2-)
Jakie są mądrości (hikmet) stojące za licznymi małżeństwami Proroka (asm)?
Rozpatrzmy tę kwestię najpierw z perspektywy Jego czystej i nieskalanej osobowości. Przede wszystkim należy wiedzieć, że nasz Prorok (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - sav), który znajdował się na szczycie doskonałości moralnej, nie ożenił się aż do dwudziestego piątego roku życia. Biorąc pod uwagę specyficzne warunki panujące w tym gorącym klimacie, fakt, że przez tak długi czas żył w czystości (iffet), co jest powszechnie akceptowane i potwierdzane zarówno dawniej, jak i dziś, pokazuje, że czystość była dla niego fundamentalną zasadą i że posiadał on niezwykłą siłę woli oraz panowanie nad sobą. Gdyby w tej kwestii istniał choćby najmniejszy błąd ze strony Proroka (sav), jego dawni i obecni wrogowie nie zawahaliby się ani chwili, by ogłosić to całemu światu. Jednakże, mimo że przypisywali mu najróżniejsze, nieprawdziwe rzeczy, nigdy nie odważyli się wysunąć oskarżeń w tej materii.
Nasz Prorok (sav) zawarł swoje pierwsze małżeństwo w wieku dwudziestu pięciu lat. Było to małżeństwo niezwykle wzniosłe i wyjątkowe w oczach Allaha i Jego Wysłannika (sav), ale zawarte z czterdziestoletnią kobietą, która miała za sobą już dwa małżeństwa. Ten szczęśliwy związek trwał pełne dwadzieścia trzy lata i zakończył się w ósmym roku proroctwa, jak opadająca kurtyna, pozostawiając po sobie bolesną tęsknotę. Wówczas Prorok (sav), podobnie jak przed dwudziestym piątym rokiem życia, znów został sam. Tak, po dwudziestu trzech latach szczęśliwego życia rodzinnego, z żoną i dziećmi, ponownie żył samotnie przez cztery lub pięć lat, osiągając wiek pięćdziesięciu trzech lat.
Wszystkie jego pozostałe małżeństwa rozpoczynają się i trwają właśnie po tym wieku, kiedy zainteresowanie małżeństwem maleje. Doszukiwanie się ludzkich pragnień i zmysłowości (şehevîlik) w małżeństwach zawieranych w gorącym klimacie po pięćdziesiątym piątym roku życia jest czymś, czego nie zaakceptuje ani sprawiedliwość, ani rozum, ani serce.
Inną kwestią, która przychodzi tu na myśl, jest to, że misja prorocza Proroka (sav) wymagała licznych małżeństw:
A) Po pierwsze, należy wiedzieć, że ci, którzy czynią z tej kwestii przedmiot dyskusji, to albo ludzie nieakceptujący żadnej religii ani zasad – a ci nie mają absolutnie żadnego prawa, by cokolwiek potępiać, gdyż sprzeciwiają się wszelkim zasadom, nawiązując relacje z wieloma kobietami bez żadnych praw i ograniczeń, a nawet dopuszczając związki z osobami z najbliższej rodziny. Albo są to wyznawcy innych religii, opierający się na określonych księgach. Ich atak jest jednak niesprawiedliwy, stronniczy i przeprowadzony bez zbadania i przemyślenia, co stawia ich w sytuacji godnej ubolewania. W ich własnych księgach bowiem jest wielu wielkich proroków, których ich wspólnoty uznają za swoich, a którzy żenili się z wieloma kobietami i mieli liczne związki małżeńskie.
Na przykład, gdy pomyślimy o prorokach Salomonie (as) i Dawidzie (as), staje się jasne, że ci, którzy podają się za ich zwolenników, nie postępują sprawiedliwie, krytykując tę kwestię. W związku z tym, wielożeństwo nie zostało zapoczątkowane przez naszego Proroka (sav), a jednocześnie nie jest ono sprzeczne z duchem proroctwa. Co więcej, jak zobaczymy później, wielożeństwo z perspektywy misji proroczej przynosiło znacznie więcej korzyści niż można by przypuszczać.
Tak, małżeństwo z wieloma kobietami jest w pewnym sensie koniecznością (zarurî) dla proroków, którzy przynoszą nowe prawa i zasady religijne (şeriat). Istnieje bowiem wiele aspektów religii, które dotyczą sfery intymnej i prywatnej rodziny (aile mahremiyeti), a te aspekty w pełni może poznać jedynie współmałżonek. W związku z tym, aby przekazać te sfery religii bez konieczności używania niejasnych sformułowań lub wyrażeń pośrednich – co często utrudnia zrozumienie i zastosowanie w życiu – potrzebne są przewodniczki i nauczycielki (mürşide), które potrafią wszystko wyjaśnić w sposób niezwykle klarowny.
Dlatego właśnie te czyste i nieskalane żony Proroka, przebywające w domu proroctwa, jako przewodniczki i odpowiedzialne za przekazanie wiedzy światu kobiet, były niezbędne, a nawet nieodzowne, zarówno dla Proroka, jego misji, jak i dla samych kobiet.
B) Inna kwestia dotyczy ogólnego znaczenia małżeństw Proroka (sav) z jego żonami:
- Ponieważ wśród żon znajdowały się kobiety w starszym, średnim i młodym wieku, na podstawie ich życia ustanawiano różne przepisy religijne (dini hükümler) dotyczące wszystkich tych okresów i etapów życia. A dzięki tym czystym żonom, znajdującym się w domu samego Proroka (sav), znajdowały one praktyczne zastosowanie.
- Każda z żon pochodziła z innego plemienia, co najpierw prowadziło do powstania głębokiej miłości i więzi między tymi plemionami, a następnie we wszystkich wspólnotach, z którymi Prorok (sav) nawiązał więzy pokrewieństwa. Każde plemię i ród uważało go za „swojego”, a obok uczuć religijnych odczuwało do niego głębokie przywiązanie oparte na wrodzonej (cibillî) więzi pokrewieństwa.
- Kobieta z każdego plemienia, którą poślubił, stawała się przyczyną bardzo ważnej posługi religijnej (dinî hizmet) w swojej wspólnocie, zarówno za jego życia, jak i po jego śmierci. Dla swoich bliższych i dalszych krewnych była tłumaczką wszystkich ukrytych i jawnych aspektów Sunny Proroka (sav) oraz przepisów religijnych. Dzięki temu jej plemię, zarówno kobiety, jak i mężczyźni, uczyło się od niej Koranu, jego interpretacji (tefsir) i hadisów, i poznawało ducha religii.
- Poprzez te małżeństwa Prorok (sav), jakby nawiązując bliskość z całym Półwyspem Arabskim, stał się gościem w każdym domu, do którego mógł wejść bez formalności. Każdy dzięki tej bliskości mógł się do niego zbliżyć i miał okazję poznać nakazy religii. Jednocześnie każde z tych różnych plemion uważało się za bliskie jemu i było z tego dumne.
Plemię Machzum przez Umm Salamę; Umajjadzi przez Umm Habibę; Haszymici przez Zajnab bint Dżahsz (niech Bóg będzie z nich zadowolony) uważali się za bliskich jemu i czuli się zaszczyceni...
C) Dotychczasowe punkty miały charakter ogólny i w pewnych aspektach mogły dotyczyć również innych proroków. Teraz rozpatrzmy tę kwestię w sposób szczegółowy, z perspektywy indywidualnych zalet każdej z jego żon.
Tak, również i tutaj zobaczymy, że ludzka logika pozostaje nisko przy ziemi w obliczu błogosławionego życia tej Osobistości (sav), wspieranej przez Objawienie (wahiy); innymi słowy, ludzka myśl kłania się w pas przed tym wielkim geniuszem, który znajdował się w cieniu Objawienia.
- Jego pierwszą żoną (zevce) była nasza matka, Chadidża (Hz. Hatîce) (niech Bóg będzie z niej rad). Ich małżeństwo z tą niezwykłą kobietą, starszą od niego o piętnaście lat, stanowi najwspanialszy przykład dla każdego związku. Po jej śmierci Prorok żył wspomnieniami o Chadidży, jej głębokiej wierności (vefâ) i lojalności (sadakat). Nigdy o niej nie zapomniał, wspominając ją przy każdej okazji i sposobności.
Po śmierci Chadidży, Prorok (sav) nie ożenił się przez cztery lub pięć lat. Mimo że miał pod opieką wiele sierot, znosił ich trudy, pełniąc w pewnym sensie rolę zarówno matki, jak i ojca. Hipotetycznie, gdyby miał choćby najmniejszą słabość do kobiet, czy postępowałby w ten sposób?
- Choć nie w porządku chronologicznym, jego drugą żoną była Aisza as-Siddika (niech Bóg będzie z niej rad). Była to córka jego najbliższego przyjaciela; dla tego wielkiego człowieka, z którym dzielił całe życie, w radości i smutku, był to najbardziej wyjątkowy dowód szacunku ze strony Proroka. Zaszczyt przebywania u jego boku z bliskością, która nie kończy się w dniu, gdy kończą się wszelkie inne bliskości i pokrewieństwa, mógł być osiągnięty tylko w ten sposób. Tak, dzięki małżeństwu z Aiszą as-Siddiką, Abu Bakr dostąpił zaszczytu bycia blisko Proroka (sav) w sposób, który nie pozostawiał żadnej luki, ani materialnej, ani duchowej.
Ponadto, tak wyjątkowo inteligentna osoba jak Aisza, z natury była stworzona, by stać się pełnoprawną spadkobierczynią (vâris) misji proroczej. Swoim życiem po ślubie i późniejszą służbą udowodniła, że ta niezrównana istota mogła być jedynie żoną proroka. Okazała się bowiem największą znawczynią hadisów, najdoskonalszą egzegetką Koranu i najwybitniejszą prawniczką islamską (fakih), a dzięki swojemu niezrównanemu pojmowaniu, wiernie reprezentowała i odzwierciedlała wszystkie widoczne i ukryte stany Proroka (sav).
Dlatego też we śnie zostało mu objawione, że ją poślubi, i wkroczyła ona do domu Proroka, zanim jeszcze inne obrazy wkradły się do jej oczu...
Dzięki temu stała się źródłem dumy dla Abu Bakra (ra) i, rozwijając wszystkie swoje talenty i zdolności w świecie kobiet, jako jedna z czołowych uczennic Proroka (sav), przygotowywała się do roli wielkiej nauczycielki i głosicielki prawdy. I tak właśnie, zarówno jako żona, jak i uczennica (talebe), wkroczyła do domu szczęścia Proroka (sav).
- Kolejną, choć nie w porządku chronologicznym, trzecią żoną była Umm Salama (r.anha). Pochodząca z plemienia Machzum i należąca do pierwszych muzułmanów, Umm Salama doświadczyła w Mekce wielkich trudności; najpierw wyemigrowała do Abisynii, a następnie do Medyny, zajmując miejsce w pierwszym szeregu wiernych tamtych dni.
Towarzyszył jej w tych długich i uciążliwych (meşakkatli) podróżach mąż, który w jej oczach był człowiekiem niezrównanym. Gdy w Medynie straciła tego wyjątkowego towarzysza życia, Abu Salamę, z którym dzieliła cały okres prób, została sama z dziećmi. Z dala od domu i ojczyzny, obarczona gromadką sierot, jako pierwsi rękę z pomocą wyciągnęli do niej Abu Bakr i Umar (ra), ale ona odrzuciła ich propozycje. W jej oczach bowiem nie było człowieka, który mógłby zastąpić Abu Salamę.
W końcu rękę z propozycją małżeństwa wyciągnął do niej Wysłannik Allaha (sav). To małżeństwo było również całkowicie naturalne, gdyż ta niezrównana kobieta, która nie cofnęła się przed żadnym poświęceniem dla Islamu i wiary, po długim życiu w najszlachetniejszym plemieniu Arabów, została zupełnie sama i nie można było jej pozostawić na pastwę żebractwa. Zwłaszcza biorąc pod uwagę jej szczerość, oddanie i cierpienia, które zniosła dla Islamu, należało jej bezwzględnie pomóc. I właśnie tę pomocną dłoń wyciągnął Szlachetny Prorok (sav), przyjmując ją pod swoją opiekę małżeńską. Tak, swoje życiowe zadanie, które pełnił od młodości – opiekę nad opuszczonymi i pomoc sierotom – wypełniał w ten sposób, zgodnie z wymogami tamtych czasów.
Umm Salama, podobnie jak Aisza, była kobietą inteligentną, zdolną i utalentowaną. Posiadała predyspozycje, by stać się nauczycielką i głosicielką prawdy. Dlatego z jednej strony objęła ją opiekuńcza dłoń współczucia, a z drugiej, do medresy wiedzy i przewodnictwa została przyjęta kolejna uczennica, za co świat kobiet będzie jej wdzięczny aż do Dnia Zmartwychwstania.
Inaczej nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego Duma Wszechświata (Fahr-i Kâinat), zbliżając się do sześćdziesiątki, poślubił wdowę z gromadką dzieci i wziął na siebie tak wielki ciężar. A już na pewno nie da się tego wytłumaczyć żądzą zmysłową (şehevîlik) i słabością do kobiet!
- Kolejną jego żoną była Ramla bint Abi Sufjan (Umm Habiba) (r.anha). Córka człowieka, który przez pewien czas był symbolem niewiary w walce z Prorokiem (sav) i jego misją. Ona również należała do pierwszych muzułmanów i zajmowała miejsce w pierwszym szeregu. Była kobietą, która w okresie prób wyemigrowała do Abisynii; tam była świadkiem konwersji męża na chrześcijaństwo, a następnie jego śmierci. Doświadczyła tam wielu trudności.
W tamtych dniach Towarzysze Proroka byli nieliczni i ubodzy. Nie byli w stanie zaopiekować się kimkolwiek i dzielić jego trudów materialnych. Co więc miała zrobić Umm Habiba? Albo zmienić religię i liczyć na pomoc chrześcijan, albo wrócić do pogańskiego domu ojca, albo chodzić od drzwi do drzwi i żebrać. Dla tej najpobożniejszej, najszlachetniejszej i pochodzącej z najbogatszej rodziny kobiety żadna z tych opcji nie była możliwa. Pozostawała tylko jedna rzecz: interwencja i pomoc Proroka (sav)...
I właśnie to stało się poprzez małżeństwo z Umm Habibą. Dla tej kobiety, która poświęciła wszystko dla swojej religii, z dala od domu i ojczyzny, pośród obcych; w dniach, gdy przejście męża na inną wiarę i jego śmierć przysporzyły jej tysięcy trosk, zawarcie zaręczyn z Prorokiem (sav) na dworze Negusa (Nadżaszi) było rzeczą najnaturalniejszą. Tego nie należy potępiać, lecz oklaskiwać jako urzeczywistnienie tego, co oznacza bycie „Miłosierdziem dla światów” (Rahmeten li’l-Âlemîn).
Co więcej, ta wielka kobieta, podobnie jak jej rówieśniczki, miała wiele do wniesienia w życie intelektualne muzułmanów, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. W ten sposób, zarówno jako żona, jak i uczennica, dołączyła do tego domu szczęścia.
Jednocześnie, dzięki temu małżeństwu, rodzina Abu Sufjana zyskała możliwość swobodnego wchodzenia i wychodzenia z domu Proroka (sav), co pozwoliło im na zmianę perspektywy i złagodzenie postawy. Było to wydarzenie, które miało wpłynąć nie tylko na rodzinę Abu Sufjana, ale być może na wszystkich Umajjadów. Można nawet powiedzieć, że ta niezwykle twarda i zamknięta na świat zewnętrzny rodzina, dzięki małżeństwu Umm Habiby, znacznie złagodniała i stała się gotowa na przyjęcie wszelkiego dobra.
- Jedną z tych, które weszły do domu szczęścia, była Zajnab bint Dżahsz (r.anha). Niezwykle szlachetna i równie subtelna, o wielkiej głębi duchowej, Zajnab była bliską krewną Sułtana Proroków (sav) i kobietą, która dorastała u jego boku. Gdy Prorok (sav) poprosił o jej rękę dla Zajda (ra), jej rodzina początkowo wahała się, skłaniając się ku oddaniu jej Prorokowi (sav). Ostatecznie, pod wpływem nalegań Proroka (sav), zgodzili się oddać ją Zajdowi ibn Harisa (ra).
Zajd był niegdyś pozbawiony wolności, dostał się do niewoli, a następnie został wyzwolony przez Pana Wszechświata (sav). Był wyzwoleńcem (âzâtlı). Nalegając na to małżeństwo, Prorok (sav) pragnął ustanowić i umocnić równość między ludźmi, zapewniając równowagę, a to trudne zadanie rozpoczynał od swoich najbliższych. Jednakże, kobieta o tak wzniosłej naturze jak Zajnab, zdawała się nie być w stanie długo kontynuować tego małżeństwa, które zawarła z posłuszeństwa nakazowi. Małżeństwo to nie przyniosło niczego również Zajdowi, stając się jedynie źródłem cierpienia i tęsknoty.
W końcu doszło do rozwodu; jednak Prorok (sav) starał się odwieść Zajda od tej decyzji i zachęcał go do kontynuowania małżeństwa. W tym właśnie momencie przybył Dżibril (Gabriel) (as) i przyniósł niebiański rozkaz, nakazujący małżeństwo Zajnab z Prorokiem (sav). Próba, której został poddany Prorok (sav), była niezwykle ciężka; czyniono bowiem coś, na co nikt do tej pory się nie odważył, wypowiadając wojnę zakorzenionym i ugruntowanym zwyczajom. Była to bardzo trudna walka. Mogła zostać podjęta tylko dlatego, że nakazał to Allah. I tak Prorok (sav), z głęboką świadomością swej służby Bogu, wykonał to zadanie, które było tak ciężkie dla jego nieskalanej osobowości. Jak powiedziała Aisza: „Hipotetycznie, gdyby Prorokowi (sav) wolno było ukryć coś z Koranu, ukryłby wersety nakazujące jego małżeństwo z Zajnab.” Tak bardzo było to dla niego trudne...
Boska mądrość (hikmet) chciała jednak wprowadzić tę czystą i wzniosłą istotę do domu Proroka (sav), przygotować ją pod względem wiedzy i poznania, i powierzyć jej zadanie nauczania i głoszenia prawdy. I tak się stało. Przez resztę swojego nieskazitelnego życia przestrzegała zasad wymaganych od żony Proroka.
