzieci. Nie do pomyślenia jest, aby wychowawca był pozbawiony edukacji. Prorok Muhammad (alejhissalatu łassalam) zawsze zachęcał kobiety do nauki czytania i pisania i nakazywał to. Nie sposób nie wspomnieć, że w historii Islamu wyrosło wiele wybitnych kobiet-uczonych w przeróżnych dziedzinach.
• Prawo do pracy: Kobieta może wykonywać każdy zawód, który nie jest sprzeczny z religią i moralnością.
• Inne prawa, których kobieta może żądać od męża: Kobieta może żądać od męża daru ślubnego (mahr). Mąż jest również zobowiązany do dobrego jej traktowania. Kobieta może odwiedzać swoją rodzinę, kiedy zechce, informując o tym męża. Mąż powinien spędzać czas z żoną i pozwalać na dozwolone formy rozrywki. Mąż nie może traktować żony surowo bezpodstawnie i bez powodu. Mąż nie może ujawniać tajemnic swojej żony.

Po tym wszystkim pragniemy zaznaczyć, że mimo posiadania tych wszystkich praw przez kobietę, głową rodziny pozostaje mąż. Taka zasada jest zresztą przyjęta również w dzisiejszych klasycznych systemach prawnych. Uznanie tego faktu nie oznacza akceptacji istnienia różnic między kobietą, a mężczyzną - jak twierdzą niektórzy prawnicy. Werset Koranu, który określa męża jako głowę rodziny, również odrzuca to twierdzenie. Koran bowiem mówi:

„Mężczyźni są opiekunami kobiet, albowiem Allah dał jednym z nich przewagę nad drugimi. (Oznacza to, że kobieta również pod pewnymi względami jest lepsza od mężczyzny, a mężczyzna także pod pewnymi względami jest lepszy od kobiety. Oboje posiadają odrębne zdolności). Ponadto mężczyźni są zobowiązani do zapewnienia utrzymania ze swojego majątku.” (Sura An-Nisa, werset 34)

Poznaj Islam