Co oznacza „ponadczasowość” (ezelijet)? Wyjaśnienie pojęć „czas” i „ponadczasowość” na przykładach

Drogi Bracie / Droga Siostro,

Największą przyczyną niezrozumienia kwestii przeznaczenia (kader) jest mylenie i błędna interpretacja pojęć „czas” (zaman) i „ponadczasowość” (ezel).

Człowiek, żyjąc w czasie i przestrzeni, ocenia każde wydarzenie i prawdę według miary czasu i popełnia błąd, sądząc, że ponadczasowość jest początkiem czasu. Otóż niezrozumienie przeznaczenia jest wynikiem takiej właśnie błędnej analogii.

Czas jest pojęciem abstrakcyjnym, które rozpoczęło się wraz ze stworzeniem wszechświata i w którym zachodzą wydarzenia. Dzieli się na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Ten podział odnosi się do stworzeń. Oznacza to, że wszystkie pojęcia, takie jak wiek, rok, miesiąc, dzień, wczoraj, dziś, jutro, dotyczą tylko istot stworzonych.

Ponadczasowość (Ezel) zaś nie oznacza początku czasu. W ponadczasowości nie ma przeszłości, teraźniejszości ani przyszłości. Ponadczasowość to stan (makam), w którym wszystkie te czasy są widziane i znane jednocześnie. Spróbujmy teraz zrozumieć atrybut ponadczasowości Allaha za pomocą przykładów:

Przykład 1

Wyobraźmy sobie prostą linię, niech to będzie linia czasu. Środek tej linii niech będzie teraźniejszością, czyli chwilą, w której się znajdujemy. Punkt na lewo od naszej linii czasu niech będzie przeszłością. W tym punkcie został stworzony wszechświat, a później pierwszy człowiek, Hz. Adam (a.s.). I wszystko, co zostało stworzone od tamtego czasu do dziś, zaistniało między tymi dwoma punktami, wyrażającymi teraźniejszość i przeszłość.

Punkt na prawo od tej linii to przyszłość. Ten punkt to życie wieczne, obejmujące życie w raju i piekle po Dniu Zmartwychwstania. Między punktem teraźniejszości, w którym się znajdujemy, a punktem przyszłości znajdują się nasi wnukowie, ich wnukowie i wszystko, co zostanie stworzone aż do Dnia Zmartwychwstania, a nawet wydarzenia takie jak zmartwychwstanie po śmierci, rozliczenie, ważenie uczynków i przejście przez most Sirat.

Ponadczasowość (Ezel) nie jest punktem na lewo od przeszłości na naszej linii czasu. Otóż przyczyną naszego niezrozumienia przeznaczenia jest to, że sądzimy, iż ponadczasowość znajduje się właśnie tam i umieszczamy ją gdzieś na linii czasu. Gdy bowiem sądzimy, że ponadczasowość jest tam, oznaczałoby to, że aby Allah poznał jutro, musi nadejść jutro. A to mniemanie i błędne rozumienie pojęcia ponadczasowości prowadzi nas do zadania pytania: „Jeśli Allah napisał, że będę grzesznikiem, to jaka jest moja wina?”

Gdy przedstawimy pojęcie ponadczasowości na naszej linii czasu, stanie się jasne, jak bezsensowne jest to pytanie. Otóż ponadczasowość jest poza nią.

Nie jest ona na lewo od przeszłości, lecz jest bezczasowością. Jest to stan, który obejmuje i widzi teraźniejszość, przeszłość i przyszłość jednocześnie. Zatem Allah, tak jak widzi i zna dzień dzisiejszy, tak samo widzi wraz z nim dzień jutrzejszy, pojutrze i całe życie wieczne aż po życie w raju i piekle.