Ponadto, w czasach Dżahilijji (epoki ignorancji), adoptowanych synów nazywano synami, a ich żony traktowano jak żony rodzonych synów. Gdy postanowiono znieść ten pogański zwyczaj, jego praktyczne zastosowanie rozpoczęto od Proroka (sav). Tak jak nazwanie kogoś „moim synem” nie czyni go waszym synem, tak żona tego, kogo nazywacie „moim synem”, nie może być waszą synową. (Sura al-Ahzab, 33/4)
- Jedną z tych, które dostąpiły zaszczytu wejścia do domu szczęścia, była Dżuwajrijja bint al-Haris (r.anha). Jej niemuzułmańskie plemię zostało pokonane w bitwie, a mężczyźni i kobiety wzięci do niewoli. Ta arystokratka, której uczucia były w rozsypce, a duma zraniona, gdy została przyprowadzona przed oblicze Proroka (sav), była pełna nienawiści i urazy.
Wówczas Prorok (sav) rozwiązał problem jednym ruchem, z łatwością, z jaką wyciąga się włos z masła. Gdy Prorok (sav) poślubił Dżuwajrijję (ra), została ona wyniesiona do rangi „Matki Wierzących” i w oczach Towarzyszy stała się pomnikiem czci. A gdy Towarzysze Wysłannika Allaha, mówiąc: „Krewni Proroka nie mogą być niewolnikami”, uwolnili jeńców, których mieli w posiadaniu, serca zarówno Dżuwajrijji (ra), jak i jej plemienia zostały zdobyte.
Jak widać, Prorok (sav), mając około sześćdziesięciu lat, nawet w tym małżeństwie rozwiązał jednym ruchem wiele problemów, a pośród gwałtownych i burzliwych wydarzeń, roztaczał powiew pokoju i spokoju.
- Jedną z tych, które dołączyły do grona szczęśliwych, była Safijja bint Hujaj (r.anha), córka jednego z wodzów Chajbaru. W słynnej wyprawie na Chajbar, jej ojciec, brat i mąż zostali zabici, a jej plemię wzięte do niewoli. Safijja (ra) płonęła gniewem i żądzą zemsty. Gdy zawarto z nią małżeństwo i została wyniesiona na wzniosłą pozycję żony Proroka (sav), którą wierni darzyli szacunkiem, zarówno dzięki czci okazywanej jej przez Towarzyszy (ra), którzy zwracali się do niej „Matko nasza, matko”, jak i w obliczu wciągającej i pochłaniającej wzniosłości Proroka (sav), Safijja (ra) zapomniała o wszystkim, co się wydarzyło, i zaczęła być dumna z bycia żoną Proroka (sav).
Ponadto, dzięki Safijji, wielu Żydów miało okazję zobaczyć i poznać Proroka (sav) z bliska, co pozwoliło na złagodzenie ich postawy. Wszechmogący Allah (cc), który jednym czynem dokonuje wszystkiego i w jednym działaniu zawiera tysiące mądrości, tak jak we wszystkich małżeństwach, tak i w tym stworzył wiele dobra i błogosławieństw.
Wydaje mi się również właściwe wspomnieć, że mogła to być lekcja dla jego ummy, dotycząca zdobywania wiedzy o wewnętrznym świecie wrogów. Kobiety z innych narodów, takie jak Safijja i jej podobne, mają ogromne znaczenie dla poznania wewnętrznej sytuacji tych narodów; pod warunkiem, że człowiek nie pozwoli, by te z nich, które są zdrajczyniami, przekazały jego tajemnice wrogom.
- Jedną z tych szczęśliwych była również nasza matka Sauda (r.anha). Należała do pierwszych wiernych, wyemigrowała z mężem do Abisynii i, podobnie jak Umm Habiba, po śmierci męża została sama.
Prorok (sav) uleczył również jej złamane serce, uratował ją od niedoli i stał się jej towarzyszem. Zresztą ta wielka kobieta, która pragnęła jedynie być pod opieką małżeńską Proroka (sav), nie chciała od świata niczego więcej.
Tak więc, we wszystkich swoich małżeństwach, w których kryły się tego rodzaju mądrości i korzyści, Prorok (sav) nigdy, przenigdy nie kierował się pobudkami zmysłowymi. Żenił się albo w celu nawiązania bliskości ze swoimi doradcami, jak w przypadku pierwszych dwóch Sprawiedliwych Kalifów, albo ze względu na talenty i zdolności przyszłej żony, albo, jak widzieliśmy w poszczególnych przypadkach, z powodu innych mądrości i korzyści, biorąc na siebie wielkie ciężary.
Poza tym, fakt, że Prorok (sav) w najsprawiedliwszy sposób zaspokajał potrzeby tak wielu kobiet w zakresie mieszkania, wyżywienia i odzieży, i w swoim postępowaniu wobec nich z niezwykłą starannością dbał o sprawiedliwość i ich prawa; zapobiegał z góry możliwym niepokojom między nimi i rozwiązywał powstałe problemy z łatwością wyciągania włosa z masła – co, według słów Bernarda Shawa, czyniło go tym, który „największe problemy rozwiązywał z łatwością picia kawy” – jest kolejnym dowodem proroctwa tej wyjątkowej Osobistości.
My, którzy widzimy i wiemy, jak trudne jest zarządzanie nawet jedną kobietą i jednym czy dwojgiem dzieci, kłaniamy się w pas przed tą wzniosłą i czcigodną istotą, która zarządzała wieloma kobietami – które wcześniej zakładały inne domy, były świadkami innych struktur rodzinnych i w nowych domach nabyły różnych temperamentów – z harmonią i rytmem poezji.
Pozostała jeszcze jedna kwestia, a mianowicie to, że liczba jego żon przekraczała liczbę dozwoloną dla jego ummy. Jest to sytuacja szczególna. Tak, jest to szczególne prawo, które zawiera w sobie wiele znanych i nieznanych nam korzyści i mądrości. Przez pewien czas w tej kwestii panowała absolutna swoboda; po pewnym czasie nałożono ograniczenie i zabroniono mu zawierania dalszych małżeństw. (Sura al-Ahzab, 33/52)
- Kolejną jego żoną była Hafsa bint Umar al-Chattab. Matka Wierzących, żona Wysłannika Allaha (sav), córka Umara. Hafsa urodziła się pięć lat przed rozpoczęciem misji proroczej. Jej matką była Zajnab, siostra wielkiego Towarzysza Usmana ibn Maz'una.
Nie wiadomo, kiedy Hafsa przyjęła Islam. Na podstawie informacji, że cała rodzina i bliscy Umara stali się muzułmanami po jego konwersji, można przypuszczać, że przyjęła Islam wraz z ojcem.
Matka Wierzących, Hafsa, była wcześniej zamężna z Chunajsem ibn Chuzafą as-Sahmim. Chuzafa należał do muzułmanów, którzy wyemigrowali do Abisynii. Istnieją przekazy, że Hafsa również uczestniczyła w tej emigracji. Po powrocie z Abisynii Chuzafa wraz z żoną Hafsą wyemigrował do Medyny.
Chunajs ibn Chuzafa wziął udział w bitwie pod Uhud i został ciężko ranny. W wyniku tych ran zmarł jako męczennik w Medynie. Hafsa osobiście starała się leczyć rany męża. Bardzo przeżyła jego śmierć i długo go opłakiwała. W końcu Umar postanowił wydać swoją owdowiałą córkę za Abu Bakra. Propozycja „Jeśli chcesz, wydam za ciebie córkę Umara, Hafsę” pozostała bez odpowiedzi ze strony Abu Bakra. Wówczas Umar zaproponował Hafsę Usmanowi, który w tamtych dniach był sam po śmierci swojej żony, córki Wysłannika Allaha (sav), Rukajji. Do pogrążonego w żałobie Usmana powiedział: „Jeśli chcesz, wydam za ciebie córkę Umara, Hafsę.” Usman, który miał nadzieję poślubić inną córkę Proroka, Umm Kulsum, po namyśle odmówił, mówiąc: „W tych dniach nie jest dla mnie właściwe, abym się żenił.”
Umar, który z zaangażowaniem godnym prawdziwego muzułmanina starał się wydać córkę za prawego wierzącego, nie osiągnąwszy celu, z wielkim smutkiem udał się do Proroka (sav). Mimochodem poskarżył się: „O Wysłanniku Allaha, dziwię się Usmanowi. Zaproponowałem mu małżeństwo z Hafsą, a on się nie zgodził.” W odpowiedzi Prorok (sav) rzekł: „Czy mam ci polecić zięcia lepszego od Usmana, a Usmanowi teścia lepszego od ciebie?” Gdy Umar odparł: „Tak, o Wysłanniku Allaha”, Prorok powiedział: „Ty wydasz za mnie swoją córkę Hafsę, a ja wydam za Usmana moją córkę Umm Kulsum.”
Po tej propozycji cały świat należał do Umara. Mimo że bardzo pragnął nawiązać więzy pokrewieństwa z Wysłannikiem Allaha (sav), nie miał odwagi tego zaproponować. Hafsa, według słów Aiszy, była „całkowicie córką swojego ojca”, czyli miała nieco surowy charakter. Wysłannik Allaha (sav) tą propozycją chciał spełnić gorące pragnienie Umara, umacniając ich wzajemną bliskość, a także nagrodzić go za jego zasługi dla Islamu.
Ślub Wysłannika Allaha (sav) i Hafsy odbył się w połowie trzeciego roku hidżry. Prorok (sav) dał Hafsie mahr (dar ślubny) w wysokości czterystu dirhemów, czyli 1188 gramów srebra.
Po śmierci Wysłannika Allaha (sav) Hafsa prowadziła niezwykle skromne i pobożne życie. Przekazała sześćdziesiąt hadisów, z których część usłyszała bezpośrednio od Wysłannika Allaha (sav), a część od swojego ojca. Hafsa, która umiała czytać i pisać, zmarła w czterdziestym piątym roku hidżry, a modlitwę pogrzebową poprowadził ówczesny gubernator Medyny, Marłan. Według innego przekazu zmarła w czterdziestym pierwszym roku hidżry.
Ten tekst został opracowany na podstawie dzieł autora zatytułowanych „Wątpliwości naszych czasów” i „Wiekuiste Światło”, a następnie częściowo uproszczony.
3-)
W jakim wieku była Czcigodna Aisza (RA), gdy poślubiła Czcigodnego Muhammada (SAV)?
4-)
Czy powinienem kierować się Koranem, czy Hadisami? Czy Sunna i Hadisy mają moc wiążącą? Na ile wiarygodne są Hadisy?
W czasach, gdy w historii Islamu dochodziło do rozkładu i oddalenia od ducha Koranu, uczeni szukali wyjścia w Sunnie i tam je znajdowali. Ponieważ tym, który najlepiej objaśnia Koran, jest bez wątpienia Prorok.
Wszyscy uczeni islamscy uważali Sunnę Proroka (a.s.m.) za pierwszorzędne źródło w wyjaśnianiu Koranu. Czy opiera się to na jakiejś prawdzie?
Tak, misja prorocza nie kończy się na samym przyniesieniu Koranu; jego objaśnianie i pokazywanie, jak go stosować w praktyce, należą do zakresu jego obowiązków. Na przykład, następujące wersety określają część jego boskich zadań:
„I nie wysłaliśmy żadnego posłańca, inaczej jak w języku jego ludu, aby mógł im jasno przedstawić sprawę.” (Sura Ibrahim, 14:4)
„Ci, którzy idą za Posłańcem, Prorokiem niepiśmiennym, którego znajdują zapisanego u nich w Torze i w Ewangelii. On nakazuje im to, co jest dobre, a zakazuje im tego, co jest złe; i zezwala im na rzeczy dobre, a zakazuje im tego, co jest wstrętne; i zdejmuje z nich ich ciężar i pęta, które na nich były. A ci, którzy w niego uwierzyli, którzy go czcili i pomagali mu, i poszli za światłem, które z nim zostało zesłane – tacy będą szczęśliwi.” (Sura al-A'raf, 7:157)
„Kiedy Allah i Jego Wysłannik rozstrzygnęli już jakąś sprawę, to ani wierzący, ani wierząca nie mają innego wyboru w tej sprawie. A kto nie jest posłuszny Allahowi i Jego Wysłannikowi, ten błądzi w sposób oczywisty.” (Sura al-Ahzab, 33:36)
„Ależ nie! Na twego Pana! Oni nie uwierzą, dopóki nie uczynią cię sędzią w tym, co jest między nimi sporne, a potem nie znajdą w swoich duszach żadnego sprzeciwu co do tego, co rozstrzygnąłeś, i poddadzą się całkowicie.” (Sura an-Nisa, 4:65)
„Kto jest posłuszny Posłańcowi, jest posłuszny Allahowi. A jeśli ktoś się odwróci – to My nie posłaliśmy cię jako strażnika nad nimi; ty jesteś zobowiązany jedynie do wskazania prostej drogi i przekazania posłannictwa.” (Sura an-Nisa, 4:80)
„To, co wam daje Posłaniec, bierzcie; a tego, czego wam zabrania, wystrzegajcie się. I bójcie się Allaha! Zaprawdę, Allah jest straszny w karaniu!” (Sura al-Haszr, 59:7)
„Powiedz: Jeśli kochacie Allaha, to postępujcie za mną, a Allah was pokocha i przebaczy wam wasze grzechy. Allah jest Przebaczający, Litościwy.” (Sura Al-i Imran, 3:31)
Tak, te i podobne wersety wskazują, że zadanie Czcigodnego Proroka (a.s.m.) nie ograniczało się jedynie do przyniesienia Koranu ludziom.
Czy możemy to nieco rozwinąć?
- Jednym z zadań Proroka jest wyjaśnianie wersetów, które są zwięzłe i ogólne (mücmel). Na przykład, Koran mówi: „Odprawiajcie modlitwę”, ale nie mówi, jak należy ją odprawiać. Mówi: „Wykonujcie skłon (ruku) i pokłon do ziemi (sudżud)”, ale nie podaje szczegółów, jak to robić. Nie ma szczegółów dotyczących postawy stojącej (kijam). Właśnie tutaj Prorok, mówiąc: „Módlcie się tak, jak ja się modlę”, wyjaśnia werset Koranu zarówno pod względem formy, jak i treści, i pokazuje, jak go stosować. Prorok wyjaśnia nakazy, które w Koranie zostały przedstawione w sposób zwięzły (mücmel) i nieobjaśniony, takie jak modlitwa, post, jałmużna (zekat) i pielgrzymka (hadżdż).
- Do zadań Proroka należy również wyjaśnianie wersetów trudnych do zrozumienia.
Na przykład, w wersecie Koranu powiedziano:
„I przygotujcie przeciwko nim, co możecie, siły i oddziały konnicy, którymi moglibyście przerazić wroga Allaha i wroga waszego, jak również innych, których wy nie znacie, lecz których zna Allah.” (Sura al-Anfal, 8:60).
W tym wersecie pojawia się wyrażenie „Przygotujcie siłę i konie bojowe”. Towarzysze zapytali Proroka: „Czym jest siła?”. Prorok powtórzył trzykrotnie: „Wiedzcie, że siła to strzelanie, siła to strzelanie, siła to strzelanie”. Nakazał nam w ten sposób, abyśmy szybko i bez zwłoki dostosowywali się do zmieniających się w każdej epoce środków miotania.
Następnie, Prorok precyzuje (tahsis) i ogranicza (takyit) wersety Koranu, które są absolutne i ogólne (mutlak ve âm). Na przykład, Koran mówi:
„Allah zezwolił na handel, a zakazał lichwy.” (Sura al-Bakara, 2:275).
Zgodnie z tym wersetem, handel wszystkim jest dozwolony. Ale Prorok wprowadził tu ograniczenie, zakazując handlu wieprzowiną i alkoholem. W ten sposób wyjaśnił granice legalnego handlu.
Innym przykładem jest następujący werset:
„Ci, którzy uwierzyli i nie przyoblekli swojej wiary w niesprawiedliwość (zulm) – dla nich jest bezpieczeństwo; i oni są prowadzeni drogą prostą.” (Sura al-An'am, 6:82).
Gdy ten werset został objawiony, Towarzysze zaniepokoili się i zapytali Proroka: „Wszyscy wyrządzamy sobie krzywdę (niesprawiedliwość). O Wysłanniku Allaha, czy jest wśród nas ktoś, kto nie popadł w niesprawiedliwość?”. Prorok, przypominając werset „Zaprawdę, bałwochwalstwo (szirk) jest wielką niesprawiedliwością (zulm)”, wyjaśnił, że niesprawiedliwość w tym kontekście oznacza szirk (politeizm). W ten sposób Prorok wyjaśnia trudne do zrozumienia wersety tego rodzaju w Koranie.
- Następnie, kwestie zawarte w Koranie były wielokrotnie potwierdzane i wzmacniane (teyit ve te'kid) przez naszego Proroka. W ten sposób zapewniano ich lepsze zrozumienie.
- Nasz Prorok miał również rolę prawodawcy (şâri’), czyli autorytet do ustanawiania przepisów nieznajdujących się w Koranie. Na przykład, nazwy zakazanych pokarmów są wymienione w dwóch wersetach Koranu, ale w żadnym z nich nie ma mowy o mięsie osła. Nasz Prorok podczas wyprawy na Chajbar zakazał spożywania mięsa osłów domowych.
Dlaczego te kwestie nie zostały wyjaśnione w Koranie, a pozostawiono je Prorokowi?
Gdyby Koran zawierał wszystkie szczegóły, stałby się książką wielotomową. To z kolei utrudniłoby nam korzystanie z Koranu. Z tego względu wyjaśnienie części kwestii pozostawił naszemu Prorokowi. To, że pozostawił je Prorokowi, ma również swoje odrębne korzyści (maslahat). Ponieważ niektóre przepisy z czasem zostały abrogowane (neshedilmiş), czyli uchylone.
