Jak Koran uzasadnia możliwość zmartwychwstania po śmierci?

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Na przestrzeni dziejów ludzkości kwestia śmierci zajmowała umysły ludzi w przeszłości, zajmuje je również dzisiaj i — jak się wydaje — będzie je zajmować także w przyszłości. Dzieje się tak dlatego, że człowiek nosi w sobie naturalne pragnienie życia wiecznego i nie chce umierać. Mimo to nikt nie jest w stanie przeciwstawić się śmierci i każdy pozostaje wobec niej całkowicie bezradny.

Święty Koran (Kur’ân-ı Kerîm) na wiele sposobów naucza, że zmartwychwstanie po śmierci jest z punktu widzenia rozumu możliwe i że z całą pewnością nastąpi.

a) Dowód pierwszego stworzenia

Ten, kto stwarza z niczego, z pewnością jest zdolny stworzyć ponownie po raz drugi. Koran przytacza ten argument w następującym wersecie:

„(Człowiek) zapomina o swym stworzeniu. Mówi: „Kto ożywi kości, które zmurszały?”. Powiedz: „Ożywi je Ten, który stworzył je po raz pierwszy. On ma pełną wiedzę o każdym stworzeniu.” ( Sura Ja sin, 78-79.)

Pamiętajmy!...

Tak jak Allah Najwyższy nie traci nasienia zasianego w ziemi po tym, jak ono obumrze, lecz wskrzesza je na nowo, czyniąc z niego drzewo, tak samo nie porzuci On człowieka, który przez śmierć powraca do ziemi. Z tego powodu człowiek, będący najcenniejszą i najszlachetniejszą z istot, nie ulegnie rozkładowi i nie zniknie wraz ze śmiercią, lecz zostanie ponownie wskrzeszony przez Allaha Najwyższego w Świecie Ostatecznym (âhiret âlemi – świat życia po śmierci).

W innym wersecie Allah Najwyższy zwraca się do ludzi słowami:

„O ludzie! Jeśli macie wątpliwości co do zmartwychwstania, to pomyślcie, że My stworzyliśmy was z prochu, potem z kropli nasienia, potem z grudki krwi zakrzepłej, potem z kęska ciała częściowo ukształtowanego i bezkształtnego, aby wam to objaśnić. I umieszczamy w łonach to, co chcemy, aż do oznaczonego czasu. Następnie wyprowadzamy was jako niemowlęta, abyście osiągnęli dojrzałość. Niektórzy z was umierają wcześniej, a niektórych doprowadzamy do takiego wieku, że nie wiedzą już niczego, co niegdyś wiedzieli.” (Sura Pielgrzymka (Al-Hadżdż), 5.)

W tym wersecie Allah Najwyższy, zwracając się do tych, którzy zaprzeczają zmartwychwstaniu, w sposób zwięzły i logiczny przypomina etapy pierwotnego stworzenia człowieka. Od kropli nasienia (nutfa), poprzez kolejne fazy rozwoju, aż do narodzin i starości — cały ten proces ukazany jest jako cudowny (mu‘dżizowy) akt stworzenia z niczego.

Poprzez to przypomnienie Allah przybliża ludzkiemu rozumowi ideę ponownego stworzenia i wskrzeszenia po śmierci w życiu ostatecznym (Ākhirah), podkreślając, że nie jest to ani niemożliwe, ani sprzeczne z rozumem. Wręcz przeciwnie — Ten, który stworzył człowieka po raz pierwszy w tak doskonały sposób, z łatwością jest zdolny przywrócić go do życia po śmierci.

b) Dowód z większego na mniejsze (łatwiejsze)

 Ten, kto potrafi stworzyć rzecz trudniejszą, z całą pewnością jest również zdolny stworzyć rzecz łatwiejszą. Stworzenie niebios i ziemi jest bez wątpienia większe i bardziej złożone niż stworzenie człowieka. Allah, który stworzył niebiosa i ziemię oraz utrzymuje je w przestrzeni kosmicznej bez jakiegokolwiek podparcia, niewątpliwie posiada moc (kudret), aby ponownie wskrzesić człowieka po śmierci.

Co więcej, pierwsze stworzenie człowieka jest trudniejsze niż jego drugie stworzenie. Allah, który był w stanie stworzyć człowieka po raz pierwszy, tym bardziej jest zdolny stworzyć go ponownie. Znaczenie to zostało jasno wyrażone w następujących wersetach Koranu:

„Czyżby nie widzieli, że Bóg, który stworzył niebiosa i ziemię i nie zmęczył się ich stworzeniem, jest w stanie ożywić umarłych?” (Sura Wydmy (Al-Ahkaf), 33.)

„On jest Tym, który czyni pierwsze stworzenie, a potem je powtarza. To jest dla Niego łatwe.” (Sura Ar-Rum, 27.)