Dla Allaha nie istnieją pojęcia takie jak teraźniejszość, przeszłość i przyszłość. Te pojęcia dotyczą nas, którzy jesteśmy ograniczeni czasem. Przeanalizujmy teraz tę kwestię na innym przykładzie:

Przykład 2

Niech pewna płaszczyzna będzie naszą linią czasu. Środek to teraźniejszość, lewa strona to przeszłość, a prawa strona to przyszłość. Teraz umieśćmy nad naszą płaszczyzną czasu lustro. Ponieważ lustro jest blisko podłoża, odbija tylko „teraźniejszość”. Nic z przeszłości ani przyszłości się w nim nie mieści. Teraz podnieśmy lustro trochę wyżej. W tej pozycji w naszym lustrze odbija się, oprócz teraźniejszości, również część przeszłości i przyszłości. Gdy podniesiemy lustro jeszcze wyżej, odbije się w nim kolejna część przeszłości i przyszłości, która nie była widoczna w poprzedniej pozycji. Oznacza to, że w miarę podnoszenia lustra, poszerza się w nim widoczny fragment czasu. Teraz podnieśmy lustro na sam szczyt.

W tym punkcie lustro objęło całość teraźniejszości, przeszłości i przyszłości. Ten punkt nazywany jest punktem ponadczasowości (ezeliyet noktası), który oznacza jednoczesne widzenie wszystkich trzech czasów. Otóż, gdy mówimy: „Allah jest ponadczasowy (ezeli)”, mamy na myśli, że Allah widzi i zna wszystkie czasy i miejsca jednocześnie i jest wolny od ograniczeń czasu.

Przykład 3

Zobaczmy teraz pojęcie ponadczasowości w innym przykładzie. Wyobraźmy sobie, że z Erzurum w kierunku Stambułu wyruszyły trzy pojazdy. Jeden z nich znajduje się w Izmicie, tuż przed wjazdem do Stambułu, drugi jest nieco dalej w tyle, w Eskişehir, a trzeci za nimi, w Ankarze.

Gdy przyjrzymy się tym trzem pojazdom, zobaczymy, co następuje: pojazd w Izmicie jest z przodu, czyli w „przyszłości” w stosunku do pojazdów w Eskişehir i Ankarze. Przejechał on już bowiem drogi, które tamte dopiero przejadą.

Pojazd w Eskişehir jest w „przeszłości” w stosunku do tego w Izmicie. Jednakże w stosunku do tego w Ankarze jest w „przyszłości”.

Pojazd w Ankarze jest zaś w „przeszłości” w stosunku do obu pozostałych.

Podczas gdy między pojazdami używa się terminów takich jak przeszłość i przyszłość, dla Słońca, które znajduje się nad nimi i oświetla wszystkie trzy jednocześnie, te terminy wyrażające czas nie mają zastosowania. Nie można powiedzieć: Słońce jest w przeszłości w stosunku do tego, a w przyszłości w stosunku do tamtego. Ponieważ Słońce oświetla wszystkie trzy pojazdy jednocześnie, swoim światłem obejmuje je wszystkie naraz. Otóż ten stan Słońca, czyli to, że nie jest ono ograniczone czasem, który dotyczy pojazdów na ziemi, i że obejmuje trzy czasy jednocześnie, jest przykładem ponadczasowości.

Dokładnie tak samo my znajdujemy się w pewnym punkcie drogi czasu, która rozpoczęła się wraz ze stworzeniem wszechświata. Wszystko, co minęło przed nami, jest dla nas w przeszłości. A czasy po dniu dzisiejszym, a nawet po tej chwili, i stworzenia, które zostaną stworzone w tych czasach, są dla nas w przyszłości. Tak, w tej chwili nasi dziadkowie są w przeszłości. A przecież kiedyś ich dziadkowie również oczekiwali na wnuki z przyszłości. Otóż tak jak nasi dziadkowie, którzy dla swoich dziadków byli w przyszłości, pojawili się na tym świecie, odetchnęli i przeszli do przeszłości, tak i my, którzy dla naszych dziadków jesteśmy w przyszłości, pewnego dnia przejdziemy do przeszłości. A nasi wnukowie, którzy dla nas są w przyszłości, wejdą w teraźniejszość.