Ponadto, część hadisów dotarła do nas w formie słabych hadisów (zayıf hadis). Działanie w oparciu o te słabe hadisy przyniosło różnice zdań (ihtilâf), a różnica zdań jest miłosierdziem dla Ummy (wspólnoty). Gdyby Szlachetny Koran definitywnie wymieniał wszystkie te kwestie, nasze możliwości różnienia się w interpretacji byłyby mniejsze. Elastyczność naszej religii w dostosowywaniu się do zmieniającego się czasu i warunków społecznych mogłaby się zmniejszyć. A przecież, moim zdaniem, wyższość naszej religii polega na tym, że daje ona możliwość nowych interpretacji w zależności od czasu i miejsca. To piękna rzecz.
Co więcej, nasz Prorok pozostawił również pewien margines dla uczonych (âlimler). W tym tkwi piękno naszej religii. Uczeni, wychodząc od Koranu i Sunny, określili pewne podstawowe zasady i ustanowili metodologię (usul) wydawania orzeczeń. Dzięki tym metodom uczeni interpretują nowe kwestie. W ten sposób, bez potrzeby sięgania do innych systemów prawnych (szariatów) czy kultur, bez konieczności importowania praw, możemy sami ustanawiać nasze prawa zgodnie z nowymi warunkami. I tak, aż do późnego okresu osmańskiego, wszystkie nowe potrzeby były regulowane prawnie w ramach naszych własnych wartości, a przepisy wywodzono z Koranu i Sunny.
Jak ludzie mają uczyć się Koranu za pomocą hadisów? Na przykład, wszyscy często czytamy Surę Jasin. Jeśli chcielibyśmy się dowiedzieć, „jak nasz Prorok zinterpretował tę surę”, gdzie możemy to znaleźć? Czy istnieje jakaś metoda, sposób postępowania?
Przede wszystkim, Koran jest interpretowany przez Koran. Jeden werset wyjaśnia bowiem drugi. Jeden aspekt danej kwestii jest omawiany w jednym miejscu, a inny w innym, i tak dalej. Jednak nasz Prorok również pozostawił wiele interpretacji (tafsir) dotyczących Koranu. Jednym z najobszerniejszych działów w zbiorze hadisów Buchariego jest Tafsir. Jednym z najobszerniejszych działów u Tirmiziego jest również Tafsir. Co więcej, hadisy dotyczące tafsiru, które nie znalazły się u Buchariego i Tirmiziego, zostały podane w innych naszych źródłach.
Czasami, stosując analogię z matematyki, mówię tak: przez dwa punkty przechodzi jedna prosta. Podobnie, znaczenie, które mamy wyprowadzić ze Szlachetnego Koranu, ma swój punkt wyjścia w Koranie. Jeśli jako drugiego punktu odniesienia nie użyjemy hadisu, wówczas z tego jednego punktu mogą wyłonić się tysiące różnych opinii. A czym jest religia? Jest religią jedności (Tałhid), wspólnoty i zgody. Z danego wersetu każdy powinien wyciągnąć interpretację zgodną z prawdą, a nie według własnego widzimisię. Musimy sprawdzić, co na ten temat powiedział Prorok. Jeśli nie ma nic w słowach Proroka, musimy sprawdzić, co powiedzieli Towarzysze (Sahaba), co powiedzieli Następcy (Tabi'in), co powiedzieli Następcy Następców (Atba at-Tabi'in). Oni mieli większą szansę na zrozumienie Koranu zgodnie z jego pierwotnym sensem niż my.
Na ile wiarygodne są Hadisy?
Nie ma powodu, aby nie ufać hadisom. Jak już wcześniej wspomnieliśmy, Szlachetny Koran kieruje ludzi do naszego Proroka, mówiąc: „To, co wam daje Posłaniec, bierzcie; a tego, czego wam zabrania, wystrzegajcie się.” Oznacza to, że Koran nieustannie wskazuje na naszego Proroka jako na drugie źródło.
Po drugie, sam Prorok wysuwał swoją osobę na pierwszy plan, zwracał uwagę na swoją Sunnę i podkreślał, że sprawy religii będą funkcjonować w oparciu o Sunnę. Na przykład, Prorok wysyła Czcigodnego Mu'aza do Jemenu. Pyta go: „Według czego będziesz tam postępował?”. Czcigodny Mu'az odpowiada: „Będę postępował według Koranu.” Prorok pyta: „A jeśli nie znajdziesz w Koranie?”. Mu'az odpowiada: „Według Twojej Sunny”. „A jeśli nie znajdziesz w Twojej Sunnie?” – pyta dalej Prorok. „Według mojego własnego rozumowania (idżtihad)” – odpowiada Mu'az. Prorok był z tego bardzo zadowolony. Ten hadis jest dowodem w rękach wszystkich uczonych Islamu (ulama). Jest on dowodem na konieczność idżtihadu i na autorytet Sunny. Zatem, już za życia Wysłannika Allaha, Towarzysze wiedzieli, że hadis jest drugim źródłem.
Czcigodny Umar opowiada: „Z moim sąsiadem i przyjacielem ustaliliśmy system rotacyjny (münavebe). Jednego dnia on szedł na pole i zajmował się pracą, a ja szedłem do Wysłannika Allaha i słuchałem go. Wieczorem opowiadałem mojemu przyjacielowi o tym, co tego dnia widziałem i słyszałem od Wysłannika Allaha. Następnego dnia ja szedłem na pole, a mój przyjaciel szedł słuchać Wysłannika Allaha, a wieczorem opowiadał mi o tym, co widział i słyszał. W ten sposób mieliśmy okazję codziennie z bliska śledzić nauki Proroka.”
Jeden z Towarzyszy mówi: „Zapisywałem wszystko, co usłyszałem od Wysłannika Allaha. Powiedziano mi: ‘Wysłannik Allaha też jest człowiekiem. Czasem mówi w gniewie, a czasem w spokoju. Nie jest właściwe, abyś wszystko zapisywał.’ Wobec tego przestałem. Ale zauważyłem, że to, co słyszałem, nie pozostawało w mojej pamięci. Dlatego ponownie udałem się do Proroka i opowiedziałem mu o sytuacji. Powiedziałem: ‘O Wysłanniku Allaha, słyszałem od ciebie piękne rzeczy i zapisywałem je. Ale Ansarowie (pomocnicy z Medyny) powiedzieli mi tak a tak. Wobec tego przestałem. Ale teraz, gdy nie piszę, czuję się niespokojny, co mam robić?’ Wysłannik Allaha, wskazując na swoje błogosławione usta, rzekł: ‘Z nich nie wychodzi nic innego jak tylko prawda, zapisuj.’”
Zdarzało się również, że inni przychodzili do Wysłannika Allaha i skarżyli się na swoją pamięć. Prorok radził im: „Wezwijcie na pomoc swoją prawą rękę”, czyli mówił im, aby zapisywali.
Powiem jeszcze jedną rzecz. Anas (r.a.) należy do tych, którzy przekazali bardzo wiele hadisów, i jest jednym z siedmiu zwanych Muksirun. W hadisie, na który natknąłem się w zbiorze Mustadrak, Czcigodny Anas mówi: „Za dnia zapisywałem hadisy od Wysłannika Allaha, a nocami czytałem mu je, aby dokonał korekty (tashih).” Oznacza to, że sam Prorok poprawiał to, co on zapisał. Od tego czasu w nauce o hadisach utrwalił się zwyczaj, że uczniowie przynosili i odczytywali hadisy swoim nauczycielom. Uczeń czytał przed nauczycielem to, co zapisał i zapamiętał, nauczyciel dokonywał korekty, i w ten sposób uczeń otrzymywał licencję na dalsze przekazywanie wiedzy (idżaza).
Czy możemy powiedzieć, że wszystkie hadisy są komentarzem do Koranu?
Tak. Prorok (a.s.m.) swoim życiem przełożył Szlachetny Koran na praktykę. Dlatego idealny styl życia i wzorzec, jakiego Koran wymaga od ludzi, objawia się w Proroku. Jeśli spojrzymy na to z perspektywy służby Bogu (kulluk), to Prorok w najdoskonalszy sposób pokazał, jak powinna wyglądać nasza służba wobec Allaha. Wszystkie akty czci Prorok wypełniał w sposób najdoskonalszy. Służba Bogu Proroka jest, we wszystkich swoich aspektach, najdoskonalszą formą służby, jakiej wymaga od nas Szlachetny Koran.
Podobnie jest w relacjach międzyludzkich. W relacjach z ludźmi i sąsiadami pokazywał najpiękniejsze wzorce. W relacjach małżeńskich ukazał najpiękniejsze wzorce relacji między mężem a żoną. W wychowaniu dzieci pokazał, jak należy postępować z dziećmi.
Oznacza to, że Prorok (a.s.m.) na każdym etapie, w każdym fragmencie i w każdym kadrze swojego życia reprezentował, przeżywał i ukazywał ideał Szlachetnego Koranu. Muzułmanie mogą czerpać z tego wzorca na miarę swoich możliwości. W jednym z hadisów Czcigodna Aisza, opisując moralność Proroka, mówi: „Jego moralnością był Koran.” Zatem Prorok również pod względem moralnym skomentował i wyjaśnił moralność Szlachetnego Koranu. Może nie wszystko ubrał w słowa, ale przełożył to na czyny. Każde jego słowo, każdy czyn i każde zachowanie jest egzegezą (tafsir) ducha Szlachetnego Koranu.
Z drugiej strony, przyniósł również wyjaśnienia do opowieści o dawnych narodach. Niektóre kwestie dotyczące Czcigodnego Ibrahima, których nie ma w Koranie, możemy znaleźć w hadisach Proroka. Oznacza to, że wszystkie lekcje, które Koran porusza, chce przynieść ludzkości, chce dać, czy to w dziedzinie prawa, moralności, czy stylu życia, możemy znaleźć w życiu Proroka, czasem w jego słowach, czasem w czynach, a czasem w jego analizach.
W Szlachetnym Koranie powiedziano: „Jedzcie i pijcie, i nie marnotrawcie.” W innym wersecie zakazuje się trwonienia (tebzir), które jest bratem marnotrawstwa (israf). Aby lepiej zrozumieć te dwa wersety, spójrzmy na praktykę Proroka:
Prorok wprowadził bardzo jasne ograniczenie marnotrawstwa, a najbardziej żywym tego przykładem jest ablucja (abdest). Podczas ablucji używał wody z umiarem, aby jej nie marnować. Nakazał myć organy trzema garściami wody. Więcej jest naganne (makruh). Prorok ograniczył to do tej ilości. Towarzysze, zdziwieni, pytają: „O Wysłanniku Allaha, czy to dla oszczędności wody?”. „Nie” – odpowiada Prorok. „Nawet jeśli będziesz nad brzegiem rzeki, będziesz mył swoje organy po trzy razy.”
Widziałem w hadisach przekaz od Abu ad-Dardy: „Pewnego dnia Prorok, idąc gdzieś, natrafił na rzekę. Przyniesiono mu stamtąd naczynie z wodą. Dokonał nim ablucji i zostało trochę wody. My byśmy tę wodę po prostu rozchlapali dookoła. A Prorok rzekł: ‘Idźcie i wylejcie to do rzeki. Może w przyszłości stanie się pożywieniem dla jakiejś żywej istoty.’”
Ponadto, jeśli jemy za dużo, mówimy za dużo, spędzamy czas na próżno, również dopuszczamy się marnotrawstwa. To są nasze nieodwracalne straty. Nawet spalenie jednej zapałki bez potrzeby jest marnotrawstwem. To również jest naganne. Poprzez unikanie marnowania wody podczas ablucji pięć razy dziennie, udzielana jest lekcja szacunku dla natury. Na przykładzie ablucji uczy się, że marnotrawstwo jest poważną kwestią również w innych dziedzinach życia.
Spójrzcie teraz na wyjaśnienie wersetu „Nie marnotrawcie”. Oznacza to, że gdy czytamy wersety Koranu, musimy patrzeć, jak zostały one wyjaśnione w szlachetnych hadisach. Im szersza będzie nasza kultura hadisowa, tym lepiej zrozumiemy Szlachetny Koran.
Czy na zakończenie mógłbym powiedzieć coś takiego? Gdy czytamy werset ze Szlachetnego Koranu, będziemy starali się poznać jego znaczenie z tłumaczeń i komentarzy. Ale na tym nie poprzestaniemy, będziemy poszerzać naszą kulturę hadisową. Ucząc się dużej ilości hadisów i kształtując nimi nasze życie, gdy będziemy czytać Koran, będziemy jakby uczyli się jego znaczenia bezpośrednio od samego Proroka.
Zdecydowanie tak. Nasi uczeni, którzy to zrozumieli, jak na przykład At-Tabari, zapisywali każdy hadis, jaki przyszedł im na myśl w związku z danym wersetem. Niektórzy nawet krytykowali go za to, że w swoim tafsirze przytacza tak wiele hadisów. Duża część jego czterdziestotomowego tafsiru jest wypełniona hadisami. Ale gdy patrzymy na te hadisy, lepiej rozumiemy wersety. Ponieważ światło (nur), które daje hadis, jest inne niż znaczenie, które wydobędziemy z własnej refleksji. Moim zdaniem, najpiękniejsze jest dążenie do zrozumienia Szlachetnego Koranu poprzez hadisy.
Czym jest Sunna?
Sunna: Sunną nazywamy całokształt tego, co Prorok czynił, mówił, a także jego stany i zachowania. Możemy więc nazwać Sunną wszystko, co robił w ciągu swojego życia.
Słowo Sunna występujące w księgach prawoznawstwa islamskiego (fikh) ma jednak częściej znaczenie: „jeśli to zrobimy, otrzymamy nagrodę; jeśli nie zrobimy, nie ma grzechu”. Na przykład: jedzenie prawą ręką, dbanie o czystość zębów, niejedzenie na stojąco.
Jednakże, gdy rozumiemy słowo Sunna w szerokim znaczeniu, obejmuje ono wszystko, co czynił Prorok. W tym przypadku również nakazy i zakazy Allaha wchodzą w zakres Sunny. Na przykład czy Prorok odprawiał modlitwę? Tak. Zatem odprawianie modlitwy jest również Sunną.
Wobec tego, konieczne staje się podzielenie Sunny na kategorie.
- Fard (obowiązkowe): To wszystko, czego Allah od nas bezwzględnie wymaga, abyśmy to czynili lub tego zaniechali. Nasz Prorok jest tym, który w najlepszy sposób stosował nakazy i zakazy Allaha i był wzorem. My, naśladując go, w najwyższym stopniu podążamy za Prorokiem. Na przykład: odprawianie modlitwy, poszczenie, niepopełnianie cudzołóstwa, niespożywanie tego, co zakazane (haram).
- Ładżib (konieczne): Niezbędne praktyki naszej religii. Na przykład odprawianie modlitwy nocnej (Łitr) jako 3 rakaty jest ładżib.
- Nafila (dobrowolne): To czyny, które wykonujemy podczas aktów czci, wykraczające poza to, co jest fard i ładżib. Na przykład, podczas modlitwy recytowanie niektórych sur z Koranu jest fard, ale recytowanie modlitwy Subhanaka jest nafila.
- Adab (etykieta): Nazywamy to również edeb. Jeśli naśladujemy Proroka w naszych codziennych czynnościach, takich jak jedzenie, spanie, wchodzenie i wychodzenie z meczetu czy toalety (itp.), wykonujemy te czynności zgodnie z zasadami etykiety. Ten, kto tego nie przestrzega, nie popełnia grzechu.
Możemy więc podzielić Sunnę na fard, ładżib, nafila i adab. Najwyższa i najbardziej wartościowa jest Sunna wykonywana w tej właśnie kolejności.
Możemy to sobie wyobrazić na przykładzie ludzkiego ciała. Człowiek ma organy niezbędne do życia: mózg, serce, głowę itd. Podobnie, zasady wiary, w które musimy wierzyć, są jak mózg i serce naszej duszy.
Nasze ciało ma organy zmysłów: oczy, uszy, ręce, nogi itd. Fard jest jak one. Są to oczy, uszy, ręce i nogi naszej duszy. Ten, kto nie wypełnia obowiązków fard, jest niepełny, jak człowiek bez rąk, nóg, oczu i uszu.
W naszym ciele są również elementy dodające piękna i ozdoby, takie jak palce, brwi, włosy. Bez nich też możemy żyć, ale gdy je mamy, jesteśmy doskonalszymi ludźmi. Podobnie, części Sunny określane jako nafila i adab są ozdobą i pięknem naszej duszy. Jeśli je wykonujemy, otrzymujemy wielką nagrodę; jeśli nie, nie ma grzechu.
Podsumowując, części fard i ładżib to Sunny, które bezwzględnie należy wykonywać. Za wykonywanie części nafila i adab jest wielka nagroda.
Jeśli chodzi o rzeczy zakazane (haram), tak jak chronimy nasze ciało przed śmiertelnymi rzeczami, takimi jak AIDS, trucizna czy ogień, tak samo musimy chronić naszą duszę przed śmiertelnymi i trującymi zakazami.
Moc wiążąca Sunny i Hadisów
Czy Sunna, czyli życie Czcigodnego Proroka, jest wiążąca dla muzułmanów? Czy muszą za nią podążać?
Omówimy tę kwestię w świetle Szlachetnego Koranu, szlachetnych hadisów i opinii uczonych.
1. Szlachetny Koran: Istnieją wersety, które wskazują, że Czcigodny Prorok (a.s.) otrzymywał objawienie (łahj) również poza Szlachetnym Koranem.
Oto niektóre z nich:
- W wersetach, w których mowa jest o tym, że Allah posłał spośród was Posłańca, który „recytuje wam Nasze znaki, oczyszcza was, naucza was Księgi i Mądrości i uczy was tego, czego nie wiedzieliście”, i że Allah „nauczył go Księgi i Mądrości”, rozumiemy, że Czcigodnemu Prorokowi (s.a.m.) oprócz Księgi została dana również Mądrość (Hikmet).
Spójnik łączący (atıf) niesie ze sobą zarówno znaczenie podobieństwa, jak i odrębności. Zatem, skoro przez Księgę rozumie się Szlachetny Koran, Mądrość musi być czymś innym. Prawdopodobieństwo, że jest to Sunna, jest największe. Podobieństwo wynika z faktu, że obie pochodzą od Allaha, co oznacza, że źródłem obu jest objawienie.
- W wersecie: „I oto obiecał wam Allah jedno z dwóch stronnictw, że ono będzie wasze. Wy zaś pragnęliście, aby to, które było bezbronne, stało się wasze.” (Sura al-Anfal, 8:7) wspomniana obietnica została dana muzułmanom wcześniej, ale jej treść nie została ujawniona w wersecie. Jest to dowód na to, że została ona przekazana za pośrednictwem innego objawienia.