„Czyżby miało zmęczyć Nas pierwsze stworzenie, że oni powątpiewają w nowe stworzenie?” (Sura Kaf, 15.)

Znaczenie wersetu:

„(O ludzie!) Wasze stworzenie i wasze zmartwychwstanie jest takie samo jak jednej duszy. Zaprawdę, Bóg jest Słyszący, Widzący!” (Sura Lukman, 28).

W wersetach tych wyjaśnia się, że Allah Najwyższy, który bez najmniejszego wysiłku stworzył niebiosa i ziemię, z jeszcze większą łatwością jest w stanie stworzyć człowieka na nowo. Zwraca się również uwagę na to, że skoro przy pierwszym stworzeniu nie objawiła się żadna słabość, to tym bardziej nie pojawi się ona przy drugim stworzeniu, które — z punktu widzenia ludzkiego rozumowania — jest łatwiejsze.

Podkreśla się także, że wszyscy ludzie zostaną ponownie wskrzeszeni i wyprowadzeni z grobów, a następnie zgromadzeni na Sądzie Ostatecznym (haşr). Dla Allaha stworzenie z niczego całej ludzkości, jej wskrzeszenie po śmierci i zebranie na jednym miejscu jest tak samo łatwe, jak stworzenie, wskrzeszenie i zgromadzenie jednego człowieka.

Relatywność pojęć trudności i łatwości

W rzeczywistości pojęcia takie jak trudność i łatwość są pojęciami względnymi i odnoszą się wyłącznie do ludzi. Wynikają one z naszej ograniczonej siły, wiedzy i możliwości. Dla Allaha Najwyższego nie istnieje coś takiego jak trudne, łatwe, trudniejsze czy łatwiejsze — dla Niego wszystko jest jednakowo łatwe.

Człowiek został stworzony jako istota słaba, ograniczona w mocy, wiedzy i woli. Allah natomiast jest Stwórcą absolutnym, nieskończonym pod każdym względem i wszechmocnym. Ponieważ Jego moc, wiedza, wola oraz wszystkie imiona i atrybuty są nieskończone, w akcie stwarzania nie ma dla Niego różnicy między małym a wielkim, jednym a wieloma.

Dlatego dla Allaha nie istnieje żadna różnica między stworzeniem jednej drobiny a jednego słońca, ani między stworzeniem jednego człowieka a miliardów ludzi. Nic nie sprawia Mu trudności. Stworzenie całej wiosny jest dla Niego tak łatwe, jak stworzenie jednego kwiatu.

Allah Najwyższy w Koranie zwraca się do ludzi językiem dostosowanym do ich możliwości rozumienia, dlatego używa pojęć „łatwe” i „trudne”, aby przybliżyć te prawdy ludzkiemu umysłowi. W rzeczywistości jednak dla Allaha nie ma żadnej różnicy między stworzeniem jednego atomu a całego wszechświata.

c) Ten, który ożywia martwą ziemię, może również wskrzesić człowieka

Allah Najwyższy, który każdego roku ożywia martwą ziemię, jest bez wątpienia zdolny również wskrzesić człowieka po śmierci. Koran wielokrotnie wskazuje na to zjawisko jako jasny i zrozumiały dowód zmartwychwstania.

Znaczenie wersetu:

„I zesłaliśmy z nieba wodę błogosławioną i dzięki niej daliśmy wyrosnąć ogrodom i wysianemu ziarnu. I palmom wysokim z kiściami owoców ułożonymi jedne nad drugimi. Jako zaopatrzenie dla Naszych sług. I ożywiliśmy nią martwą krainę. Takie też będzie wasze zmartwychwstanie!” (Sura Kaf, 9-11.)

Tak jak martwa, wyschnięta ziemia zostaje ożywiona przez deszcz i w krótkim czasie pokrywa się zielenią, tak samo ludzie, którzy po śmierci obrócili się w proch, zostaną ponownie ożywieni na rozkaz Allaha. Ten przykład jest szczególnie przekonujący, ponieważ człowiek obserwuje go każdego roku własnymi oczami.

Sprawiedliwość Boża a konieczność życia ostatecznego

Na tym świecie sułtani, królowie i władcy — posiadając władzę państwową — nagradzają tych, którzy są im posłuszni i przestrzegają ustanowionych przez nich praw, a karzą buntowników. Podobnie Allah Najwyższy, który posiada wspaniałe panowanie Boskości (ulûhijjet saltanatı) nad całym wszechświatem, nagrodzi tych, którzy są Mu posłuszni, i ukarze tych, którzy się buntują.

Jednakże na tym świecie nagroda i kara nie są wymierzane w sposób pełny i ostateczny. Często zdarza się, że sprawiedliwi cierpią, a niesprawiedliwi unikają kary. To jasno wskazuje, że musi istnieć inny świat, w którym sprawiedliwość zostanie urzeczywistniona w pełni, bez żadnych braków i niesprawiedliwości.

