Dlaczego zgodnie z Islamem przestępca jest karany? Jakie są cele kary w Islamie?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Na przestrzeni dziejów dominowały różne koncepcje dotyczące karania, a cele kar były określane w świetle tych koncepcji. Na Zachodzie, w dawnych czasach (mniej więcej do XVIII wieku), celem kar było wyłącznie zastraszanie, zemsta i publiczne napiętnowanie. Palenie na stosie, krzyżowanie, odcinanie kończyn, łamanie kości, piętnowanie rozżarzonym żelazem itp. były w tamtych czasach powszechnymi formami kar.

Ponadto, w tamtych czasach brakowało również proporcjonalności między przestępstwem a karą. Kara śmierci mogła być stosowana nawet za najprostsze przestępstwa. W angielskim prawie karnym do XVIII wieku karę śmierci stosowano za około 200 różnych przestępstw. Francuskie prawo karne przewidywało karę śmierci za 215 różnych przestępstw. Większość z nich była przestępstwami mniejszej wagi.

Z czasem cel zemsty indywidualnej zaczął być zastępowany przez cel zemsty społecznej i boskiej. W zemście społecznej dominowały cele zastraszania i odstraszania; w zemście boskiej natomiast celem było zadośćuczynienie (kaffara) za popełnione przestępstwo. Od XVIII wieku zachodni myśliciele zaczęli zwalczać cel zemsty w karach i starali się zastąpić go innymi celami w systemie karania.

CELE KARY W ISLAMIE

W islamskim prawie karnym celem kary nie jest dręczenie przestępcy (zulm), torturowanie go ani zemsta na nim. Prorok Muhammad (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - asm) został bowiem posłany jako miłosierdzie dla światów, a nie po to, by siać terror i ustanawiać tyranię.

Jak wynika z tekstów źródłowych religii (nass - czyli wersetów Koranu i hadisów) oraz wypowiedzi uczonych prawników (mudżtahid), cele, do których dąży Islam w systemie wymiaru sprawiedliwości są następujące:

1. Prewencja generalna (Suçu umumî önleme)

W stosowaniu kary w prawie islamskim za podstawę przyjmuje się jej przykładny i odstraszający charakter, który ma zapobiegać popełnianiu przestępstw. Oznacza to, że kary islamskie mają cechy, które zniechęcają do popełnienia przestępstwa, zanim do niego dojdzie, oraz stanowią przestrogę dla innych, osłabiając w nich skłonność do przestępczości.

Z tego powodu w Islamie surowe kary są wykonywane publicznie, na oczach ludu. Publiczne wykonywanie kary jest ściśle związane z psychologią człowieka.

Cel przykładności i prewencji jest najlepiej realizowany poprzez publiczne ogłoszenie i wykonanie kary. Dzięki temu w społeczeństwie podtrzymywane jest stałe poczucie nienawiści i potępienia dla przestępstwa. Nikt nie chce znaleźć się w sytuacji przestępcy ani doświadczyć upokorzenia na oczach publiczności. To uczucie osłabia skłonność do popełniania przestępstw.

2. Prewencja szczególna (indywidualna) (Hususi önleme)

Kary islamskie mają również na celu resocjalizację (islah) przestępcy. Kara jest stosowana, aby poprawić moralność przestępcy, zdyscyplinować go i zreformować w taki sposób, aby nie popełnił przestępstwa ponownie.

W Islamie karanie jest jak wychowywanie dziecka przez ojca lub leczenie pacjenta przez lekarza. Nie ma na celu dręczenia, torturowania ani  dokonania  dozemsty na przestępcy.

3. Ekspiacja (Kaffara)

Kara za przestępstwo jest ekspiacją (kaffara – zadośćuczynienie, pokuta), której wymaga absolutna sprawiedliwość. Kara zapewnia absolutną sprawiedliwość poprzez zadośćuczynienie za przestępstwo. W ten sposób strona poszkodowana (mağdur) zostaje usatysfakcjonowana i uspokojona, a w społeczeństwie zapewniony zostaje spokój i porządek. Z tego powodu Wysłannik Allaha (asm) powiedział w jednym z hadisów:

„Kara wymierzona na ziemi w imię sprawiedliwości jest dla mieszkańców ziemi lepsza niż deszcz padający przez trzydzieści poranków.” (Ibn Hanbal, Musnad, II / 402)

Odpłata złem za zło jest wymogiem sprawiedliwości. W Koranie poruszono tę kwestię w następujący sposób:

„Zapłatą za zło jest zło jemu podobne. Ale ten, kto przebaczy i doprowadzi do zgody, będzie miał nagrodę u Allaha. Zaprawdę, On nie miłuje niesprawiedliwych!” (Sura Asz-Szura, 42/40)

Jak widać, ukaranie przestępcy w stopniu, na jaki zasłużył, jest wymogiem sprawiedliwości. Jednocześnie przebaczenie przestępcy przez ofiarę stanowi inny dobry uczynek.