- Werset: „I oto Prorok powierzył w tajemnicy jedną ze swoich żon pewną wiadomość. Lecz kiedy ona ją rozgłosiła, a Allah mu to ujawnił, on przedstawił jej część, a część pominął. A kiedy on jej to oznajmił, ona powiedziała: «Kto ci to oznajmił?» On powiedział: «Oznajmił mi Wszechwiedzący, w pełni Świadomy.»” (Sura at-Tahrim, 66:3) jest wyraźnym dowodem na istnienie objawienia poza Koranem. Choć w Koranie nie ma wyjaśnienia dotyczącego ujawnienia powierzonej tajemnicy, Czcigodny Prorok o tym wie. Skoro nie mógł tego wiedzieć sam z siebie, a powiedziano, że poinformował go o tym Allah, jasno wynika z tego istnienie objawienia, które nie weszło w skład Koranu.
2. Szlachetne Hadisy:
- Jak przekazał Mikdad ibn Ma’dikarib, Wysłannik Allaha (a.s.) powiedział: „...Została mi dana Księga i wraz z nią to, co jest do niej podobne.”(8)
- Hadisy Kudsi (Święte Hadisy):(9) W tego rodzaju hadisach zwroty takie jak: „Wysłannik Allaha (a.s.) w hadisie, który przekazał od swojego Pana, powiedział”, „Allah Wszechmogący w hadisie przekazanym przez Wysłannika Allaha (a.s.) powiedział” oraz fakt, że hadisy te rozpoczynają się słowami „O słudzy Moi”, są dowodami na to, że Czcigodny Prorok otrzymywał objawienie (łahj) również poza Koranem.
- Słynny Hadis Dżibrila (Gabriela):(10) Anioł Dżibril (a.s) przybył w ludzkiej postaci, zadał kilka pytań i otrzymał odpowiedzi, a Czcigodny Prorok (a.s.m) poinformował swoich Towarzyszy, że był to Dżibril, który przybył, aby nauczyć ich religii.
- Wyrażenia używane przez Czcigodnego Proroka (a.s.), takie jak: „Zaprawdę, mój Pan, Allah, objawił mi”(11), „Zostało mi nakazane”, „Zostało mi zabronione”(12), a także jego informacje o tym, że Dżibril (a.s) nauczył go pewnych rzeczy**(13), są również wyraźnymi dowodami na istnienie objawienia poza Koranem.**(14)
Dodatkowo, odpowiedź Czcigodnego Proroka na pytania pewnego Żyda: „W rzeczywistości nie wiedziałem tego. Ale Allah mnie o tym poinformował”(15), jest kolejnym argumentem wspierającym tę tezę.
3. Opinie Uczonych:
Szlachetni Towarzysze (Ashab-ı Kiram) (r.a.) wiedzieli z praktyk, wyjaśnień i wypowiedzi Czcigodnego Proroka (a.s.), że otrzymywał on objawienie poza Koranem. Wyrażali to wielokrotnie. Uczeni również, w oparciu o Koran, hadisy i wypowiedzi Towarzyszy, formułowali swoje opinie na temat źródła Sunny i, jeśli nie wszyscy, to większość z nich stwierdziła, że źródłem Sunny jest objawienie.
Nasza matka Aisza (r.a) oświadczyła, że objawienie przyszło w sprawie Czcigodnej Chadidży i że została jej obiecana rezydencja w Raju.
W przekazach pojawiają się stwierdzenia, że „Dżibril zsyłał Sunnę, tak jak zsyłał Koran.”(16) Ponadto, informacje o dobrym traktowaniu sąsiadów, sposobie dokonywania ablucji, odprawiania modlitwy, głośnym wypowiadaniu talbiji (formuły pielgrzymkowej), odprawianiu modlitwy w błogosławionej dolinie Akik, czasach modlitw, bramie Raju, przez którą wejdzie umma Muhammada (a.s.m), oraz o tym, że imię seyyidü’s-szüheda (pana męczenników), Czcigodnego Hamzy (r.a), zostało uwiecznione na tablicach przez mieszkańców niebios**(17), które Prorok otrzymał za pośrednictwem Dżibrila (a.s), również wskazują na istnienie objawienia poza Koranem.**
Tałus natomiast wspomina, że posiadał pisemny tekst dotyczący zadośćuczynienia (dija), który został zesłany drogą objawienia, i twierdził, że przepisy dotyczące jałmużny (zekat) i zadośćuczynienia pochodzą z objawienia.(18)
Al-Ałza’i, mówiąc: „Gdy dotrze do ciebie hadis od Wysłannika Allaha (a.s.), strzeż się, byś nie sądził według czegoś innego; albowiem Wysłannik Allaha (a.s.) był przekazicielem od Allaha Wszechmogącego”(19), wyraził, że Sunna opiera się na objawieniu.
Jak już wcześniej wspomnieliśmy, jednym z tych, którzy wnieśli ważne wyjaśnienia w tej kwestii, jest Imam Asz-Szafi'i.(20) Zgodnie z poglądem, który opiera na opinii uczonego, którego wiedzy ufał, i który sam przyjął, Sunna jest albo objawieniem, albo wyjaśnieniem objawienia, albo sprawą powierzoną mu przez Allaha. To ostatnie opiera się na proroctwie, którym go wyróżnił, i na mądrości (hikmet), którą mu natchnął. Zatem, niezależnie od tego, która sytuacja zostanie przyjęta za podstawę, Allah nakazał ludziom posłuszeństwo Wysłannikowi Allaha i zażądał, aby postępowali zgodnie z wymogami Sunny. Wyjaśnianie Koranu przez Sunnę odbywa się albo drogą Posłannictwa od Allaha, albo przez natchnienie, albo przez „nakaz” mu dany.
Podzielający te poglądy Ibn Hazm określa Sunnę jako „objawienie nie-recytowane” (łahj ghajr matlułł) i stwierdza, że tak jak musimy przestrzegać Koranu, który jest „objawieniem recytowanym” (łahj matlułł), tak samo musimy przestrzegać Sunny, która jest drugim objawieniem, gdyż pod względem zależności i pochodzenia od Allaha, oba są takie same.(21)
Czcigodny Al-Ghazali również stwierdza, że Sunna opiera się na objawieniu, i określa ją jako „objawienie nie-recytowane”.(22)
Jeśli przyjmiemy, że cała Sunna jest objawieniem, to samo przez się wynika, że tak jak Czcigodny Prorok (a.s.) nie mógł zmieniać Szlachetnego Koranu, tak samo nie mógł zmieniać Sunny.(23)
W ramach koncepcji, że cała Sunna, podobnie jak Koran, opiera się na objawieniu, pojawia się ważna kwestia. Jeśli Czcigodny Prorok (a.s.) w każdej sprawie i wydarzeniu czekał na objawienie Sunny, tak jak na werset Koranu, to jak należy oceniać jego idżtihady (samodzielne rozumowanie prawne) i konsultacje (istişare)? Oczywiście, bywały czasy, gdy czekał na objawienie, ale myślenie w ten sposób o każdym etapie życia i ocenianie go w ten sposób wpędziłoby nas w trudności.
Właśnie takie sytuacje skłoniły niektórych uczonych do przekonania, że nie cała Sunna, ale jej część opiera się na objawieniu, a część na takich działaniach jak idżtihad i konsultacje.
Na przykład Ibn Kutajba, dzieląc źródła Sunny na trzy, mówi:
a) Sunna przyniesiona przez Dżibrila od Allaha.(24)
b) Sunna, którą Allah pozostawił Wysłannikowi (a.s.), prosząc go o wyrażenie własnej opinii (ra'j).(25)
c) Sunna, którą Wysłannik Allaha ustanowił dla nas jako adab (dobre maniery). Jest to Sunna, za której wykonanie otrzymuje się nagrodę, a za zaniechanie nie ma kary.(26)
Podzielający podobny pogląd hanefita As-Sarachsi stwierdza, że wnioski, do których Czcigodny Prorok (a.s) dochodził w wyniku własnej opinii i idżtihadu, mają status (mesabe) objawienia.
Doskonale, oto profesjonalne tłumaczenie ostatniej, wysoce teologicznej części tekstu, zrealizowane zgodnie z ustalonymi zasadami.
Objawienie (łahj) dzieli się na dwie części:
1. Objawienie zewnętrzne (Zahir łahj). Dzieli się ono na trzy rodzaje:
a) Objawienie przychodzące za pośrednictwem anioła, postrzegane przez słuch i co do którego istnieje pewność, że pochodzi od Allaha. Tą częścią jest objawienie Koranu.
b) Objawienie przekazywane Czcigodnemu Prorokowi przez anioła za pomocą znaków, bez słów.(27)
c) Natchnienie (ilham). Jest to sytuacja, w której serce Wysłannika Allaha (a.s.) doznaje boskiego potwierdzenia w sposób niepozostawiający najmniejszej wątpliwości. W jego sercu wschodzi światło, a osąd w danej sprawie staje się w pełni jasny.
2. Objawienie wewnętrzne (Batin łahj): As-Sarachsi, nazywając je „ma juszbihu al-łahj” (to, co przypomina objawienie), twierdzi, że są to orzeczenia, do których Wysłannik Allaha (a.s.) dochodził w wyniku własnej opinii (ra'j) i rozumowania prawnego (idżtihad). Kwestie takie jak to, że nie był on pozostawiany w błędzie i że znajdował się pod stałą kontrolą objawienia, sprawiają, że również orzeczenia z tej kategorii mają status objawienia. Idżtihad innych członków Ummy nie ma takiego statusu jak idżtihad Czcigodnego Proroka (a.s.m), ponieważ istnieje możliwość, że się pomylą, a ich błędy nie są korygowane przez objawienie.(28)
Wyjaśnienie As-Sarachsiego w rezultacie oznacza, że wszystkie zachowania Czcigodnego Proroka (a.s.) opierały się na objawieniu lub przeszły przez jego korektę, gdyż zachowanie lub słowo Czcigodnego Proroka (a.s.) jest albo poprawne, albo błędne. Jeśli zostało skorygowane za jego życia, sprawa jest jasna. Jeśli pozostało w niezmienionej formie, okazuje się, że było poprawne. Albowiem niemożliwe jest, aby Allah pozwolił na trwanie w błędzie.
Asz-Szatibi zaś mówi:
Hadis jest albo czystym objawieniem od Allaha, albo idżtihadem dokonanym przez Czcigodnego Proroka (a.s.). Jednak w tym drugim przypadku jego idżtihad jest oparty na autentycznym objawieniu z Księgi lub Sunny i przeszedł przez jego kontrolę. Nawet jeśli przyjmie się pogląd, że Czcigodny Prorok mógł popełnić błąd w swoim idżtihadzie, nigdy nie jest on pozostawiany w błędzie, lecz natychmiast korygowany. Ostatecznie zawsze wraca do tego, co słuszne. Dlatego w niczym, co od niego pochodzi, nie ma możliwości błędu.(29)
Na podstawie tych wypowiedzi można powiedzieć, że ci, którzy twierdzą, iż cała Sunna jest objawieniem, wcale nie przesadzają. Ostatecznie bowiem cała Sunna przechodzi przez kontrolę objawienia: albo jest potwierdzana (ibka), albo korygowana (tashih). Skoro nie możemy zaakceptować istnienia praktyki, która nie przeszłaby przez kontrolę objawienia, możemy z łatwością stwierdzić, że wszystko opiera się na objawieniu. Jednakże, mówiąc, że cała Sunna opiera się na objawieniu, zaznaczmy, że mamy na myśli te Sunny, które zostały ustalone za czasów Wysłannika Allaha i dotarły do nas jako autentyczne.
4. Objawienie przez milczącą aprobatę (Vahyi takriri)
Definiując Sunnę, wspomnieliśmy, że jej częścią jest również tak zwana Sunna milczącej aprobaty (takriri sunnet), czyli sytuacja, w której Czcigodny Prorok (a.s.m) milczał lub aprobował coś, co działo się w jego obecności, co widział lub o czym słyszał.(30) Oznacza to, że gdy Czcigodny Prorok widział lub słyszał o pewnych praktykach Szlachetnych Towarzyszy – czy to pozostałościach z czasów Dżahilijji, czy też działaniach wynikających z ich własnego zrozumienia – czasami je korygował, czasami zmieniał, a czasami nie reagował. Szlachetni Towarzysze interpretowali jego milczenie jako aprobatę. Gdyż nie przystawałoby Czcigodnemu Prorokowi (a.s.), aby pozwolił na trwanie błędu popełnionego przez jego ummę. Z tego powodu nawet jego milczenie oznaczało, że dany czyn lub słowo nie jest błędne.
Tak jak Towarzysze (r.a) byli pod kontrolą Czcigodnego Proroka (a.s.), tak Wysłannik Allaha (a.s.) jako wymóg cechy isma (nieomylność, ochrona przed grzechem) znajdował się pod stałą kontrolą objawienia.(31) Dlatego należy wiedzieć, że jego błąd nie zostałby pozostawiony bez korekty(32), a to upomnienie nastąpiłoby natychmiast, bez zwłoki.(33) Tą cechą Czcigodny Prorok (a.s.) odróżnia się od wszystkich innych ludzi, w tym tych, którzy są uprawnieni do idżtihadu.
Wiadomo, że był on upominany za niektóre swoje zachowania nawet przed powołaniem na proroka.(34)
Pewnego razu, bawiąc się z dziećmi Kurajszytów, chciał zdjąć swój izar (rodzaj odzienia biodrowego), aby przenosić kamienie, ale został surowo powstrzymany. Innym razem, chcąc pomóc swojemu wujowi Abu Talibowi w naprawie studni Zemzem, zdjął swój izar, aby położyć na nim kamienie, ale zemdlał. Gdy odzyskał przytomność, powiedział, że ktoś w białych szatach nakazał mu się okryć.(35)
Tak jak jego ciało było chronione przed widokiem w niestosownych sytuacjach, tak był on chroniony przed niektórymi nieprzyjemnymi praktykami rozpowszechnionymi w ówczesnym społeczeństwie. Według jego własnych słów, chciał obejrzeć gry i zabawy weselne, ale nie mógł ich usłyszeć i zasnął, a potem aż do powołania na proroka nie skalał się żadnym złem.(36)
Czy można sobie wyobrazić, że istota, która była pod taką ochroną, gdy jeszcze nie była prorokiem i jej przykład dla ummy i ludzkości nie był ostatecznie ustalony, nie byłaby chroniona i korygowana w okresie, gdy stała się wzorem dla swojej ummy i całej ludzkości we wszystkich aspektach życia, gdyby popełniła błąd lub miała jakąś niedoskonałość?(37)
Widzimy tego przykłady w Szlachetnym Koranie.
Czcigodny Prorok (a.s.) obawiał się o zachowanie objawienia w pamięci, ale Allah Wszechmogący uspokoił go, informując, że nie ma ku temu podstaw.(38)
Był upominany w kwestiach takich jak to, że jego zadaniem jest jedynie przekazanie posłannictwa, a prowadzenie prostą drogą zależy wyłącznie od woli Allaha(39); został powstrzymany od modlitwy o przebaczenie dla swojego wuja Abu Taliba, o co prosił.(40)
Z drugiej strony, po bitwie pod Uhud został odwiedziony od przeklinania swoich wrogów(41) oraz od chęci dokonania musla (okaleczenia ciał wrogów) w odwecie za to, co uczyniono Czcigodnemu Hamzie (r.a).(42)
Ponadto, został upomniany za pomysł uwolnienia jeńców wziętych w bitwie pod Badr w zamian za okup(43), powstrzymany od praktyk mających na celu pozyskanie hipokrytów(44) oraz upomniany za to, że zakazał sobie czegoś, co Allah uczynił dozwolonym, aby zadowolić swoje żony.(45)
Te i podobne wersety są wyraźnymi dowodami na to, że niektóre decyzje Czcigodnego Proroka (a.s.) były korygowane, gdy nie były zgodne z wolą Bożą. Allah Wszechmogący najpierw dawał mu swobodę wyboru, zachęcając do idżtihadu i konsultacji z Towarzyszami. Jeśli wynik był zgodny z wolą Allaha, pozostawał niezmieniony; jeśli nie, był korygowany. Świadczą o tym takie przypadki, jak zmiana jego poglądu na temat losu dzieci politeistów (najpierw stwierdził, że dzielą los ojców, potem, że są w Raju), wycofanie się pod wpływem objawienia z opinii, że jaszczurki są przemienionym ludem żydowskim, a także zmiana zdania w kwestii kary w grobie (najpierw uważał to za żydowską intrygę, potem, po upomnieniu przez objawienie, potwierdził jej istnienie i szukał przed nią schronienia u Allaha w swoich modlitwach)(46) – wszystko to pokazuje, że był on upominany i korygowany również przez objawienie poza Koranem.
Tak więc, skoro niemożliwe było, aby czyn, ruch lub słowo dokonane lub usłyszane w obecności Wysłannika Allaha trwały w błędnej formie, i skoro tego rodzaju Sunna milczącej aprobaty jest dla ummy absolutnym wzorem, to tym bardziej niemożliwe jest, aby czyny i działania Wysłannika Allaha (a.s.) w obecności Allaha trwały w błędnej formie, a wszystko, co od niego pochodziło przez całe jego życie, jest dla nas tym bardziej wzorem.
Zatem, Allah (c.c), który jest Wszechwiedzący, Świadomy, Słyszący, Widzący i Mądry, albo korygował każde słowo, czyn i zachowanie pochodzące od Czcigodnego Proroka, albo pozostawiał je w niezmienionej formie. Niezależnie od tego, czy te rzeczy, których nie tknął i które trwały, nazwiemy, jak uczeni haneficcy, objawieniem wewnętrznym(47), czy też objawieniem przez milczącą aprobatę, w rezultacie możemy stwierdzić, że Sunna Czcigodnego Proroka (a.s.m) opiera się na objawieniu.