Tym światem jest Świat Ostateczny (âhiret âlemi). Dlatego każdy człowiek — czy tego chce, czy nie — zostanie do niego skierowany.

Imiona Allaha a konieczność istnienia życia ostatecznego

Imiona Allaha same w sobie wskazują na konieczność istnienia życia ostatecznego i wręcz go wymagają. Ponieważ Allah jest wieczny, również Jego imiona oraz przejawy tych imion muszą mieć wieczne pole manifestacji.

Na przykład imiona Al-Karîm (Szczodry) i Ar-Rahîm (Miłosierny) objawiają się w tym świecie w sposób niezwykle obfity. Allah jest Al-Karîm — posiadaczem nieskończonej hojności. Objawia się to w świecie poprzez niezliczone owoce, warzywa i wszelkiego rodzaju dary, którymi obdarza człowieka. Owoce napełniają gałęzie drzew, a rośliny jakby niosły swoje plony na tacach, ofiarowując je ludziom.

Nota

Spoglądając na zgromadzenie i zmartwychwstanie (haşr we neşr — zebranie i ponowne rozprzestrzenienie), które dokonuje się każdej wiosny, widzimy, że Allah Najwyższy (Allah Teʿâlâ) w niezwykle krótkim czasie wskrzesza i gromadzi miliony gatunków małych i dużych zwierząt oraz roślin.

Przywraca On w identycznej postaci korzenie wszystkich drzew i ziół, a także niektóre zwierzęta. Inne natomiast stwarza na ich podobieństwo, w formie tak bliskiej pierwowzorowi, że niemal graniczy to z pełną identycznością. Tymczasem nasiona, które materialnie różnią się między sobą w minimalnym stopniu i są całkowicie ze sobą wymieszane, zostają z doskonałym rozróżnieniem i rozpoznaniem wskrzeszone — z niezwykłą szybkością, na ogromną skalę, z absolutną łatwością oraz w doskonałym porządku i mierze.

W ciągu sześciu dni lub sześciu tygodni dokonuje się to, co dla ludzkiego rozumu wydaje się niewyobrażalne. Czy zatem jest w ogóle możliwe, aby dla Bytu (Zât), który dokonuje takich dzieł, cokolwiek mogło być trudne?
Czy mógłby On nie być zdolny do stworzenia niebios i ziemi w sześć dni?
Czy mógłby nie być w stanie wskrzesić człowieka jednym rozkazem, jednym okrzykiem (sayha — dźwiękiem wydobytym z Sur, w który zadmie anioł Isrāfīl — ʿalayhi as-salām)?

Ḥâşâ! — jest to całkowicie niemożliwe do pomyślenia w odniesieniu do Boga.

(Bediüzzaman Said Nursî, „Sözler”)

Świat roślin przypomina sługę, który korowód za korowodem przynosi dary Allaha. Świat zwierząt tworzy kolejny korowód, przynosząc inne rodzaje zaopatrzenia, takie jak mleko, mięso i wełnę. Wszystko to jest oczywistym dowodem nieskończonej hojności i jej Właściciela.

Jednak krótkość ludzkiego życia pokazuje, że człowiek nie jest w stanie w tym przemijającym świecie w pełni korzystać z nieskończonej hojności. Tymczasem posiadanie nieskończonej hojności wymaga nieskończonego obdarowywania. Dlatego pełna manifestacja imienia Al-Karîm wymaga istnienia wiecznego świata, w którym człowiek będzie mógł doświadczać darów bez końca.

Podobnie Allah jest Ar-Rahîm — posiadaczem nieskończonego miłosierdzia. Jednym z najbardziej oczywistych dowodów tego miłosierdzia jest umieszczenie współczucia w sercach wszystkich matek, dzięki czemu chronią one swoje potomstwo z niezwykłą troską.

Na przykład kura opiekuje się pisklęciem, gdy jest ono małe, karmi je i ogrzewa. Gdy jednak pisklę dorośnie, kura zaczyna je dziobać i odbiera mu ziarno. Pokazuje to jasno, że to nie matka jest pierwotnym źródłem współczucia. To Allah daje współczucie wtedy, gdy jest ono potrzebne, i odbiera je, gdy zadanie zostaje spełnione.

Ochrona niezliczonych istot żywych poprzez współczucie dane wszystkim matkom we wszechświecie jest wyraźnym dowodem nieskończonego miłosierdzia Allaha. A nieskończone miłosierdzie również wymaga wiecznego świata, w którym jego pełne skutki zostaną objawione.

Ciąg dalszy dowodów na zmartwychwstanie i istnienie życia ostatecznego

 Dzięki danemu współczuciu matki odczuwają wielką radość i spełnienie w opiece nad swoim potomstwem. Z powodu tego współczucia matka potrafi nawet poświęcić własne życie dla swojego dziecka.