Jak widać, terminy takie jak przeszłość, przyszłość i teraźniejszość są używane w odniesieniu do nas. Natomiast dla Allaha, który stworzył wszystko i czas, nie istnieją pojęcia takie jak przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. On, podobnie jak Słońce w naszym przykładzie, objął wszystkie te czasy jednocześnie światłem swojej wiedzy. Zatem nie można powiedzieć: „Robimy to, bo Allah tak napisał”. Allah bowiem, ze swoją ponadczasowością, objął wszystkie czasy jednocześnie, poznał, co uczynimy z naszą wolną wolą, i to, co mieliśmy uczynić, zapisał w naszej księdze przeznaczenia. Nie robimy tego, bo Allah tak napisał; przeciwnie, Allah napisał, ponieważ wiedział, co zrobimy.

Aby lepiej zrozumieć zagadnienie ponadczasowości, podamy ostatni przykład. Zrozumienie ponadczasowości jest bowiem kluczem do zrozumienia kwestii przeznaczenia. Najważniejszą przyczyną błądzenia w kwestii przeznaczenia jest niezrozumienie atrybutu ponadczasowości Allaha i mniemanie, że Allah jest ograniczony pojęciem czasu.

Przykład 4

Jeśli znacie cały wiersz, wasza wiedza tak samo obejmuje wszystkie jego wersy. Czyli, tak jak w poprzednim przykładzie Słońce oglądało trzy pojazdy jednocześnie, tak wasza wiedza ogarnia wszystkie wersy jednocześnie. Ale dla samych wersów wiersza istnieje kolejność. Na przykład, szósty wers następuje po czwartym, a poprzedza dziesiąty. Gdy napiszecie pierwsze pięć wersów i zaczniecie pisać szósty, piąty wers jest już w przeszłości, został napisany. Szósty wers jest w teraźniejszości. A dziesiąty wers jest jeszcze w przyszłości. Czyli jeszcze nie zaistniał i nie został napisany. Jednak ten dziesiąty wers, który nie zaistniał, istnieje w waszej wiedzy. Zatem kolejność nie dotyczy waszej wiedzy.

Dokładnie tak samo, XIX wiek i żyjący w nim ludzie są w przyszłości w stosunku do XVIII wieku, a w przeszłości w stosunku do XX wieku. Jednak dla odwiecznej wiedzy Allaha, który jest wolny od czasu, wszystkie te wieki – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość – znajdują się jednocześnie w sferze Jego wiedzy i świadectwa.

Oznacza to, że przeznaczenie, które nazywamy „odwieczną wiedzą Allaha”, nie jest planem sporządzonym w przeszłości, lecz planem ponadczasowym. Jest to wiedza ponadczasowa, która obejmuje wszystkie przeszłe i przyszłe czasy jednocześnie.

Zatem stwierdzenie: „Allah napisał moje przeznaczenie, cokolwiek bym nie zrobił, nie mogę tego zmienić” jest stwierdzeniem skrajnie fałszywym. Allah bowiem nie napisał naszej księgi przeznaczenia, nie wiedząc, co uczynimy, i nie zmusił nas do postępowania zgodnie z tym zapisem. Przeciwnie, dzięki swojej ponadczasowości poznał, co wybierzemy za pomocą naszej ograniczonej woli i jaki czyn wykonamy, i to zapisał w naszej księdze przeznaczenia.

W rzeczywistości wysuwane jako usprawiedliwienie stwierdzenie: „Allah napisał moje przeznaczenie, cokolwiek bym nie zrobił, nie mogę tego zmienić” jest również błędne u podstaw, ponieważ księga przeznaczenia jest przejawem wiedzy Allaha, a wiedza nie jest atrybutem przymuszającym. Ten zapis jest tylko oświadczeniem. Na przykład, gdybym teraz napisał: „Za około 15 minut wyłączycie swój telewizor.” Gdybyście po 15 minutach wyłączyli telewizor, czy moglibyście powiedzieć: „Gdyby nie ten zapis, nie wyłączyłbym telewizora.” Oczywiście, że nie. Ponieważ to tylko zapis. Informacja. Nie jest to przymus.