Wychodząc z tego założenia, uważamy, że nie jest właściwe patrzeć na niektóre zwyczaje i tradycje społeczeństwa, w którym żył Czcigodny Prorok, a które on sam kontynuował, jedynie jako na zwyczaje i tradycje, ponieważ przeszły one przez kontrolę Allaha i w pewnym sensie stały się objawieniem przez milczącą aprobatę. Zresztą, jak już wcześniej wspomnieliśmy, podstawy tych praktyk sięgały Czcigodnego Ibrahima (a.s) lub innych proroków.
Zatem, nawet jeśli zachowania i działania prezentowane przez Czcigodnego Proroka istniały w Dżahilijji, gdyby były błędne, z pewnością zostałyby skorygowane przez objawienie. Te, które nie zostały skorygowane, można uznać za zaaprobowane.
PRZEKAZY ZEZWALAJĄCE NA SPISYWANIE HADISÓW
Istnieje wiele przekazów (riłajat), które zezwalają na spisywanie hadisów i wskazują, że były one spisywane. Jeden z nich pochodzi od Abdullaha ibn 'Amra (radijallahu anhu), którego spisane hadisy przetrwały w formie księgi dla następnych pokoleń. Opowiada on:
„Zapisywałem wszystko, co usłyszałem od Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselam – Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim), aby to zapamiętać. Jednak Kurajszyci zabronili mi tego, mówiąc: «Zapisujesz wszystko, co usłyszysz od Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselâm), a przecież Wysłannik Allaha (aleyhissalâtu vesselam) jest człowiekiem i przemawia zarówno w stanie gniewu, jak i zadowolenia». Wobec tego przestałem pisać. Przedstawiłem jednak tę sprawę Czcigodnemu Prorokowi (aleyhissalâtu vesselam). Wysłannik Allaha (aleyhissalâtu vesselam) wskazał palcem na swoje błogosławione usta i rzekł: «Pisz! Przysięgam na Tego, w którego ręku jest moja dusza, że z tych ust nie wychodzi nic innego jak tylko prawda».”
Przekaz potwierdzający, że Abdullah ibn 'Amr (radijallahu anhu) systematycznie spisywał hadisy, pochodzi od Abu Hurajry (radijallahu anhu) i, co więcej, jest odnotowany w zbiorze Al-Buchariego. Abu Hurajra (radijallahu anhu) powiedział:
„Nikt nie znał więcej hadisów od Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselam) niż ja, z wyjątkiem Abdullaha ibn 'Amra. On mnie przewyższał, gdyż on pisał, a ja nie pisałem.”
Przekazy wyrażające zgodę na spisywanie hadisów nie ograniczają się do tego. Rady Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselam) dla tych, którzy skarżyli się na swoją pamięć, takie jak: „Wezwijcie na pomoc swoją prawą rękę” czy „Zwiążcie wiedzę pismem”, a także przekazywanie na prośbę pisemnych wersji niektórych przemówień, oraz istnienie ponad 300 „listów” (czyli dokumentów pisemnych) – z których wszystkie były hadisami, o długości od kilku wersów do kilku stron – są wystarczającymi dowodami na zezwolenie Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselâm) na spisywanie hadisów. Nawet oceniając same listy, można zrozumieć, że Czcigodny Prorok (aleyhissalâtu vesselâm) nie sprzeciwiał się systematycznie i uporczywie spisywaniu czegokolwiek poza Koranem, a wręcz przeciwnie, przywiązywał wielką wagę do szerokiego stosowania pisma w życiu społecznym.
SAHIFA AL-SAHIHA ABU HURAJRY
Niektóre przekazy wskazują, że Abu Hurajra (radijallahu anhu) również spisywał hadisy, które usłyszał od Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselam). Nazwa tego zbioru to As-Sahifa as-Sahiha (Autentyczny Zwój). Al-Hasan ibn 'Amr ibn Umajja ad-Damri opowiada: „Przekazałem pewien hadis w obecności Czcigodnego Abu Hurajry (radijallahu anhu). On jednak zaprzeczył, mówiąc: «Taki hadis nie istnieje». Powiedziałem mu, że usłyszałem go od niego. Wówczas rzekł: «Jeśli usłyszałeś go ode mnie, to musi on być u mnie zapisany». Wziął mnie za rękę i zaprowadził do swojego domu. Tam pokazał mi wiele ksiąg («këtëbën këthirëtën»), w których zapisane były hadisy Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselâm). Znalazł tam hadis, który przekazałem, i powiedział: «Czyż ci nie mówiłem? Jeśli przekazałem jakiś hadis, to jest on u mnie zapisany».”
(Uwaga: ostatnie zdanie stoi w sprzeczności ze zdaniem z akapitu dwa wyżej: „Abu Hurajra (radijallahu anhu) powiedział: «Nikt nie znał więcej hadisów od Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselam) niż ja, z wyjątkiem Abdullaha ibn 'Amra. On mnie przewyższał, gdyż on pisał, a ja nie pisałem»”.)
ZBIERANIE HADISÓW
Drugi ważny okres w historii hadisów stanowią prace, które nazywamy „Tadłin as-Sunna” (Kodyfikacja Sunny). Czasowo obejmuje on drugi wiek hidżry.
CZYM JEST TADWIN?
Tadłin w sensie językowym oznacza zebranie i ułożenie w formie księgi. Jako termin (istılah) w nauce o hadisach, oznacza oficjalne spisanie hadisów i ułożenie ich w formie ksiąg. Słowo „oficjalnie” ma tu szczególne znaczenie. Jak bowiem widzieliśmy w poprzednich omówieniach, spisywanie hadisów było działalnością, która rozpoczęła się indywidualnie i prywatnie już za czasów Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselam). Co więcej, sam Wysłannik Allaha (aleyhissalâtu vesselam) pozostawił po sobie wiele dokumentów pisemnych, z których wszystkie są określane jako „Sunna”.
Jednak żadna z tych czynności nie wchodzi w zakres „spisywania” określanego słowem tadłin. W tadłinie bowiem chodzi o spisanie całości hadisów. Możemy więc sformułować doskonalszą definicję tadłinu w następujący sposób: „jest to działalność pisarska z drugiego wieku hidżry, obejmująca wszystkie hadisy i prowadzona z inicjatywy państwa.”
JAK TO SIĘ ZACZĘŁO?
Dzieło tadłinu rozpoczyna się za czasów jednego z kalifów z dynastii Umajjadów, Umara ibn 'Abd al-'Aziza. Ten władca, słynący z pobożności i przywiązania do Sunny Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselâm), widząc, jak pokolenie Towarzyszy znających Sunnę, a po nich wielcy uczeni, z różnych powodów jeden po drugim odchodzą z tego świata, zaczął obawiać się, że hadisy zaginą. Aby zapobiec temu niebezpieczeństwu, postanowił zaangażować wszystkich dostępnych uczonych w dzieło spisywania hadisów. W tym celu jako kalif wysyłał do namiestników rozkazy i okólniki.
Treść jednego z listów wysłanych przez Umara ibn 'Abd al-'Aziza zachowała się w zbiorze Al-Buchariego. Jest to list wysłany do namiestnika Medyny, Abu Bakra ibn Hazma:
„Zbadaj, zbierz i spisz przekazy dotyczące Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselam) w twoim mieście. Obawiam się bowiem zaginięcia wiedzy (hadisów) i wymarcia uczonych. W tej pracy niech będzie przyjmowana jedynie Sunna Wysłannika Allaha (aleyhissalâtu vesselam). Niech uczeni zasiadają w miejscach publicznych, takich jak meczety, i rozpowszechniają wiedzę poprzez nauczanie, ucząc tych, którzy nie wiedzą. Albowiem wiedza nie ginie, dopóki nie jest utrzymywana w tajemnicy.”
W przekazie odnotowanym przez Ibn Sa'da, Umar ibn 'Abd al-'Aziz (rahimahullah – niech Allah się nad nim zlituje) w liście do Ibn Hazma dodał następujące zdanie:
„...niech będzie przyjmowana znana, praktykowana Sunna lub przekazy Amry bint 'Abd ar-Rahman...”
W przekazie Darimiego znajduje się następujący dodatek:
„Spisz przekazy, które są u was (lub w waszym regionie) autentycznie ustalone od Czcigodnego Proroka (aleyhissalâtu vesselam) oraz przekazy ustalone od Czcigodnego Umara.”
Jak odnotowuje Abu Nuajm w Tarich Isfahan, Umar ibn 'Abd al-'Aziz wysłał ten list do wszystkich krain islamskich.
Biorąc pod uwagę różne przekazy mówiące o dziele tadłinu, możemy uzyskać pełniejszy obraz tej kwestii.
Aby w pełni docenić inicjatywę kalifa Umara ibn 'Abd al-'Aziza w kodyfikacji hadisów, warto raz jeszcze przytoczyć wyznanie Muhammada ibn Szihaba az-Zuhriego, który oddał największe zasługi w tej dziedzinie i którego imię jest z nią nierozerwalnie związane:
„Nie uważaliśmy za stosowne spisywania wiedzy, dopóki ci władcy (umara) nas do tego nie zmusili. (Gdy podjęliśmy się tego dzieła pod wpływem interwencji i przymusu władców), uznaliśmy, że żadnemu muzułmaninowi nie należy zabraniać spisywania.”
PRZYCZYNY, KTÓRE DOPROWADZIŁY DO ZBIERANIA HADISÓW
Warto bliżej przyjrzeć się rzeczywistym czynnikom, które doprowadziły do spisania hadisów i zebrania ich w księgach:
1. Obawa przed zaginięciem hadisów wraz z wymieraniem uczonych: Zgodnym zdaniem uczonych, jest to jeden z głównych powodów, wyrażony również w liście Umara ibn 'Abd al-'Aziza. Była to rzeczywiście ważna kwestia. Chociaż hadisy były spisywane indywidualnie, czyniono to głównie „w celu zapamiętania”, a po zapamiętaniu notatki były palone lub umierający zalecał zniszczenie tego, co od niego spisano. Nawet przytoczony powyżej przekaz od Az-Zuhriego wystarczy, aby zrozumieć wahanie panujące w kręgach naukowych co do spisywania hadisów.
Co więcej, był to okres częstych niepokojów politycznych i wewnętrznych zamieszek. Sama strata słynnego muhaddisa (uczonego w dziedzinie hadisów) tamtych czasów, Sa'ida ibn Dżubajra, zabitego w 95 roku hidżry przez Al-Hadżdżadża Tyrana, była wydarzeniem wystarczającym, by wzbudzić w Umarze ibn 'Abd al-'Azizie lęk, że „hadisy zaginą”. Ponadto, te same wydarzenia doprowadziły do śmierci Talka ibn Habiba, a słynny Mudżahid, choć o włos uniknął egzekucji, został uwięziony.
2. Wzrost działalności fałszowania hadisów z powodu sporów politycznych i religijnych: Chociaż nie zostało to wyraźnie odzwierciedlone w liście Umara ibn 'Abd al-'Aziza, był to drugi ważny czynnik prowadzący do kodyfikacji. Potwierdzają to słowa Az-Zuhriego (rahimahullah): „Gdyby nie hadisy przychodzące ze wschodu, które były u nas nieznane i odrzucone, nie spisałbym ani jednego hadisu, ani nie pozwoliłbym na ich spisywanie.”
Czcigodny As-Sujuti tak podkreślił rolę fałszowania hadisów w procesie kodyfikacji: „Sunna została skodyfikowana w formie mieszanej z wypowiedziami (akłal) Towarzyszy i fatłami Tabi'in (Następców) w czasie, gdy uczeni rozproszyli się po różnych krainach, a fałszerstwa i nowinki (bid'a) Charydżytów i Rafidytów mnożyły się.”
SPOSÓB PRZEPROWADZENIA KODYFIKACJI (TADŁIN)
Przekazy wskazują, że Umar ibn 'Abd al-'Aziz nie poprzestał na wydaniu okólnika, lecz skrupulatnie nadzorował prace kodyfikacyjne. Na przykład, w stolicy zatrudniono specjalnych skrybów do tej pracy. Przykładowo, Hiszam ibn 'Abd al-Malik przydzielił dwóch skrybów do dyspozycji Az-Zuhriego. Przez cały rok spisywali oni hadisy od Az-Zuhriego.
W działalność kodyfikacyjną osobiście zaangażował się kalif Umar ibn 'Abd al-'Aziz (rahimahullah). Z zeszytem i piórem w ręku uczęszczał na modlitwy, a po nich zasiadał w kręgach naukowych, spisując hadisy od Ałna ibn 'Abdillaha i Jazida ibn ar-Rakkasziego.
Podczas kodyfikacji, oprócz przekazów przypisywanych Wysłannikowi Allaha (aleyhissalâtu vesselam), niektórzy muhaddisi włączyli do pojęcia „Sunna” i spisali również asar (przekazy) od Szlachetnych Towarzyszy i Tabi'in (Następców).
Spisane na prowincji na rozkaz kalifa hadisy były wysyłane w zeszytach do stolicy, gdzie były kopiowane i ponownie rozsyłane do krain islamskich. Tę ważną kwestię potwierdza przekaz od Az-Zuhriego: „Umar ibn 'Abd al-'Aziz (rahimahullah) nakazał zebranie Sunny. My zaś spisaliśmy ją w zeszytach. Umar ibn 'Abd al-'Aziz (rahimahullah) wysłał po jednym zeszycie do każdego miejsca pod swoim panowaniem.”
Jest pewne, że te wysyłane zeszyty były wtórnymi kopiami, przepisanymi z oryginalnych egzemplarzy w stolicy.
Niektóre przekazy wskazują, że zebrane w stolicy hadisy przechodziły pewną kontrolę pod nadzorem uczonych. Abu'z-Zinad Abdullah ibn az-Zakwan opowiada: „Widziałem, jak Umar ibn 'Abd al-'Aziz zebrał prawników (fukaha). Uczeni zebrali dla niego wiele Sunn. (Czytał je razem z prawnikami) i gdy wspomniano o Sunnie, która nie była podstawą praktyki prawnej, mówił: «To jest zbędne, nie postępuje się według tego».”
Można przypuszczać, że wspomniane wyżej egzemplarze, wysyłane ze stolicy na prowincję, były kopiowane po tej procedurze kontrolnej.
Ważną cechą działalności kodyfikacyjnej było to, że hadisy nie były spisywane według jakiejkolwiek metody klasyfikacji (tasnif), takiej jak sunan, sahih czy musnad. Za podstawę przyjęto samo spisanie hadisów, utrwalenie ich na piśmie, a nie ich dopasowanie do takiego czy innego stylu lub celu. Z tego powodu przekazy marfu' (sięgające Proroka), mauquf (zatrzymujące się na Towarzyszu) i maqtu' (zatrzymujące się na Następcy) były spisywane razem, obok siebie, włączając w to przekazy sahih (autentyczne), hasan (dobre) i da'if (słabe). Ich rozróżnienie i uporządkowanie nastąpi w następnym stuleciu, w okresie Tabłib (klasyfikacji tematycznej).
ROLA ABU BAKRA IBN HAZMA
Mimo że namiestnik Medyny, Abu Bakr ibn Hazm, był wielkim uczonym hadisów swoich czasów, nie posiadamy zapisków świadczących o tym, że osobiście spisywał hadisy w odpowiedzi na nakaz Umara ibn 'Abd al-'Aziza. Mógł on jako namiestnik ograniczyć się do zobowiązania uczonych do tej działalności. I rzeczywiście, Az-Zuhri, który z sercem i duszą zaangażował się w tę pracę i odegrał w niej pierwszoplanową rolę, był uczonym z Medyny, i nie ulega wątpliwości, że rozpoczął swoją pracę na rozkaz Abu Bakra ibn Hazma.
Chociaż Umar ibn 'Abd al-'Aziz nie dożył pełnych owoców dzieła kodyfikacji, to na podstawie przekazu od samego Az-Zuhriego odnotowaliśmy wcześniej, że skodyfikowane za jego czasów materiały osiągnęły poziom umożliwiający ich kopiowanie i rozsyłanie do prowincji. Z tego powodu uczeni islamscy są zgodni (ittifak), że pierwsze dzieło kodyfikacji zostało podjęte za czasów Umara ibn 'Abd al-'Aziza (rahimahullah), w ostatnich latach pierwszego wieku hidżry.
Prof. Dr İbrahim Canan
Dr Ahmet Çolak
Przypisy:
1- Chociaż mówi się, że werset: „On nie mówi pod wpływem namiętności. To jest tylko objawienie, które mu zostało zesłane” odnosi się tylko do Koranu, są uczeni, którzy twierdzą, że obejmuje on również Sunnę. Na przykład Elmalılı, komentując ten werset, napisał: „On, czyli Koran lub jego mowa, jest tylko objawieniem. Inaczej nie można tego powiedzieć. Jest tylko objawiany”, wskazując w ten sposób, że również Sunna była objawiona. (Yazır, Hak Dini VII, 457); por. Al-Kurtubi, Tafsir, XVII, 84-85; Aydınlı, Abdullah, Sünnetin Kaynağı Hakkında, Din Öğretimi dergisi, nr 37, Ankara, 1992, s. 48; Kırbaşoğlu, Sünnet, 236 i n.
2- Sura al-Baqara, 48; Sura Al-i Imran, 164.
3- Sura an-Nisa, 113; Sura al-Dżumu'a, 2.
4- Na temat tych, którzy twierdzą, że „Hikmet” (Mądrość) oznacza Sunnę, zob. Hasan al-Basri, Katada, Jahja ibn Kasir, (As-Sujuti, Miftahu’l-Dżanna, s. 23); Imam Asz-Szafi'i, Ar-Risala, 32, 78, 93.
5- Fakt, że Koran i Sunna są objawieniem, nasuwa pytanie o różnicę między nimi. Z tego wersetu wynika, że nie ma między nimi różnicy co do istoty. Jednak jedno jest „objawieniem recytowanym” (łahj matlułł), a drugie „objawieniem nie-recytowanym” (łahj ghajr matlułł). As-Sujuti podsumowuje to w następujący sposób: Słowo Boże dzieli się na dwie części. Allah mówi do Dżibrila: „Powiedz Prorokowi, że Allah nakazuje ci to i to”. Dżibril rozumie boski zamysł i przekazuje go Prorokowi. Jest to podobne do sytuacji, gdy władca wysyła zaufanego posłańca do swoich poddanych, a poseł przekazuje wolę władcy własnymi słowami. W drugim przypadku Allah mówi do Dżibrila: „Idź do Proroka i przeczytaj mu tę księgę”. A on czyta mu ją dosłownie, litera po literze. Objawienie Koranu jest podobne do drugiego przypadku, a objawienie Sunny do pierwszego. Dlatego też mówi się, że dozwolone jest przekazywanie Sunny pod względem znaczenia. As-Sujuti, al-Itkan, I, 45; Zob. Subhi as-Salih, Hadis İlimleri, s. 261-262; Karaman, Hadis Usulü, s. 9-10.