Jednakże myśl o wiecznej rozłące z dzieckiem, od którego musiałaby odejść na zawsze, sprawia, że to samo współczucie staje się dla niej źródłem bólu i udręki, gdyż oznaczałoby to wieczne oddzielenie od ukochanego potomstwa. Właściciel nieskończonego miłosierdzia nie dopuściłby do takiej wiecznej rozłąki, ponieważ byłoby to sprzeczne z prawdziwym miłosierdziem.

Zatem dowody nieskończonego miłosierdzia, widoczne w całym wszechświecie, wymagają istnienia wiecznej wspólnoty i nie pozwalają na wieczne unicestwienie. To również jasno wskazuje na istnienie i wieczność życia ostatecznego.

Allah jest również Al-Hakīm (Mądry, Wszystkowiedzący), co oznacza, że posiada nieskończoną mądrość. Dostrzegamy ją, obserwując, że wszystko we wszechświecie zostało stworzone z mądrością (hikmet) i w określonym celu.

Gdy pytamy: „Dlaczego ludzkie ucho ma kształt muszli?”, odpowiadamy: „Aby skutecznie zbierało dźwięki”.
Gdy pytamy: „Dlaczego liście są zielone?”, ponownie wskazujemy na określony cel i korzyść.

Wszystkie nauki, badając wszechświat, odkrywają w nim ład, celowość i pożytek. Innymi słowy, dowodzą one, że Byt, który nim zarządza, działa z nieskończoną mądrością. Mądre stworzenie jest przeciwieństwem tego, co bezcelowe, chaotyczne i marnotrawne (isrāf).

Skoro więc Artysta wszechświata uczynił cały kosmos sługą człowieka, nie porzuci człowieka w ziemi bez ponownego wskrzeszenia, marnując w ten sposób owoce całego stworzenia. Wynika z tego, że mądrość obecna we wszechświecie dowodzi istnienia świata wiecznego.

Widzimy również, że zgodnie z imieniem Allaha Ar-Razzāq (Żywiciel, Zaopatrujący), każdemu stworzeniu daje On najodpowiedniejsze pożywienie i żywi każdą istotę w sposób najpiękniejszy i najbardziej miłosierny.

Ponieważ jednak ten świat jest przemijający i tymczasowy, imiona Allaha nie mogą się tu objawić w pełni. Aby mogły zamanifestować się całkowicie, bez braków i w nieskończoności, konieczne jest istnienie Świata Ostatecznego oraz ponowne wskrzeszenie tych, którzy tu umarli.

Dlatego Allah Najwyższy ustanowi życie ostateczne i ponownie nas w nim wskrzesi.

Nie należy zapominać, że my, ludzie, gdy otworzyliśmy oczy na ten świat, zastaliśmy wszystko gotowe — podobnie jak noworodek. Tak jak dziecko nie przygotowuje sobie kołyski ani warunków życia, tak i człowiek nie przygotował świata, do którego przyszedł.

Byt, który sprowadził nas na ten świat, uczynił to bez pytania o naszą wolę. Podobnie, prowadząc nas od dzieciństwa do starości, a następnie do śmierci, również nie pyta nas o zgodę. Tak samo będzie, gdy nas ponownie wskrzesi i zgromadzi w życiu ostatecznym.

Dziecko w łonie matki, nie znając świata zewnętrznego, mogłoby zaprzeczyć jego istnieniu — lecz to nie unicestwia tego świata. Podobnie fakt, że my nie widzimy życia ostatecznego i zaprzeczamy mu z powodu nieznajomości jego natury, nie unicestwia Ahiretu, Raju (Dżannah) ani Piekła (Dżahannam).

Zaprzeczanie życiu ostatecznemu nie przeszkadza jego istnieniu, lecz przeszkadza wejściu do Raju. Rozumny człowiek nie zaprzecza, lecz wierzy z taką pewnością, z jaką po zimie przychodzi wiosna, a po nocy świt — że po śmierci nadejdzie poranek zmartwychwstania (haşr) — i przygotowuje się na to poprzez wiarę i dobre uczynki (salih amel).

Zmartwychwstanie po śmierci będzie zarówno cielesne, jak i duchowe. Dla Allaha jest to niezwykle łatwe. Tak jak możliwe jest jednoczesne zapalenie milionów lamp z jednego źródła, tak samo w jednej chwili ciała otrzymają życie, a dusze do nich powrócą.

Człowiek zostanie wskrzeszony szybciej niż mgnienie oka. To, co dla naszej ograniczonej mocy wydaje się niemożliwe, dla wszechmocy (kudret) Allaha jest całkowicie łatwe i pewne.

Poznaj Islam