Czy potrzeba wiary jest wrodzona?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Szwajcarski psycholog Pierre Bovet w swoim dziele pt. „Uczucie religijne a psychologia dziecka” (Din Duygusu ve Çocuk Psikolojisi) stwierdza, że wszystkie normalne dzieci, które osiągnęły pewien wiek, posiadają jakby „naturalną religię”, która jest w pełni ich „własnością” (tzn. znajduje się w ich wrodzonej naturze – fıtrat). W kształtowaniu tych pierwotnych wierzeń, obok społeczeństwa, ważną rolę odgrywają także świadomość, percepcja i wyobraźnia jednostki. Być może dziecko samo nadaje treść pojęciom religijnym, które nabywa od społeczeństwa. Z czasem jednak dostrzega ono sprzeczności między sobą a społeczeństwem i dokonuje nowych adaptacji. Jak dowiadujemy się od naszego Wspaniałego Proroka (asv – aleyhissalatu vesselam – niech pokój i błogosławieństwo Allaha będą z nim):

„Wszystkie dzieci rodzą się w naturze islamu (fıtrat – fitrat, czyli wrodzona, czysta dyspozycja do wiary w jednego Boga), a dopiero później ich rodzice (i społeczeństwo) wprowadzają je do tej czy innej religii”.

Wielu naukowców i myślicieli prowadziło badania nad „wrodzoną religią” dzieci. Jednym z nich był amerykański filozof William James. Aby uchwycić „naturalne uczucia religijne” powstające u dziecka bez interwencji społeczeństwa, zbadał on wspomnienia i zachowania głuchego i niemego chłopca o imieniu Ballard, który do jedenastego roku życia nie pobierał żadnej nauki. Chłopiec ten, który później otrzymał dobre wykształcenie, tak podsumował swoje „metafizyczne” myśli i uczucia sprzed okresu edukacji:

„Zdarzało mi się wychodzić na spacery z ojcem. Przyroda i krajobrazy wywierały na mnie ogromne wrażenie. Nie umiałem mówić ani pisać, ale myślałem. Zadawałem sobie pytania: «Jak powstał świat?», «Jak zaczęło się życie człowieka?», «Jak powstały rośliny i inne żywe istoty?», «Jaka jest przyczyna, która powołała do istnienia Ziemię, Księżyc i Słońce?», «Jak narodził się ten świat rzeczy?», «Kto wkłada te wszystkie pytania do mojej głowy?», «Jak bez nasion powstał pierwszy człowiek, pierwsze zwierzę, pierwsza roślina?», «Skąd przychodzimy i dokąd zmierzamy?», «Jak mógł wyglądać początek wszechświata?». Szczególnie na to ostatnie pytanie nie mogłem znaleźć odpowiedzi. Myślałem, myślałem i rezygnowałem, a po pewnym czasie znowu wracałem do tego samego problemu”. (zob. Pierre Bovet, Din Duygusu ve Çocuk Psikolojisi, s. 71-72).

Wielu innych psychologów badało ten temat, dochodząc do bardzo podobnych wniosków. W ten sposób stało się jasne, że dzieci już od najmłodszych lat z ciekawością zwracają się ku wszechświatowi i naturze, zadając pytania podobne do tych, których przykład podaliśmy wyżej. Taka jest „natura” (tabiat), „wrodzona dyspozycja” (fıtrat) człowieka. Jak widać, pytania te zaprzątają umysły nie tylko myślicieli i filozofów, ale wszystkich – dzieci, młodzieży i dorosłych.

Nasza wzniosła i święta księga, Szlachetny Koran, w piękny sposób opisuje, jak Wielki Prorok, czcigodny Ibrahim (as – aleyhisselam, pokój niech będzie z nim), będąc jeszcze dzieckiem, zwrócił się ku naturze i wszechświatowi, poszukując Wzniosłego Stwórcy w gwiazdach, Księżycu i Słońcu, a następnie, przekraczając je, wzbił się ku temu, co jest „ponad wszystkim, co pozazmysłowe”.

(Fragment z „Gerçeğe Doğru” t. 3, wydawnictwo Zafer Yayınları)

Poznaj Islam