6- Sura al-Anfal, 7.
7- Sura at-Tahrim, 3.
8- Na początku hadisu znajduje się informacja, że nadejdą ludzie, którzy będą mówić: „Bierzemy to, co znajdujemy w Koranie, a tego, czego w nim nie ma, nie bierzemy”, a następnie stwierdzenie, że została dana również Sunna, co jest ważne z perspektywy naszego tematu. Zob. Abu Dałud, Sunna, 6.
9- Te hadisy, określane jako kudsi, ilahi lub rabbani, są przypisywane Allahowi (c.c). Istnieją różne poglądy: że zarówno ich forma słowna, jak i znaczenie pochodzą od Allaha; lub że, podobnie jak inne hadisy, ich znaczenie pochodzi od Allaha, a forma słowna od Proroka, ale są tak określane, aby zwrócić uwagę ummy. Zob. Al-Hadis ła’l-Muhaddisun, s. 18; Kałaidu’t-Tahdis, s. 64 i n.
10- Zob. Buchari, Iman, 37; Muslim, Iman, 1; Abu Dałud, Sunna, 16; Tirmizi, Iman, 4.
11- Muslim, Dżanna, 63-64; Zob. Aydınlı, Sünnetin Kaynağı, s. 50-51; Toksarı, Sünnet, s. 98-99; Abu Dałud, Adab, 48.
12- Muslim, Iman, 32-36; Zob. al-Munałi, Fajdu’l-Kadir, VI, 289-290.
13- Przykłady zob. Muslim, Dżanaiz, 1; Tirmizi, Imam, 18; Dżihad, 32.
14- Chociaż niektórzy badacze twierdzą, że hadisy, w których pojawia się słowo „objawienie”, nie mogą stanowić dowodu na to, że hadisy ogólnie były objawiane, ponieważ były przekazywane co do znaczenia (Erul, Bünyamin, İslamiyat, t. 1, s. 1, s. 55 i n.), to w innym artykule ten sam autor stwierdza: „Nie jest możliwe, abyśmy powiedzieli, że Wszechmogący Allah nie komunikował się z Czcigodnym Prorokiem poza Koranem”, i mówi, że Wysłannik Allaha miał za zadanie przekazywać, nauczać, oczyszczać i wyjaśniać. Twierdzi jednak, że właściwsze byłoby nazywanie tego „Hikmet” (Mądrością). (Erul, Bünyamin, İslamiyat, t. III, s. 1, s. 184).
15- Muslim, Hadżdż, 34.
16- Buchari, Nikah, 108.
17- Kolejno zob. As-Sujuti, Miftah, 29; Musnad, II, 85, 160; Buchari, Adab, 28; Muslim, 1, 140; Abu Dałud, Manasik, 24, 27; Tirmizi, Hadżdż, 14; Abu Dałud, Salat, 2; Buchari, Badu’l-Chalk, 6; Abu Dałud, Sunna, 9; Musnad, I, 191; Ibn Hiszam, Sira, III, 101-102.
18- As-Sujuti, Miftah, 29.
19- Abdulghani Abdulchalik, Hudżdża, 337; Mówi się, że istnieje konsensus (idżma) co do tego, że Sunna opiera się na objawieniu. Zob. tamże, s. 338; Przekazuje się również, że Hasan ibn Atijja powiedział, iż Sunna, podobnie jak Koran, opiera się na objawieniu. Darimi, Mukaddima, 49.
20- Imam Asz-Szafi'i, który mówi, że „objawienie recytowane” (łahj matlułł) to Koran, a „objawienie nie-recytowane” (łahj ghajri matlułł) to Sunna, twierdzi, że Sunna jest „mądrością” (hikmet) wspomnianą w Koranie. (Ar-Risala, 3-4, 10; al-Umm, V, 127, 128).
21- Ibn Hazm, al-Ihkam, 93; por. Kırbaşoğlu, Sünnet, s. 260-261.
22- Al-Ghazali, Mustasfa, I, 83; Na temat tego, że Al-Chattabi podzielał ten pogląd, zob. Al-Chattabi, Ma'alimu’s-Sunan, V, 10.
23- Çakan, İ. Lütfi, Hadislerde Görülen İhtilaflar ve Çözüm Yolları, Stambuł, 1982, s. 96.
24- Hadis stwierdzający, że kobieta nie może być poślubiona jednocześnie ze swoją ciotką ze strony matki i ojca, należy do tej kategorii. Buchari, Nikah, 27; Muslim, Nikah, 37-38.
25- Jako przykład podaje pozwolenie udzielone przez Proroka Abd ar-Rahmanowi ibn Aufowi (r.a) na noszenie jedwabnych ubrań z powodu choroby, mimo że jest to zakazane. Zob. Buchari, Dżihad, 91; Libas, 29; Muslim, Libas, 24-26.
26- Ibn Kutajba, Abu Muh. Abdullah, Ta’łilu Muchtalifi’l-Hadis, Bejrut, 1972, s. 196 i n.
27- Wyrażenia takie jak „Duch Święty tchnął w moje serce” należą do tej kategorii objawienia. Ibn Madża, Tidżarat, 2; Bajhaki, Sunan, VII, 76; As-Sujuti, Miftah, 30.
28- As-Sarachsi, Szamsuddin, Usulu’s-Sarachsi, Bejrut, 1973, II, 90-96.
29- Asz-Szatibi, Mułafakat, IV, 19; Podobne poglądy zob. Abdulghani, Hudżdża, s. 334 i n.
30- Zob. Aydınlı, Istılah, 148; Zob. również Buchari, I’tisam, 24.
31- Isma, jedna z cech proroków, oznacza, że są oni wolni od niewiary, nieznajomości Boga, kłamstwa, błędu, pomyłki, zaniedbania, nieznajomości szczegółów szariatu i są od nich chronieni. Oznacza również, że niemożliwe jest, aby trwali w błędzie. Zob. Al-Ghazali, Mustasfa, II, 212-214; As-Sabuni, Maturidijja Aka’idi, tłum. Bekir Topaloğlu, Ankara, 1979, s. 212-212; Yazır, Hak Dini, IX, 6357; Abdulghani, Hudżdża, 108 i n.
32- As-Sarachsi, Usul, II, 68.
33- As-Sabuni, Maturidijja, 121; Abdulghani, Hudżdża, s. 222; Na temat poglądu Ibn Tajmijji, że prorocy nie są pozostawiani w błędzie, zob. Abduldżalil Isa, Idżtihadu’r-Rasul, Egipt, b.d., s. 33.
34- Na temat ochrony go (a.s.m) przez Allaha Wszechmogącego przed nieczystościami Dżahilijji, zob. Ibn Sa’d, Tabakat, I, 121; Abu Nuajm, Dala’il, I, 129; Bajhaki, Dala’il, I, 313.
35- Abu Nuajm, Dala’il, I, 147; Zob. również Buchari, I, 96; Muslim, I, 268; Bajhaki, Dala’il, I, 313-314.
36- Zob. At-Tabari, Tarich, II, 196; Abu Nuajm, Dala’il, I, 143; Bajhaki, Dala’il, I, 315; Pewnego razu siłą zabrano go (a.s.m) na zabawę, ale zniknął, a gdy się pojawił, powiedział: „Biały i wysoki mężczyzna powiedział mi: «O Muhammadzie! Strzeż się, byś nie dotknął tego bożka, wracaj»”. Por. Musnad, II, 68-69; Köksal, İslam Tarihi, II, 117-121.
37- Szerzej na ten temat zob. As-Sarachsi, Usul, II, 91; Al-Ghazali, Mustasfa, II, 214; As-Sabuni, Maturidijja, s. 121; Abdulghani, Hudżdża, 221-222; Abduldżalil Isa, Idżtihad, s. 31-33; Çakan, İhtilaflar, s. 96, 113; Erdoğan, Sünnet, 192 i n.
38- Sura al-Kijama, 16-17.
39- Kolejno zob. Sura al-Ghaszija, 21-22; Sura Hud, 12; Sura al-Kahf, 23; Sura al-Kasas, 56; Sura Junus, 99; Sura asz-Szu'ara, 3.
40- Sura at-Tauba, 113.
41- Tirmizi, Tafsir, sura 3/12; Sura Al-i Imran, 128; Abduldżalil Isa, Idżtihad, s. 95.
42- Organy Czcigodnego Hamzy, takie jak uszy i nos, zostały odcięte, a wątroba wyrwana. Ibn Hiszam, Sira, III, 101-103. Werset na ten temat zob. Sura an-Nahl, 126-127.
43- Sura al-Anfal, 67-68. Zob. Abdulghani, Hudżdża, 185.
44- Sura at-Tauba, 88, 84; Zob. Ibn Kasir, Tafsir, II, 378; Abduldżalil Isa, s. 105.
45- Sura at-Tahrim, 1-2.
46- Zob. Abduldżalil Isa, Idżtihad, s. 59-66.
47- Zob. As-Sarachsi, II, 90-91; At-Tahanałi, Muh. Ali b. Ali, Kaszfu Istilahati’l-Funun, Stambuł, 1984, II, 1523.
5-)
Czy mógłby Pan/Pani udzielić informacji na temat żon Czcigodnego Proroka i jego licznych małżeństw?
ŻONY CZCIGODNEGO PROROKA (HZ. PEYGAMBER’İN HANIMLARI):
1. Chadidża (Hz. Hatice) (r)
Pierwsze życie małżeńskie Czcigodnego Proroka (sav) rozpoczyna się z naszą matką, Czcigodną Chadidżą. Prorok miał 25 lat, gdy się z nią ożenił, a jego żona 40. Różnica wieku między nimi wynosiła więc 15 lat. Jej miejsce u boku Czcigodnego Proroka było nieco inne niż pozostałych żon. Była przy nim podczas głoszenia jego misji proroczej (risâlet), pocieszała go, gdy wszyscy ludzie go opuścili i wyśmiewali. Co więcej, gdy podczas pierwszego objawienia Prorok zadrżał z przejęcia i lęku, ona bez wahania wypowiedziała te pokrzepiające i uspokajające słowa:
„Raduj się! Przysięgam na Allaha, że Allah nigdy cię nie zawstydzi. Albowiem ty dbasz o swoich krewnych, mówisz najprawdziwsze słowa, bierzesz na siebie ciężar tych, którzy nie mogą sobie poradzić, dajesz ubogim, zdobywasz to, czego nikt inny nie jest w stanie zdobyć, najlepiej gościsz przybyszów i pomagasz ludziom w obliczu nieszczęść.”
Ta niezwykła kobieta była również jedną z pierwszych muzułmanek. Zmarła w dziesiątym roku objawienia, trzy lata przed hidżrą. Wysłannik Allaha bardzo bolał po śmierci Chadidży. Rok ten nazwano „Rokiem Smutku” (hüzün yılı), ponieważ po sobie nastąpiły tak bolesne wydarzenia, jak śmierć wuja Proroka i jego obrońcy przed politeistami, Abu Taliba, oraz jego żony Chadidży, przy której znajdował ukojenie.
Małżeństwo Wysłannika Allaha trwało 25 lat, i wszystkie jego dzieci, z wyjątkiem Ibrahima, pochodziły od tej niezwykłej kobiety. W chwili jej śmierci Wysłannik Allaha miał 50 lat. Oznacza to, że Czcigodny Prorok spędził większą część swojego życia małżeńskiego, a także lata młodości i dojrzałości, wyłącznie z jedną kobietą, starszą od niego o 15 lat.
2. Sauda bint Zam’a (r)
Ta żona również należała do pierwszych muzułmanek. Jej mąż zmarł po emigracji do Abisynii, a ona została sama i bez opieki. Prorok, żeniąc się z nią, uleczył jej zranione serce, uratował ją od niedoli i stał się jej towarzyszem. Zresztą ta wielka kobieta, która pragnęła jedynie być pod opieką małżeńską Proroka, nie chciała od świata niczego więcej. Gdy wyszła za mąż za Wysłannika Allaha, miała 55 lat. Jak widać, głównym celem tego małżeństwa było podanie pomocnej dłoni samotnej i pozbawionej opieki kobiecie oraz zapewnienie jej bezpiecznego domu.
3. Aisza (r)
Była jedyną kobietą, którą Wysłannik Allaha poślubił jako dziewicę (bâkire). Była ukochaną córką Czcigodnego Abu Bakra, który później został kalifem. Ponadto, Czcigodna Aisza była niezwykle inteligentną, wyjątkową osobą (nâdire-i fıtrat), o naturze pozwalającej jej stać się pełnoprawną spadkobierczynią misji proroczej. Jej życie po ślubie i późniejsza służba pokazały, że ta wzniosła (muallâ) istota mogła być jedynie żoną Proroka. Okazała się bowiem największą znawczynią hadisów, najdoskonalszą egzegetką Koranu i najwybitniejszą prawniczką islamską (fakih), starając się pod każdym względem reprezentować Czcigodnego Proroka.
Jej małżeństwo z Czcigodną Aiszą było największą nagrodą dla jego towarzysza z jaskini, Czcigodnego Abu Bakra, który nigdy go nie opuszczał i wspólnie z nim znosił wszystkie trudy.
4. Hafsa bint Umar (r)
Czcigodna Hafsa była wdową. Jej mąż był mudżahedinem, który poległ jako męczennik w bitwie pod Badr. Była pogrążona w żałobie po śmierci męża i została sama. Jej ojciec, Czcigodny Umar, najpierw zaproponował jej rękę Czcigodnemu Usmanowi, ale ten odmówił, a następnie Czcigodnemu Abu Bakrowi, który również nie przyjął propozycji. Wówczas Wysłannik Allaha, będąc świadkiem tej sytuacji, bez zwłoki oświadczył, że pragnie ją poślubić, i tak się stało. To małżeństwo również było wynikiem konieczności (zaruret); dzięki niemu serce wielkiego człowieka, jakim był Czcigodny Umar, zostało uradowane, a samotność kobiety pogrążonej w żałobie po śmierci męża została zakończona.
5. Zajnab bint Chuzajma (r)
Po Hafsie Wysłannik Allaha (sav) ożenił się z tą kobietą. Jej mąż, Ubajda ibn al-Haris, również poległ jako męczennik pod Badr. Ta błogosławiona kobieta, samotna i opuszczona, miała 60 lat. W tym czasie samotności pilnie potrzebowała pomocnej dłoni. Prorok współczucia i miłosierdzia, widząc ją w tej potrzebie, zapragnął przyjąć ją pod swoje skrzydła, poślubiając ją. Zmarła zaledwie dwa lata po ślubie.
Oczywiście, w małżeństwie z sześćdziesięcioletnią kobietą nie może być mowy o żadnym ziemskim pragnieniu. Jedynym celem tego małżeństwa było wyciągnięcie pomocnej dłoni do samotnej osoby.
6. Umm Salama (r)
Ona również należała do pierwszych muzułmanek i tych, którzy wyemigrowali do Abisynii. Później wyemigrowała do Medyny, a swojego ukochanego męża, który towarzyszył jej w trudnych podróżach migracyjnych i nigdy jej nie opuszczał, straciła w bitwie pod Uhud, gdzie poległ jako męczennik. Tej kobiecie, z dala od domu i ojczyzny, obarczonej gromadką sierot, jako pierwsi rękę z pomocą wyciągnęli Czcigodny Abu Bakr i Umar. Ona jednak odrzuciła ich propozycje.
Później propozycję małżeństwa złożył Wysłannik Allaha, a propozycja ta została przyjęta. W ten sposób jej sieroty znalazły ciepły dom, zapomniały o smutku po śmierci ojca i zyskały ojca, który za sprawą Wysłannika Allaha nigdy nie pozwolił im odczuć braku prawdziwego ojca.
Umm Salama, podobnie jak Czcigodna Aisza, była kobietą mądrą i roztropną. Miała predyspozycje, by stać się przewodniczką i głosicielką prawdy (mürşide ve mübelliğe). Dlatego z jednej strony objęła ją opiekuńcza dłoń współczucia, a z drugiej, do medresy wiedzy i przewodnictwa została przyjęta kolejna uczennica, za co świat kobiet będzie jej zobowiązany do wdzięczności (medyûn-u şükran).
Inaczej nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego Wysłannik Allaha, zbliżając się do sześćdziesiątki, poślubił wdowę z gromadką dzieci i wziął na siebie tak wielki ciężar.
Co więcej, ta wielka kobieta, podobnie jak jej rówieśniczki, miała wiele do wniesienia w życie intelektualne muzułmanów, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. W ten sposób, zarówno jako żona, jak i uczennica, dołączyła do tego domu szczęścia.
7. Umm Habiba (Ramla bint Abi Sufjan) (r)
Była córką Abu Sufjana, który w Mekce był chorążym niewiary. Nasz Wszechmogący Pan, który ma moc wydobywać żywe z martwego i martwe z żywego, obdarzył wiarą tę kobietę, która w przyszłości miała zostać wyniesiona do rangi Matki Wierzących, już na początku Islamu. Gdy nie mogła praktykować swojej wiary w trudnych warunkach Mekki, została zmuszona do emigracji do Abisynii wraz z mężem. Jednak tam jej mąż najpierw przeszedł na chrześcijaństwo, a potem zmarł, a Umm Habiba została sama. Gdy Wysłannik Allaha dowiedział się o jej sytuacji, wysłał wiadomość do Negusa (Nadżaszi), prosząc o poślubienie tej samotnej kobiety. Umm Habiba, niezmiernie uradowana tą wiadomością, została poślubiona w obecności Negusa.
Gdyby Czcigodny Prorok tego nie uczynił, ta samotna i opuszczona kobieta albo wróciłaby do Mekki i porzuciła swoją religię w obliczu okrutnych prześladowań ze strony ojca i rodziny, albo poprosiłaby o pomoc chrześcijan, albo żebrałaby od drzwi do drzwi, aby przeżyć. Jednak dzięki temu małżeństwu wybrała najpiękniejszą drogę.
