Dlaczego w religii Islamu w kwestii świadectwa prawa kobiet stanowią połowę praw mężczyzn?
Drogi Bracie / Droga Siostro,
Kwestie stanowiące fundament prawa islamskiego opierają się na objawieniu. Ich główne zarysy znajdują się w Koranie. Oznacza to, że zasady prawne zostały ustanowione i określone przez Stwórcę wszechświata. Niezależnie od epoki, klimatu i warunków, w jakich żyją społeczeństwa, zasady te są dla nich źródłem spokoju i ładu. Dzieje się tak, ponieważ te przepisy są najbardziej zgodne z naturą ludzką. Analizując przepisy Koranu, pierwszą rzeczą, która rzuca się w oczy, jest to, że uwzględniają one zarówno fizyczną, jak i duchową strukturę człowieka.
Można to również zaobserwować w kwestii składania świadectwa. Znaczenie szlachetnego wersetu dotyczącego świadectwa jest następujące:
„Powołujcie na świadków dwóch mężczyzn spośród was. A jeśli nie będzie dwóch mężczyzn, to jednego mężczyznę i dwie kobiety spośród świadków, których uznajecie; aby, jeśli jedna z nich pomyli się [lub zapomni], druga mogła jej przypomnieć…”¹
Wynika z tego, że fundamentalna kwestia w tym przypadku jest bezpośrednio związana z naturą stworzenia kobiety. Jest to wymóg jej struktury psychologicznej. Podstawowym usposobieniem kobiety są emocje, żyje ona swoimi emocjami. Z tego powodu myśli i idee oddziałują bardziej na jej serce, niżeli na umysł, a ich skutki rozwijają się w ten sam sposób. W obliczu stresujących wydarzeń rzadko potrafi zachować bezstronność. Ponieważ dominuje w niej strona miłosierdzia i czułości, podchodzi do wydarzeń intuicyjnie.
Z powodu tych cech Koran mówi: „Kobiety mogą zapomnieć, dlatego przy składaniu świadectwa należy dać im pomocnicę”. Stwierdza to Allah Wszechmogący, który stworzył kobietę. Jest to zatem niezmienna zasada. Czy wśród kobiet nie ma takich, które nie są zapominalskie i mają pamięć silniejszą, niż niektórzy mężczyźni? Niewątpliwie są, ale ogólnie ten stan psychologiczny jest częściej obserwowany u kobiet. To normalne, że nie są w stanie długo przechowywać wydarzeń w pamięci.
Z drugiej strony, kobieta jest bardziej introwertyczna. Ma swój własny, specyficzny świat. Cały dzień jest pochłonięta pracami domowymi. Zajmuje się opieką i wychowaniem dzieci. Niewiele kobiet interesuje się handlem, zakupami, życiem zawodowym czy polityką. Jak kobieta tak oddalona od świata zewnętrznego ma być zorientowana w wydarzeniach, które dzieją się na zewnątrz, jak ma poznać ich istotę, jak ma je zapamiętać i w jakim stopniu będzie w stanie złożyć pełne świadectwo?
Islam, nie nakładając na kobietę w kwestii świadectwa tak wielkiego obowiązku jak na mężczyznę i uznając świadectwo dwóch kobiet za równoważne świadectwu jednego mężczyzny, nie naruszył jej praw, lecz przeciwnie – ochronił ją i zapobiegł popadnięciu w grzech. Świadectwo to bowiem zadanie wymagające wielkiej odpowiedzialności, jest to ciężki obowiązek.
W tej kwestii jeden z wersetów Koranu stanowi:
„Nie ukrywajcie świadectwa! Kto je ukrywa, ten, zaprawdę, ma grzeszne serce. A Allah wie dobrze, co czynicie.”²
Hadisy również wskazują na to, jak ważną odpowiedzialność niesie ze sobą świadectwo, a fałszywe świadectwo zaliczają do wielkich grzechów.
Tak, Islam uchronił kobietę przed popadnięciem w wielkie grzechy, zapobiegając sytuacji, w której, ulegając swoim słabościom, emocjom lub uczuciom, mogłaby popełnić grzech fałszywego świadectwa. Zabezpieczył to, dając jej do pomocy drugą kobietę. Właśnie dlatego w niektórych przypadkach świadectwo dwóch kobiet zastępuje świadectwo jednego mężczyzny.
Czasami kobiety w sprawie, w której mają świadczyć, mogą zachować się zazdrośnie, a poczucie rywalizacji może wziąć górę. Z tego powodu mogą ukryć niektóre aspekty wydarzenia, rzucając cień na wymiar sprawiedliwości. Jednak gdy świadczą dwie kobiety, to, co jedna ukryje, druga może ujawnić, usuwając w ten sposób wątpliwości.
Z drugiej strony, fakt, że świadectwo dwóch kobiet jest uznawane za równoważne świadectwu jednego mężczyzny, w żaden sposób nie oznacza, że kobieta jest warta połowę mężczyzny. Jest to jedynie dowód na to, jak wielką wagę przykłada się do zapewnienia pełnej rzetelności w kwestii świadectwa. W jakich sprawach kobieta może świadczyć, od jakich jest zwolniona, a w jakich jej świadectwo liczy się jako połowa?
Prawo islamskie zwolniło kobietę ze składania świadectwa w przestępstwach podlegających karom (kary określone w Koranie i tradycji Proroka Muhammada – Pokój z nim), takich jak cudzołóstwo, spożywanie alkoholu i kradzież, oraz w sprawach o odwet, nie przyjmując jej zeznań. W tych sprawach, w przypadku cudzołóstwa, za podstawę przyjęto świadectwo czterech mężczyzn, a w pozostałych – dwóch mężczyzn. W sprawach cywilnych i handlowych, takich jak kupno-sprzedaż, handel, małżeństwo i rozwód, jeśli nie ma dwóch mężczyzn, wymagane jest świadectwo jednego mężczyzny i dwóch kobiet. Jednakże w kwestiach, w których mężczyźni nie mogą mieć wiedzy, takich jak stwierdzenie dziewictwa, zdarzenia dotyczące matki i dziecka podczas porodu czy ustalenie rodzeństwa mlecznego, wystarczające jest świadectwo jednej kobiety. Co więcej, Omar (Bóg z niego rad) w pewnej sprawie o rozwód uznał świadectwo jednej kobiety za wystarczające. W świadectwie bowiem najważniejsze jest to, aby prawo nie zostało naruszone, aby sprawiedliwość nie została przyćmiona i aby prawda wyszła na jaw. Jedną z mądrości niepowoływania się na świadectwo kobiety w sprawach o kary i odszkodowania jest wrażliwość na to, by w tego typu kwestiach nie pozostawić miejsca na najmniejszą wątpliwość. W sprawie takiej jak odwet, niepełne zeznanie mogłoby naruszyć czyjeś prawo lub doprowadzić do wykonania odwetu na niewinnej osobie. Skłonność do zapominania i ulegania uczuciom u kobiet mogłaby rzucić cień na taką sprawę.
Przypisy:
- Sura Al-Baqara, werset 282.
- Sura Al-Baqara, werset 283.
Poznaj Islam