Dokładnie tak samo, stwierdzenie: „Allah napisał moje przeznaczenie, cokolwiek bym nie zrobił, nie mogę tego zmienić” jest skrajnie błędne. Naszych czynów nie stwarza wiedza Allaha, abyśmy mogli obwiniać księgę przeznaczenia, która jest jej mianem.

Nasze czyny są stwarzane przez moc Allaha. Wiedza nie ma żadnego wpływu na to stworzenie. Jak więc możemy obarczać odpowiedzialnością naszą księgę przeznaczenia, która nie ma żadnego wpływu na powstawanie naszych czynów? To może być tylko samooszukiwanie.

Gdyby bowiem powiedzieć osobie, która tak mówi: „Dlaczego idziesz do szkoły, przecież nie zmienisz swojego przeznaczenia? Jeśli w twoim przeznaczeniu jest zostać lekarzem, i tak nim zostaniesz, nie możesz temu zapobiec, zostaniesz lekarzem, nawet jeśli nie będziesz się uczył. A jeśli w twoim przeznaczeniu nie ma bycia lekarzem, na próżno się męczysz!” Albo gdybyśmy powiedzieli: „Dlaczego otwierasz swój sklep, skoro jeśli w twoim przeznaczeniu jest dziś zarobić, i tak to do ciebie przyjdzie, nawet jeśli nie otworzysz sklepu. A jeśli w twoim przeznaczeniu nie ma dziś zarobku, nie zarobisz, nawet jeśli otworzysz sklep, przecież nie zmienisz swojego przeznaczenia!” Gdybyśmy tej osobie to powiedzieli i poradzili, by nie chodziła do szkoły i nie otwierała sklepu, bo nie zmieni swojego przeznaczenia, natychmiast by się obroniła i powiedziała: „Musisz pracować, aby Allah dał.” Ale gdy przychodzi do wypełniania obowiązków religijnych lub unikania zakazów, natychmiast chwyta się przeznaczenia, staje się fatalistą, zrzuca winę na przeznaczenie. Czyż to nie jest samooszukiwanie?

Tymczasem w zagadnieniu ponadczasowości zobaczyliśmy, że Allah nie zmusza nas do żadnego grzechu. Jedynie, swoją wiedzą obejmującą czasy i miejsca, wie, co uczynimy, i zapisuje to w naszej księdze przeznaczenia. Czy przyczyną, dla której zrzucamy winę za nasz grzech na przeznaczenie i mówimy: „Allah napisał moje przeznaczenie, cokolwiek bym nie zrobił, nie mogę tego zmienić” jest to, że Allah dzięki swojej ponadczasowości wie, co uczynimy?

Czyli, gdyby Allah nie wiedział, co uczynimy, bylibyśmy odpowiedzialni, a ponieważ wie, to nie będziemy? Niech człowiek, który zrzuca winę za swój grzech na przeznaczenie, zastanowi się, czego chce! I niech się tego wstydzi!

Za pomocą podanych dotychczas przykładów staraliśmy się zrozumieć ponadczasowość Allaha. Należy jednak pamiętać, że wszystkie podane przez nas przykłady są tylko małymi lunetami, które mają przybliżyć prawdę, której umysły nie są w stanie pojąć. Tak jak umysły nie są w stanie w pełni pojąć wielkości mocy i majestatu Allaha, tak samo nie są w stanie w pełni pojąć ponadczasowości Allaha i jednoczesnego stosunku Jego wiedzy do wszystkich czasów i miejsc. Jednak nawet te słabe lunety pokazują, jak fałszywe jest stwierdzenie: „Allah napisał moje przeznaczenie w ten sposób, jaka jest moja wina?” i pozwalają na pełne zrozumienie tej kwestii.

Gdy wraz z ponadczasowością Allaha zrozumiemy zasadę, że „wiedza jest podporządkowana temu, co poznawane” (ilmin maluma tabi olduğu), zobaczycie, jak wszystkie pytania dotyczące przeznaczenia, które wydawały się bez odpowiedzi, nagle znajdą swoje wyjaśnienie.

Poznaj Islam