Dzięki temu małżeństwu Abu Sufjan, który w tamtym czasie był zawziętym wrogiem muzułmanów i Proroka, złagodził tortury, jakim poddawał wierzących, a jego zaciekła nienawiść do Czcigodnego Proroka, choćby w niewielkim stopniu, ustała. W szerszym wymiarze, nawiązano więzy pokrewieństwa z Umajjadami, co stało się czynnikiem ułatwiającym im przyjęcie Islamu. Od tego czasu Abu Sufjan, mając przywilej swobodnego wchodzenia i wychodzenia z domu szczęścia, miał okazję bliżej poznać Islam i ostatecznie wszedł do kręgu wiary.
Było to wydarzenie, które miało wpłynąć nie tylko na rodzinę Abu Sufjana, ale być może na wszystkich Umajjadów. Można nawet powiedzieć, że ta niezwykle twarda i zamknięta na świat zewnętrzny rodzina, dzięki małżeństwu Umm Habiby, znacznie złagodniała i stała się gotowa na przyjęcie wszelkiego dobra.
Jak widać, również w tym małżeństwie celem było pospieszenie z pomocą samotnej osobie i podanie jej ręki, złagodzenie za jej pośrednictwem tortur zadawanych muzułmanom oraz nawiązanie pokrewieństwa z zawziętym wrogiem, co stało się przyczyną jego nawrócenia.
8. Dżuwajrija bint al-Haris (r)
Muzułmanie zwyciężyli w wyprawie na Murajsi, zdobyli wiele łupów, a także wzięli około 700 jeńców. Wśród jeńców znajdowała się Dżuwajrija, córka wodza żydowskiego plemienia Banu Mustalik Harisa ibn Dirara. Dżuwajrija była wcześniej zamężna z Musafim ibn Saffanem, który zginął w bitwie pod Murajsi. Dżuwajrija zwróciła się do Czcigodnego Proroka z prośbą o uwolnienie, a Wysłannik Allaha osobiście zapłacił za nią okup (fidye) i przywrócił jej wolność. Gdy jej ojciec przybył, by ją zabrać, ona jako muzułmanka, wolała pozostać w Medynie, a następnie została poślubiona przez Wysłannika Allaha.
Po tym małżeństwie Wysłannika Allaha jeńcy, którzy przypadli w udziale Banu Abd al-Muttalib, zostali uwolnieni. Pozostali muzułmanie, widząc to i uznając, że ludzie z plemienia spokrewnionego z Wysłannikiem Allaha nie mogą być niewolnikami, uwolnili wszystkich pozostałych jeńców.
Czcigodny Prorok zawarł to małżeństwo, mając około sześćdziesięciu lat. Celem tego małżeństwa było nawiązanie pokrewieństwa z ważnym plemieniem, zapewnienie wolności wielu jeńcom, a co ważniejsze, stworzenie okazji dla wielu Żydów do zaszczycenia się Islamem oraz przyjęcie pod swoje opiekuńcze skrzydła kobiety, której mąż zginął na wojnie i która była przepełniona ogromną nienawiścią do Islamu i muzułmanów, i wyniesienie jej do rangi Matki Wierzących.
9. Safijja bint Hujaj (r)
Jej prawdziwe imię to Zajnab. W tamtym okresie udział w łupach wojennych, który przypadał wodzom w Arabii, nazywano „Safijja”. Ponieważ ta kobieta przypadła w udziale Wysłannikowi Allaha, otrzymała imię Safijja. Jej rodzice należeli do przywódców żydowskich. Jej ojciec był wodzem plemienia Banu Nadir, a matka córką wodza plemienia Banu Kurajza. W wyprawie na Chajbar, jej ojciec, mąż i brat zostali zabici, a wielu członków jej plemienia wzięto do niewoli. Safijja była przepełniona ogromną nienawiścią i urazą do Islamu.
Po bitwie Wysłannik Allaha poślubił ją, co pozwoliło na jej udobruchanie. Dzięki temu małżeństwu nawiązano pokrewieństwo z ważną częścią społeczności żydowskiej, co dało im możliwość bliższego poznania Islamu, ułatwiło wcześniejsze poznawanie złych zamiarów wrogów, a granice Islamu zaczęły się dzięki temu poszerzać.
10. Marija al-Kibtijja (Umm Ibrahim) (r)
Wysłannik Allaha wysyłał listy do okolicznych władców z zaproszeniem do Islamu. Jednym z nich był władca Egiptu, Mukaukis. Mukaukis przyjął posłańca w piękny sposób i wysłał Czcigodnemu Prorokowi szereg darów, w tym dwie służące (cariye). Po drodze te dwie służące, zdobywszy wiedzę o Islamie, przyjęły go. Gdy dotarły do Medyny, Wysłannik Allaha wziął Mariję dla siebie. Później uwolnił ją i poślubił, a jego syn, Ibrahim, pochodził właśnie od tej żony.
To małżeństwo wywarło ogromny wpływ na wszystkich Egipcjan. W wojnie, która wybuchła między muzułmanami a Bizantyjczykami w Egipcie, Egipcjanie pozostali neutralni i nie poparli Bizantyjczyków. Jednym z powodów tego było to, że kobieta z ich narodu była żoną Czcigodnego Proroka.
11. Majmuna bint al-Haris (r)
Jej prawdziwe imię to Barra, a Wysłannik Allaha zmienił je na Majmuna. Było to ostatnie małżeństwo Czcigodnego Proroka. Rok po traktacie z Hudajbiji Czcigodny Prorok wraz z muzułmanami udał się do Mekki na pielgrzymkę. W tym czasie wuj Proroka, Abbas, zaproponował Wysłannikowi Allaha małżeństwo z Majmuną. Majmuna była bowiem szwagierką (baldız) Abbasa i przekazała mu prawo do zawarcia w jej imieniu małżeństwa. Prorok przyjął tę propozycję i poślubił ją. W obliczu tej sytuacji Mekkańczycy skomentowali: „Wygląda na to, że Muhammad wciąż żywi przyjazne i życzliwe uczucia wobec swoich ziomków.”
Gdy zawierał to małżeństwo, Wysłannik Allaha miał również około sześćdziesięciu lat. Celem było znowu wyciągnięcie pomocnej dłoni do owdowiałej kobiety, uratowanie muzułmanki mieszkającej wśród politeistów w Mekce od trudności oraz wykonanie gestu dobrej woli wobec Mekkańczyków.
12. Czcigodna Zajnab bint Dżahsz (ra)
Czcigodna Zajnab urodziła się 20 lat przed rozpoczęciem misji proroczej i była kuzynką Proroka (córką jego stryjenki). Należała do pierwszych, którzy przyjęli wiarę. Jej prawdziwe imię to Barra; Wysłannik Allaha (asm) zmienił je na Zajnab. Jej ojcem był Burra z plemienia Banu Asad, a matką Umajja bint Abdulmuttalib, stryjenka Proroka. Była wśród pierwszych, którzy wyemigrowali z Mekki do Medyny. Gdy przybyła do Medyny, była niezamężna. Prorok wydał ją za mąż za swojego adoptowanego syna, Zajda ibn Harisa.
Jak wiadomo, okres mekkański był głównie czasem umacniania podstaw wiary, podczas gdy okres medyński był czasem ustanawiania i utrwalania przepisów islamskich. Wydarzenia, które miały miejsce w tym okresie, albo znosiły zakorzenione w społeczeństwie fałszywe przepisy z przeszłości, zastępując je nowymi, albo ustanawiały zupełnie nowe prawa.
Zarówno w małżeństwie Czcigodnej Zajnab z Czcigodnym Zajdem, które poprzedziło jej małżeństwo z Prorokiem, jak i w późniejszym małżeństwie z samym Prorokiem, pojawiły się przepisy znoszące zwyczaje i tradycje z Okresu Ignorancji (Dżahilijja), co odróżniało je od małżeństw z innymi jego żonami.
Małżeństwo z Czcigodną Zajnab jest tym, które najczęściej było przedmiotem krytyki i sprzeciwu zarówno ze strony ówczesnych hipokrytów (münafıklar), jak i współczesnych ludzi błądzących (dalalet ehli). Jest to również małżeństwo, które stało się przyczyną ustanowienia bardzo ważnych przepisów.
Z tych wszystkich powodów akt ślubu w tym małżeństwie jest „niebiańskim kontraktem” (akd-i semavi), tzn. został zawarty bezpośrednio przez samego Boga Wszechmogącego.
W okresie Dżahilijji pojęcia niewolnictwa i klas uprzywilejowanych były głęboko zakorzenione. Należało je znieść i podkreślić, że wyższość w oczach Allaha nie zależy od klasy, rangi czy rasy, lecz od bogobojności (takła). Aby znieść ten błędny pogląd, należało posłużyć się jedną z najdelikatniejszych kwestii, jaką jest małżeństwo.
Prorok, wydając za mąż tak szlachetną i piękną kobietę jak Zajnab za swojego wyzwolonego sługę, Zajda, chciał uczynić krok w tej dziedzinie. Jednakże, prawdopodobnie pod wpływem powszechnych w społeczeństwie przekonań, Zajnab i jej bracia początkowo nie uznali tego małżeństwa za stosowne. Małżeństwo wolnej kobiety z wyzwolonym niewolnikiem nie było zgodne z ówczesną tradycją.
Zajnab wyraziła swoje zdanie Wysłannikowi Allaha, mówiąc: „O Wysłanniku Allaha, jestem córką twojej ciotki, nie zgadzam się na małżeństwo z nim, ponadto jestem z plemienia Kurajszytów.” Wysłannik Allaha wyjaśnił jej wartość Zajda u swego boku i w Islamie, podkreślając, że w rzeczywistości był on człowiekiem szlachetnym z pochodzenia.
Wtedy został objawiony 36. werset sury al-Ahzab: „Kiedy Allah i Jego Wysłannik rozstrzygnęli już jakąś sprawę, to ani wierzący, ani wierząca nie mają innego wyboru w tej sprawie. A kto nie jest posłuszny Allahowi i Jego Wysłannikowi, ten błądzi w sposób oczywisty.”
Po tym Zajnab, mówiąc: „Nie mogę być nieposłuszna Allahowi i Jego Wysłannikowi”, zgodziła się na to małżeństwo.
Jednak to małżeństwo nie układało się dobrze. Nie zrodziła się między nimi szczera miłość i szacunek. Zajnab, mimo że była kobietą pobożną i bojącą się Allaha, była dumna ze swojej urody i szlachetności, i patrzyła z góry na swojego męża, wyzwolonego niewolnika, prawiąc mu uszczypliwe uwagi.
Czcigodny Zajd nie mógł znieść narastającej niezgody. Zwrócił się do Proroka, mówiąc, że chce się rozwieść z żoną. Prorok był tym bardzo zasmucony, ponieważ to on sam nalegał na to małżeństwo, chcąc przełamać błędne przekonania społeczne. Z tego powodu za każdym razem mówił Zajdowi: „Zatrzymaj swoją żonę i bój się Allaha”. Mimo wszystko, to małżeństwo nie trwało dłużej niż rok. Zajd w końcu musiał się rozwieść z żoną.
Po pewnym czasie nadeszła kolej na zniesienie innego rozpowszechnionego w Dżahilijji błędnego zwyczaju. Chodziło o traktowanie adoptowanych synów jak rodzonych, a co za tym idzie, ich żony były uważane za równe synowym.
Islam od podstaw zmienił instytucję adopcji. Werset Koranu jest w tej kwestii bardzo jasny:
„Nazywajcie ich (adoptowanych) imionami ich ojców; to jest sprawiedliwsze w oczach Allaha. A jeśli nie znacie ich ojców, to są oni waszymi braćmi w wierze i waszymi przyjaciółmi.” (Sura al-Ahzab, 5)
Po objawieniu tego wersetu Zajd zaczął być nazywany Zajd ibn Harisa, czyli przypisany do swojego ojca. Po zniesieniu adopcji stało się jasne, że żony adoptowanych synów nie są jak rodzone synowe. Należało to jednak udowodnić i ugruntować na przykładzie. Było to możliwe dzięki małżeństwu Czcigodnego Proroka z Czcigodną Zajnab. Jednakże plotki i zamęt (fitna), które mogły powstać przy znoszeniu zakorzenionego zwyczaju, martwiły Proroka. Ale zasada, którą przyniósł Islam, musiała zostać bezwzględnie zastosowana na nim samym. Nie można było tego uniknąć. Koran opisuje to w następujący sposób:
„I oto powiedziałeś temu, którego Allah obdarzył dobrodziejstwem i którego ty obdarzyłeś dobrodziejstwem: «Zatrzymaj swoją żonę i bój się Allaha!». I ukrywałeś w swojej duszy to, co Allah miał ujawnić, i obawiałeś się ludzi, chociaż Allah jest bardziej godzien tego, byś się Go obawiał. A kiedy Zajd zaspokoił swoją potrzebę względem niej, daliśmy ci ją za żonę, aby wierni nie czuli się skrępowani w sprawie żon swoich synów adoptowanych, kiedy ci zaspokoją swoją potrzebę względem nich. I nakaz Allaha został wypełniony.” (Sura al-Ahzab, 37)
Po objawieniu tego wersetu, w 5. roku hidżry, Zajnab, mając 35 lat, poślubiła Proroka na mocy niebiańskiego kontraktu.
Hipokryci nie próżnowali po tym małżeństwie. Zaczęli mówić: „Muhammad poślubił żonę własnego syna, chociaż wie, że żona syna jest zakazana!”. W odpowiedzi na to został objawiony 40. werset sury al-Ahzab:
„Muhammad nie jest ojcem żadnego z waszych mężczyzn, lecz jest Wysłannikiem Allaha i pieczęcią proroków. A Allah o każdej rzeczy jest wszechwiedzący.”
Prorocy, będąc dla swoich wspólnot jakby ojcami i darząc ich większą miłością niż ich rodzeni ojcowie, nie są jednak ojcami w sensie biologicznym. Ten werset wyjaśniał, że poślubienie przez proroków żon członków ich wspólnoty nie jest czymś sprzecznym z rozumem, nauką i naturą. W ten sposób Islam rozdzielił prawo dotyczące dziecka adoptowanego od prawa dziecka rodzonego. Zwyczaj ten był jednak tak głęboko zakorzeniony, że nawet wśród ówczesnych muzułmanów nikt nie odważyłby się na takie małżeństwo. Dlatego ówcześni hipokryci uczynili to małżeństwo tematem swoich plotek i tworzyli różne scenariusze. Próbowali nawet przedstawić to małżeństwo jako dowód na rzekome uleganie przez Proroka zmysłowości.
Tym, którzy postrzegają to małżeństwo jako akt zmysłowy i pożądliwy, mistrz Bediüzzaman daje zwięzłą i miażdżącą odpowiedź:
„Sto tysięcy razy niech będzie hańba i wstyd! Do tego wzniosłego charakteru nie dosięgnie ręka tak nikczemnych podejrzeń. Tak, postać, która od dwudziestego piątego do czterdziestego piątego roku życia, w okresie wrzenia żaru namiętności i płomieni pragnień duszy, za zgodą przyjaciół i wrogów, z doskonałą czystością i pełną wstrzemięźliwością, zadowalała się jedną, starszą kobietą, jaką była Chadidża al-Kubra (ra) – ta sama postać, która po czterdziestce, czyli w okresie uspokojenia żaru namiętności i wyciszenia pragnień duszy, zawierała liczne małżeństwa – z konieczności i w sposób oczywisty dowodzi każdemu, kto ma choć odrobinę sprawiedliwości, że nie było to podyktowane zmysłowością, lecz opierało się na innych, ważnych mądrościach.” (Zbiór Risale-i Nur, t. I, s. 357)
Prorok, który znał Czcigodną Zajnab, gdy była jeszcze dziewicą, mógł ją poślubić również przed jej małżeństwem z Zajdem. Nie było ku temu żadnej przeszkody. Oznacza to, że w tym małżeństwie kryły się ważne mądrości, takie jak naprawienie dawnych, błędnych zwyczajów społecznych i ustanowienie nowych przepisów.
Źródła:
İhsan Atasoy, Peygamberimiz Neden Çok Evlendi? (Dlaczego nasz Prorok zawierał liczne małżeństwa?), Nesil Yayınları, Stambuł, 2002, s. 133-137.
Dr Muhittin AKGÜL, Nowa Nadzieja (magazyn)
6-)
Czym jest Sunna? Jakie jest znaczenie Sunny w Islamie, czy mogliby Państwo to wyjaśnić?
W sensie słownikowym Sunna oznacza „drogę, sposób postępowania, naturę, zasadę, prawo”. W znaczeniu terminologicznym odnosi się do całości słów, czynów i milczących aprobat (takrir) Czcigodnego Proroka (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim - a.s.m.). Takrir oznacza milczenie w danej kwestii, co jest równoznaczne z jej nieodrzuceniem.
Szlachetne Hadisy (Hadis-i Şerif) wyjaśniają wersety Koranu. Objaśniają boskie zamysły, które w wersetach zostały przedstawione w sposób zwięzły i esencjonalny. W kwestiach, które nie są poruszone w Koranie, ustanawiają nowe przepisy.
Nakaz „Odprawiajcie modlitwę!” jest sformułowany w sposób ogólny; jego szczegóły zostały pozostawione hadisom. Liczba rakatów (jednostek modlitwy) czy sposób ich odprawiania nie są w wersecie szczegółowo opisane. Gdyby więc nie było Sunny, jak można by było wypełnić nakaz „Odprawiajcie modlitwę!”? Prorok powiedział: „Módlcie się tak, jak ja się modlę.” (Szlachetny Hadis).
Podobnie, szczegóły nakazu „Dawajcie jałmużnę (Zakat)!” również zostały ustalone przez szlachetne hadisy.
Autor Traktatów Światła (Nur Müellifi), Bediüzzaman, używa w odniesieniu do hadisów określenia „pierwsza egzegeza (tafsir) Koranu”. Wyjaśnienia Wysłannika Allaha (a.s.m.) dotyczące wersetów Koranu są „pierwszym tafsirem”, a jego odpowiedzi na pytania prawne (fıkh) są pierwszymi fatwami. Podobnie, jego samodzielne rozumowanie prawne (idżtihad) jest pierwszym idżtihadem. Wysłannik Allaha (a.s.m.), będąc przewodnikiem dla swojej wspólnoty (ummy) w każdej kwestii, był również pionierem w tej dziedzinie.