W karaniu warunkiem jest również proporcjonalność (mümaselet). Oznacza to, że wymierzona kara musi być równoważna i adekwatna do popełnionego przestępstwa. Kara, która jest zbyt surowa w stosunku do przestępstwa, staje się źródłem niesprawiedliwości i niepokoju w społeczeństwie,  nie prowadzi zaś do  sprawiedliwości.

Ekspiacyjny charakter kary jest również wielką łaską i miłosierdziem dla samego przestępcy. Według większości prawników islamskich (fakih), kara odbyta na tym świecie za dane przestępstwo gładzi grzechy z nim związane i znosi potrzebę ponoszenia za nie kary w życiu ostatecznym.

Prorok (asm) powiedział:

„Kto popełni jedno z przestępstw i zostanie za nie ukarany, to ta kara jest dla niego ekspiacją (kaffara).” (Ömer Nasuhi Bilmen - Hukuki İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye K., I / 33)

Ponieważ w systemie karania za podstawę przyjmuje się cel resocjalizacji (islah), w sytuacji, gdy przestępca po popełnieniu czynu okaże skruchę (pişmanlık), w miarę możliwości dąży się do nieorzekania kary. W takim przypadku bowiem najważniejszy cel kary został już osiągnięty.

Prorok (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - asm), gdy pewien człowiek osobiście do niego przyszedł i przyznał się do kradzieży, powiedział mu: „Nie sądzę, że ukradłeś.”(1)

Podobnie, gdy jeden z Towarzyszy o imieniu Maiz, z wielką skruchą przyszedł do Wysłannika Allaha i wyznał, że popełnił cudzołóstwo (zina), Prorok rzekł mu:

„Zastanów się dobrze. Może nie popełniłeś cudzołóstwa, a jedynie pocałowałeś lub zrobiłeś coś podobnego.”

W ten sposób chciał skłonić go do wycofania swojego przyznania się do winy. Maiz jednak obstawał przy swoim wyznaniu i ostatecznie został ukarany karą za cudzołóstwo.(2)

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w obu tych przypadkach wina nie została ostatecznie udowodniona. Nikt bowiem nie wiedział ani nie widział, że przestępstwo zostało popełnione. Przestępca, żałując swojego czynu, sam się do niego przyznaje i go wyznaje. Gdyby nie jego przyznanie się, z prawnego punktu widzenia nie byłoby możliwe postawienie mu zarzutu.

Dlatego Wysłannik Allaha (asm), widząc ich szczery żal za popełnione czyny, nie chciał, aby ich wina została prawnie udowodniona (sübut bulmak) na podstawie ich własnych zeznań. Uznał za wystarczające, aby sami okazali skruchę i poprosili Boga o przebaczenie (tövbe ve istiğfar).

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku, gdy przestępstwo zostało udowodnione za pomocą dowodów i świadków, bez potrzeby przyznania się sprawcy. W takim przypadku skrucha przestępcy nie jest brana pod uwagę.

W przypadku kar hadd (kary hadd – kary o stałym wymiarze, określone w Koranie i Sunnie za najcięższe grzechy) bowiem, za podstawę bierze się interes wspólnoty (społeczeństwa), a nie sytuację samego przestępcy. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się tak ciężkich przestępstw w społeczeństwie i aby nie stały się one przyczyną zgorszenia (fitna) i niepokoju, kara za prawnie udowodnione przestępstwo jest wykonywana bez względu na stan sprawcy.

Wyjątkiem od tej reguły jest kisas (kisas – prawo talionu, zasada odwetu). W przypadku kisas, opiekunowie prawni lub spadkobiercy ofiary (maktülün velileri) mają prawo do przebaczenia sprawcy. Koran zachęca do takiego przebaczenia.

Natomiast w przypadku przestępstw podlegających karze ta'zir (ta'zir – kary, których wymiar pozostawiono do uznania sędziego), w większym stopniu bierze się pod uwagę sytuację samego przestępcy. Jeśli sędzia dostrzeże u sprawcy oznaki poprawy, może karę uchylić lub złagodzić. Oczywiście, w międzyczasie należy również uwzględnić interes publiczny (kamunun menfaati).

Przypisy:

(1) Ahmad ibn Hanbal, Baqi Musnad al-Ansar, 21480

(2) Muslim, Hudud, 22; asz-Szaukani, Najl al-Autar, t. VII, s. 95,109; az-Zajla'i, Nasb ar-Raja, t. III, s. 314 i n.

Poznaj Islam