„A gdyby oni zwrócili się z nią do Posłańca i do tych spośród nich, którzy posiadają autorytet, to ci, którzy potrafią ją wnikliwie zbadać, dowiedzieliby się o niej prawdy.” (Sura an-Nisa, 4:83)
Do każdego celu prowadzi inna droga. Droga do stania się bogatym jest inna niż droga do stania się uczonym. W pierwszym przypadku należy ściśle przestrzegać zasad ekonomii i naśladować tych, którzy odnieśli sukces w tej dziedzinie. W drugim przypadku należy stać się uczniem autorytetów w dziedzinie nauki.
Osiągnięcie boskich prawd jest możliwe tylko poprzez podążanie śladami tych, którzy są autorytetami i mają misję w tej dziedzinie.
„Prawda i rzeczywistość tkwią w proroctwie i są w rękach proroków. Błądzenie, zło i zatracenie znajdują się w tym, co jest mu przeciwne.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Siedemnasta Błyskawica)
Werset Koranu przedstawiający podążanie za Sunną jako warunek miłości do Allaha:
„Powiedz: Jeśli kochacie Allaha, to postępujcie za mną, a Allah was pokocha i przebaczy wam wasze grzechy. Allah jest Przebaczający, Litościwy.” (Sura Al-i Imran, 3:31)
Wysłannik Allaha (a.s.m.) jest wzorowym człowiekiem, którego Allah kocha i z którego jest zadowolony. Miłość do Allaha u kogoś, kto za nim nie podąża, jest skazana na pozostanie jedynie w sferze słów. Skoro taka jest prawda, odwrócenie się od Sunny pod pretekstem działania jedynie w oparciu o wersety Koranu oznacza rezygnację z upodobnienia się do tego, którego Allah kocha.
Jeśli człowiek spróbuje interpretować Szlachetny Koran według własnego zdania, a nie w świetle hadisów, droga, która powstanie, nie będzie drogą Wysłannika Allaha (a.s.m.), lecz osobistą drogą tego człowieka. A dokąd prowadzi taka droga, jest wiadome.
Celem zrozumienia Koranu jest życie nim i ożywianie go w życiu innych. W tej kwestii największym przewodnikiem jest Wysłannik Allaha (a.s.m.). Przeczytajmy o tej prawdzie w samych wersetach Koranu:
„To, co wam daje Posłaniec, bierzcie; a tego, czego wam zabrania, wystrzegajcie się. I bójcie się Allaha! Zaprawdę, Allah jest straszny w karaniu!” (Sura al-Haszr, 59:7).
„On nie mówi pod wpływem namiętności. To jest tylko objawienie, które mu zostało zesłane.” (Sura an-Nadżm, 53:3–4).
„Kto jest posłuszny Posłańcowi, jest posłuszny Allahowi.” (Sura an-Nisa, 4:80).
Mówiąc o Ittiba as-Sunna (naśladowaniu Sunny), rozumiemy przez to podążanie śladami Wysłannika Allaha (a.s.m.) i dzięki temu utrzymywanie się na prostej drodze w każdej kwestii.
Zadajmy sobie teraz pytanie: Co zrobiłby wierzący, gdyby żył w Epoce Szczęśliwości (Asr-ı Saadet)? Oczywiście, naśladowałby Wysłannika Allaha (asm.) krok w krok w każdej sprawie. Czyż nie?
Otóż, dzisiaj ścisłe przestrzeganie jego Sunny (asm.) ma to samo znaczenie.
W Zbiorze Dzieł Światła (Nur Külliyatı), Sunny są podzielone na trzy główne grupy:
„Źródło Szlachetnej Sunny Najczcigodniejszego Wysłannika (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim) jest potrójne: Jego słowa (akłal), jego czyny (af'al) i jego stany/postawy (ahłal).” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Oznacza to, że święta Sunna Wysłannika Allaha (a.s.m.) składa się ze „świetlistych zdań wypływających z jego błogosławionego języka”, „czynów, które wykonywał” oraz „wzorowej moralności, którą ukazywał światu swoją postawą”.
Muzułmanin rozpoczyna naśladowanie tego Proroka Proroków (a.s.m.) od obowiązków (fard). Nakazy Allaha, będąc obowiązkowymi, są jednocześnie Sunną, ponieważ Wysłannik Allaha (a.s.m.) je wypełniał. Oznacza to, że wierzący, który ściśle przestrzega nakazów Allaha i z troską unika Jego zakazów, wypełnia obowiązkową część Sunny.
Wierzący, który wypełnia obowiązki, kontynuuje swój duchowy rozwój poprzez dobrowolne akty czci (nafila). Przez nafila rozumie się akty czci wykraczające poza to, co jest obowiązkowe (fard) i konieczne (ładżib).
Do grupy dobrowolnych aktów czci należą zarówno modlitwy sunna towarzyszące modlitwom obowiązkowym, jak i wiele innych dobrowolnych modlitw, takich jak modlitwa duha (poranna), modlitwa tahijjat al-masdżid (na powitanie meczetu) czy modlitwa nocna.
„Szlachetne zwyczaje” (Âdât-ı hasene) to z kolei ludzkie czyny Wysłannika Allaha (a.s.m.), takie jak jedzenie, picie czy siadanie. Każdy z nich jest dla ludzi pięknym przykładem. Jeśli wierzący stara się wykonywać te codzienne czynności w sposób, w jaki czynił to Wysłannik Allaha (a.s.m.), odnajduje kolejne źródło duchowej obfitości (feyiz) i zyskuje możliwość osiągnięcia spokoju nawet w sprawach doczesnych.
„Kto uczyni naśladowanie Szlachetnej Sunny swoim zwyczajem, ten zamienia swoje zwyczaje w akty czci i może uczynić całe swoje życie owocnym i nagradzanym.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Jeśli chodzi o Sunny należące do grupy stanów/postaw (ahłal), tworzą one wspaniały obraz, utkany z „bogobojności (takła), miłości (muhabbet), wszystkich gałęzi pięknej moralności, najwznioślejszych cech ludzkich i najsolidniejszych charakterów”.
Serce przepełnione miłością i bojaźnią Bożą również należy do Sunny z grupy stanów.
„Wśród was, ja jestem tym, który najbardziej kocha Allaha. I ja najbardziej się Go boję.” (Szlachetny Hadis).
Uczony Muslim podsumowuje znaczenie Sunny w następujący sposób:
„Cokolwiek Wysłannik Allaha (a.s.m.) powiedział lub uczynił, w jakimkolwiek czasie i w jakiejkolwiek sytuacji, uczynił to jako prorok. Każdy jego czyn i każdy krok jest daleki od błądzenia i zła. Wszystkie jego słowa i czyny pozostawały na linii wytyczonej przez Boga Wszechmogącego, w granicach, które On wskazał. Dlatego wszyscy ludzie powinni brać za przykład każdą chwilę życia Czcigodnego Proroka. Jego (a.s.m.) życie jest żywym Szlachetnym Koranem i zbiorem Boskich zasad.”
W Koranie i księgach hadisów znajduje się wiele wersetów i hadisów, które jednoznacznie stwierdzają, że podążanie za Sunną jest nieodłączną podstawą religii. Oto niektóre z nich:
Wersety:
„O wy, którzy wierzycie! Bądźcie posłuszni Allahowi i bądźcie posłuszni Posłańcowi i tym spośród was, którzy posiadają autorytet (ulü'l-emr). A jeśli się o coś spieracie, to zwróćcie się z tym do Allaha i Posłańca, jeśli wierzycie w Allaha i w Dzień Ostatni. To jest lepsze i piękniejsze w ostatecznym wyniku.” (Sura an-Nisa, 4/59).
Egzegeci Koranu (tefsir alimleri) zinterpretowali nakaz „zwróćcie się z tym do Allaha i Posłańca” jako „zwróćcie się do Koranu i Sunny”.
Czcigodny Bediüzzaman w swoim komentarzu do innego wersetu mówi:
„Ten werset mówi: Jeśli wierzycie w Allaha (Celle Celaluhu), to z pewnością będziecie Go kochać. A skoro kochacie Allaha, to będziecie postępować w sposób, który On kocha. A ten sposób, który On kocha, to upodobnienie się do istoty, którą Allah kocha. A upodobnienie się do niej to podążanie za nią. Kiedy za nią podążycie, Allah również was pokocha. Wy już kochacie Allaha, a to po to, by Allah również was pokochał.”
„Wszystkie te zdania są jedynie zwięzłym i krótkim sensem tego wersetu. Oznacza to, że najważniejszym i najwznioślejszym celem dla człowieka jest dostąpienie miłości Boga Wszechmogącego. Ten werset, swoim jednoznacznym tekstem (nass), pokazuje, że droga do tego najwyższego celu (matlab-ı a'lâ) prowadzi przez naśladowanie Umiłowanego przez Boga (Habibullah) i podążanie za jego Szlachetną Sunną.” (Bediüzzaman, Lem'alar, Jedenasta Błyskawica).
Maududi na temat poddania się Sunnie pisze:
„Oddalenie się od Sunny Czcigodnego Posłańca (a.s.m.) nawet o centymetr może spowodować, że będziemy mniej kochani przez Allaha i Jego Posłańca. Pierwszym warunkiem miłości jest bezwarunkowe poddanie się. Kto kocha Wysłannika Allaha, powinien mu się całkowicie poddać i być mu posłusznym.”
Przy tej okazji uważam za pożyteczne przytoczyć kilka fragmentów ze Zbioru Risale-i Nur dotyczących podążania za Sunną:
„Źródło Szlachetnej Sunny Najczcigodniejszego Wysłannika (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim) jest potrójne: Jego słowa (akłal), Jego czyny (af'al) i Jego stany/postawy (ahłal). Te trzy części również dzielą się na trzy kategorie: obowiązki (feraiz), czyny dobrowolne (nałafil) i jego szlachetne zwyczaje (âdât-ı hasene). W części obowiązkowej (fard i ładżib) istnieje przymus naśladowania; za jej zaniechanie grozi kara i cierpienie. Każdy jest zobowiązany do jej przestrzegania. W części dobrowolnej, na mocy zalecenia (emr-i istihbabî), wierni są również zobowiązani, jednak za jej zaniechanie nie ma kary. Za jej wykonywanie i naśladowanie są wielkie nagrody, a jej zmiana i modyfikacja jest nowinką religijną (bid'a), błędem i wielkim grzechem. Naśladowanie go pod względem szlachetnych zwyczajów, chwalebnych zachowań, mądrości, korzyści, życia osobistego, gatunkowego i społecznego jest wysoce zalecane, ponieważ w każdym jego zwykłym geście kryje się wiele korzyści życiowych, a poprzez naśladowanie te maniery i zwyczaje nabierają statusu aktu czci.”
„Tak, skoro za zgodą przyjaciół i wrogów, Prorok Muhammad (A.S.M.) osiągnął najwyższe stopnie doskonałości moralnej. I skoro, za powszechną zgodą, jest on najsłynniejszą i najwybitniejszą postacią w dziejach ludzkości; i skoro, dzięki świadectwu tysięcy cudów, cywilizacji islamskiej, którą stworzył, i jej doskonałości, oraz potwierdzeniu prawd Mądrego Koranu, którego był głosicielem i tłumaczem, jest on najdoskonalszym człowiekiem (insan-ı kâmil) i najdoskonalszym przewodnikiem (mürşid-i ekmel); i skoro, dzięki naśladowaniu go, miliony ludzi doskonałości osiągnęły kolejne stopnie doskonałości i dostąpiły szczęścia w obu światach – z pewnością Sunna tej osoby i jej czyny są najpiękniejszymi wzorami do naśladowania, najpewniejszymi przewodnikami do podążania i najsolidniejszymi prawami do przyjęcia jako zasady. Szczęśliwy ten, kto ma wielki udział w tym naśladowaniu Sunny. Kto nie naśladuje Sunny i czyni to z lenistwa, ponosi wielką stratę; kto uważa ją za nieważną, popełnia wielką zbrodnię; a krytyka, która sugeruje zaprzeczenie, jest wielkim błędem.” (tamże).
„Przyjacielu! Kroczyłem przez ciemności podszeptów (szatana) i złudzeń, i zobaczyłem, że Sunny Wysłannika Najczcigodniejszego (A.S.M.) pełnią rolę gwiazd, lamp. Każda Sunna lub przepis prawa islamskiego (szariatu) świeci jak słońce na mrocznych drogach błędu. Jeśli człowiek na tych drogach zboczy z tych Sunn choćby na jotę, stanie się igraszką dla szatanów, wierzchowcem dla złudzeń, celem dla lęków i strachów, i będzie dźwigał ciężary wielkie jak góry.” (Mesnevi-i Nuriye, Dodatek do Kropli).
„Szlachetna Sunna to adab (dobre maniery, etykieta). Nie ma w niej ani jednej kwestii, pod którą nie kryłoby się światło i adab! Wysłannik Najczcigodniejszy (Pokój i błogosławieństwo Allaha niech będzie z Nim) rzekł:
„Kto jest posłuszny Allahowi i Jego Posłańcowi, będzie z tymi, których Allah obdarzył Swoją łaską: z prorokami, z ludźmi prawdomównymi, z męczennikami i z ludźmi sprawiedliwymi. A jakże wspaniali są oni towarzysze!”
„Kto jest posłuszny Posłańcowi, jest posłuszny Allahowi.”
„Mój Pan wychował mnie, dając mi najlepsze wychowanie (adab).”
Tak, kto z uwagą studiuje biografię Proroka (as-Sira an-Nabałijja) i zna Szlachetną Sunnę, ten z pewnością zrozumie, że Bóg Wszechmogący zebrał w swoim Umiłowanym wszystkie rodzaje adabu. Kto porzuca jego Szlachetną Sunnę, porzuca adab.
„Zaprawdę, w Posłańcu Allaha macie piękny wzór – dla każdego, kto się spodziewa Allaha i Dnia Ostatniego i kto często wspomina Allaha.”
Wszechmogący Allah tymi wersetami utkał znaczenie Proroka (a.s.m.) i jego Szlachetnej Sunny niczym złotą nicią.
Hadisy podkreślające nierozerwalny związek między Koranem a Sunną:
Abu Dałud przekazał od Irbada ibn Sariji: Pewnego dnia Wysłannik Allaha (S.A.) poprowadził nas w modlitwie, a następnie zwrócił się do nas i wygłosił tak wymowną mowę, że serca zadrżały, a oczy zalały się łzami. Jeden ze słuchaczy powiedział: „O Wysłanniku Allaha! To brzmi jak mowa kogoś, kto się żegna. Co nam zatem zalecasz?” Wysłannik Allaha rzekł: „Zalecam wam, abyście bali się kary Allaha i mieli nadzieję na Jego miłosierdzie, a także byście słuchali i byli posłuszni waszym przełożonym, nawet jeśli byłby to czarny niewolnik. Wiedzcie, że ci z was, którzy będą żyć po mnie, zobaczą wiele sporów. Wówczas trzymajcie się mojej Sunny i Sunny Kalifów Prawidłowo Prowadzonych. Trzymajcie się tylko tego. Strzeżcie się innych dróg. Stanowczo wystrzegajcie się nowinek w religii, gdyż każda nowinka w religii jest bid'a, a każda bid'a jest błędem. A każdy rodzaj błędu prowadzi człowieka do ognia.”
Muslim przekazał od Dżabira (r.a.): Gdy Wysłannik Allaha (a.s.m.) przemawiał – niczym dowódca ostrzegający przed nadejściem wroga wieczorem lub rano – jego oczy czerwieniały, głos się podnosił, a gniew wzrastał. Pewnego razu wyciągnął palec wskazujący i środkowy i powiedział: „Zostałem posłany, gdy odległość między mną a Godziną (Sądu) jest jak odległość między tymi dwoma palcami. Zaprawdę, najlepszą mową jest Księga Allaha, a najlepszą drogą jest droga Muhammada. Najgorszymi sprawami są bezpodstawne nowinki w religii. Każda nowinka w religii to bid'a, a każda bid'a to błąd.”
Buchari i Muslim przekazali od Anasa (r.a.): Wysłannik Allaha (a.s.m.) powiedział: „Żaden z was nie uwierzy prawdziwie, dopóki nie będę mu droższy niż jego ojciec, jego dziecko i wszyscy ludzie.”
Czcigodny Prorok powiedział: „Niech miłosierdzie Allaha Wszechmogącego spocznie na moich zastępcach.” Gdy zapytano: „Kim są wasi zastępcy?”, odpowiedział: „Tymi, którzy ożywiają moją Sunnę i nauczają jej sług Allaha Wszechmogącego.”
„Gdyby Mojżesz, syn Imrana, żył w moich czasach, nie miałby innego wyjścia, jak tylko pójść za mną” – tymi słowami Pan Wysłanników (Seyyidi'l-Mürselin) w zwięzły sposób ukazał zarówno wzniosłość i świętość Sunny, jak i obowiązek podążania za nim.
Oznacza to, że skoro nawet dla proroka posiadającego Księgę, jak Czcigodny Mojżesz (as), nie było innego wyjścia, jak tylko podążać za najdoskonalszym ze wszystkich doskonałych, naszym Prorokiem (a.s.m.), to dla nas, zwykłych i grzesznych członków jego ummy, podążanie za Sunną tak wzniosłego Proroka jest ogromnym szczęściem i błogosławieństwem.
„Jeśli porzucicie Sunnę waszego Proroka, popadniecie w błąd.”
„Kto podąża za swoimi namiętnościami, a nie za tym, co przyniosłem, nie jest prawdziwym wierzącym.”
„Kto porzuca moją Sunnę, tego przeklinam ja i Allah.”
„Kto odwraca się od mojej Sunny, ten nie podążył moją drogą.”
„Czyn, który nie jest zgodny z naszą drogą, jest odrzucony.”
To tylko kilka z wersetów i hadisów na ten temat. W Koranie i księgach hadisów jest wiele wersetów i hadisów, które jednoznacznie stwierdzają, że trzymanie się Sunny jest nieodłączną podstawą religii. Skoro tak jest, twierdzenie „Działajmy tylko według Koranu” jest niepoważne. Szczerzy muzułmanie nie powinni słuchać takich twierdzeń.
